Salttan bezý sanalynyń isi me?

Jaqynda oılamaǵan jerden bir áriptesimizdiń balasyna jasaǵan shildehanasyna barýdyń sátti tústi. Imanjúzdi aqsaqaldar men aq jaýlyqty analar jıylǵan ortada nebir ǵıbratty áńgimelerdiń tıegi aǵytyldy. Ańyz-ápsanalar aıtylyp, tarıhtan tamyr tartatyn dúnıeler burynǵy sal-serilerdiń ónegeli ómirine qatysty esteliktermen órilip jatty. Arnaıy shaqyrylǵandar­dyń arasynda kúnde estý múmkin bola bermeıtin salmaqty da salıqaly áńgimelerge uıyp otyrdyq. As qaıyrýǵa az qalǵan jıynnyń orta tusynda kónekóz qarııalardyń aıtqandaryn únsiz ǵana tyńdap otyrǵan jastardyń arasynan saqal-murty ósińkiregen qaratory jigittiń daýysy estildi. Jas­­tyǵyna qaramaı, orta tusqa qa­raı qonjıǵan onyń aıtýynsha, «úlkenderdiń baǵanadan bergi aıtqan sózderiniń eshqaısysy aqylǵa syımaıtyn maǵyna­syz áńgimeler» eken. «Sizderdiń sóz etip otyrǵandaryńyzdyń tek bu dúnıelik qana máni bar. Tarıh týraly tolǵaısyzdar, ádebıetti áspetteısizder, ónerdi dáripteısizder. Olardyń ne qajeti bar? Mýzykany tyńdaý haram ekenin bilmeısizder me? Tarıh pen ádebıet týraly kitaptardyń qanshalyqty quny bar? Biz oqıtyn kitap – Quran ǵana bolýy kerek emes pe? Bes ýaqyt namazdy osynda otyrǵan barshańyz qaza qylmaımyz dep aıta alasyzdar ma? Menińshe, joq. Namaz oqy­maıtyn adamnyń kápir sanalatynyn qalaı bilmeısizder?..». Qarııalardyń: «Bul bala ne aıtyp tur?» degen suraýly júzderin elemegen jigit sózi men suraǵyn ústi-ústine tópeleı berdi. Aqyr sońynda kóp arasynan: «Balam, seniń munyń qalaı? Sen bizdi durys túsinbegen sekildisiń?», – dep sóz bastaı bergen bir kónekózdiń aıtqanyna qulaq asqysy, tipti estigisi kelmegen keıip tanytqan ol esik jaqqa syrǵı ótip, úıden jyldam shyǵyp ketti. Jigitti kózben uzatyp salǵan qonaqtar «ne bolyp ketti ózi?» degendeı bir-birine ańtaryla qarady. Budan keıingi áńgimeniń shynymen, mánisi ketkendeı boldy. Qarııalar kóńildi jaılandyratyn, emen-jarqyn áńgimege qaıta oralǵysy kelmegendeı kóńil kúıde bolsa, al jastar jaǵy jańaǵy jigit úshin ózimizdi kináli sezindik. Úı ıeleri de yńǵaısyzdanyp, qarııalardan keshirim suraǵannan ózge amal tappady. Sálden soń as qaıyrylyp, qonaqtar úıdi-úılerine tarasty. Ejelden ıslam dininde úlken­derge qarsy sóz aıtpaý, olarǵa syılastyq tanytý ulttyń negizgi qaǵıdalarynyń biri degen túsinik qalyptasqandyqtan, bul jaǵdaı bizdi biraz oıǵa shyrmap tastady. Namaz oqymaǵandardyń bárin kúnáhar sanaıtyn minez qaı kez­de tamyr jaıyp úlgergen? Áýlıelerge zııarat etýdi múldem durys emes deý uǵymy qashannan beri paıda bolǵan? Islamǵa deıingi zamannan bastaý alyp, kúni búginge deıin jalǵasyp keletin ádet-ǵuryp pen salt-dástúrdi man­suqtaý túsinigi qashannan beri qalyptasqan? Ádebıet pen tarıh jaıly kitaptardy oqýdyń qajeti joq degen aqylǵa syımaıtyn áńgime qaıdan shyqqan? Osyndaı san túrli saýal sol kezde kópshiligimizdi mazalamaı qoımaǵany anyq. Búginde qoǵamdaǵy keıbir jaıttarǵa osylaısha agressııalyq turǵyda qaraý ókinishke qaraı, dinı saýat­syzdyq «dertine» shaldyqqan jastarǵa tán qasıetke aınaldy. Mundaıda rýhy álsiz, adasqanǵa ergish, ásiredinshilge sengish, Abaı­sha aıtqanda, «súıengeni – kóp pen dúrmek» bolǵan, basqasha aıtqanda, sanalaryn tobyrlyq psıhologııa meńdegen jandardyń qataryn azaıtýda jáne olardy qalypty ortaǵa qaıtarýda Di­nı basqarma tarapynan is-sharalar júzege asyrylýda. Árıne, múftııatqa júktelgen mindet tek bir baǵyt-baǵdarmen shektelmeıtini belgili. Biraq, olardyń eń negizgisi halyq arasyna shyǵyp, ýaǵyz jumystaryn júrgizý, turǵyndardyń dinı saýatyn arttyrý, eń bastysy, dinimiz – ıslam týraly qoǵamǵa tolyqqandy aqparat jetkizý ekeni anyq. Máselen, elimizdiń din salasyndaǵy 30 bilikti mamanynan quralǵan 6 top 2015 jyly barlyq óńirde kezdesý ótkizip, 126 myńǵa tarta adamdy qamtyǵan ýaǵyz jumystaryn júrgizse, sonyń nátıjesinde ótken jyly 802 azamattyń dástúrli dinge qaıta oralý faktisi tirkelipti. Al bıylǵy jyldyń alǵashqy toqsanynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy janyndaǵy Respýblıkalyq jáne jergilikti aqparattyq-nasıhat toby túzeý mekemelerinde, oqý oryndarynda, memlekettik jáne túrli mekemelerde, el turǵyndary men meshit jamaǵaty arasynda 41517 kezdesý ótkizip, olarǵa 1 mln 650 myńǵa tarta adam qatysypty. Desek te, elimizde sońǵy ýaqytta oryn alǵan oqıǵalar maqsaty bulyńǵyr aǵymdardyń sońynda júrgen ásiredinshilderdiń azaımaı otyrǵanyn aıǵaqtap berdi. Árıne, mundaı keleńsizdik­terdiń tamyryn joıý nemese aldyn alý tek múftııattyń jumysyna ǵana baı­lanysty bolmaıtyny belgili. Biraq jamaǵattyń kóp shoǵyrlanatyn jeri meshit bolǵandyqtan, dinı ahýal tóńi­reginde qandaı da bir qıyndyq týyndaı qalsa, jaýapkershilikti múftııatqa artatynymyz, kez kel­gen kúrdeli saýaldy soǵan baǵyttaıtynymyz málim. Taıaqtyń bir ushynyń, aldymen sol tarapqa tıetini de sondyqtan. Al Dinı bas­qarmanyń, ıaǵnı múftııattyń júıesinde búginde 3600-den astam din qyzmetkeriniń eńbek etetinin eskersek, bálkim, jamaǵatpen tike­leı baılanys ornatatyn ımamdardyń bilim-biliginiń zaman talabyna saı bolýyn qatań nazarda ustaý qajet shyǵar. Teolog mamandardy daıyndaý úderisin de tezirek júzege asyrý kerek bolar. Tipti, ózge elde dinı saýatyn ashyp kelgen azamattardyń biliktiligine zertteý júrgizý de artyqtyq etpeıtin shara ekeni anyq. Bálkim, sol kezde qoǵamnyń búldirgi aǵymdarǵa qarsylyq ımmýnıteti kúsheıip, Hanafı baǵytyndaǵy ıslam ult­tyq qundylyqtarǵa qaıshy kele­tin adasýshylyq is-áreketterge áser-yqpalyn tıgizer. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»