Mashına jasaý – ındýstrııalyq qýat negizi

Keshe elordada Qazaqstan mashına jasaýshylarynyń IV forýmy ótti. Úkimet basshysynyń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov, Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek, sondaı-aq, elimizdiń mashına jasaý ónerkásibindegi iri kásiporyndardyń basshylary qatysqan forýmǵa álemniń 20 elinen 100-den astam delegat keldi. Jıyn basynda Asqar Myr­zah­metov Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń forým qaty­sý­shy­laryna arnaǵan sózin oqyp berdi. «Qurmetti forým qaty­sý­shylary, sizderdi Qazaqstan mashına jasaýshylarynyń IV forýmynyń ashylýymen qut­tyqtaımyn! Bul forým jańa ekonomıkalyq jaǵdaıda mashına jasaý salasynyń aldynda turǵan maqsattarǵa jetýde praktıkalyq sharalardy ázirleýge jol ashatyndyǵyna senimdimin. Búgingi mindetter sizderden eń jańa tehnologııalardy engizýdi, ónimdilikti arttyrýdy jáne eksportqa beıim, básekege qabiletti ónimderdi shyǵarýdy talap etedi, sol sebepti ındýstrııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynda mashına jasaýǵa aıryqsha nazar aýdaryldy», delingen Elbasynyń sózinde. Memleket basshysy atap ót­kendeı, Indýstrııalandyrý kartasynyń aıasyndaǵy árbir onynshy joba mashına jasaý salasynda júzege asyrylǵan. Bul salada bas-aıaǵy 250 mıllıard teńgeniń 88 jobasy júzege asyrylyp, 10 myńnan astam adam turaqty jumyspen qamtylypty. Aldaǵy ýaqytta Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen Dúnıejúzilik saýda uıy­­mynyń múshesi retinde Qa­zaq­stan óziniń mashına ja­saý salasyndaǵy artyqshy­lyq­taryn paıdalanyp, el eko­no­mıkasyndaǵy sheshýshi sek­torlardyń birine aınalýǵa tıis. Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek óz baıandamasynda elimizdiń temir jol, avıasııalyq tehnologııa jáne mashına jasaý salalaryndaǵy jetistikteri týraly baıandady. Otandyq elektr­ mobılder óndirý barysyna da toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 2015 jyldan bastap otandyq qana emes, álemdik mashına jasaý salasynda suranystyń tó­men­deýi, jańǵyrtýǵa bóline­tin ınvestısııanyń azaıýy, kásip­oryndardy nesıeleý shart­tarynyń qıyndaýy syndy keri úrdister baıqalypty. Naryq­taǵy osy ahýaldy nazarǵa ala otyryp, bul salany damy­týǵa da jańasha turǵyda kelgen jón dep sanaıdy mınıs­tr. Bul salada óndiristi tejeı­tin problemalardyń biri kásip­oryndy qarjylandyrý másele­simen baılanysty, sonyń sal­darynan áleýetin tolyq iske asyra almaı jatqan kásip­oryndar bar eken. Degenmen, J.Qasymbektiń aıtýynsha, bul prob­lema da qazir sheshilip jatyr. Atap aıtqanda, «Báıterek» hol­dıngi arqyly birqatar jo­balarǵa qarajat bólinýde. Qa­rapaıym tutynýshylarǵa berilgen 7500-den astam avtonesıe de otandyq avtokólik óndirisiniń damýyna oń yqpal etipti. Mashına jasaý sala­syn­da bolyp jatqan iri ózgeris­terdiń biri ishten janatyn qoz­ǵaltqyshty avtokólik óndi­risine qatysty. 2030 jyldan bastap Qazaqstanda mundaı kólikterdi shyǵarý kólemine shekteý qoıylmaq. Aldaǵy bes jyl ishinde Shyǵys Qazaqstan oblysynda «Azııa Avto» jobasyn damytýdyń ekinshi kezeńi júrgizilip, nátıjesinde kásiporyn jylyna 120 myń kólikke deıin shyǵarady dep josparlanǵan. Qostanaı obly­syn­daǵy kásiporyndarǵa da úlken úmit artylyp otyr. Iаǵnı, otandyq kásiporyndar arasynda básekelestik qalyp­tasyp úlgerdi deýge de bolady. Alaıda, álem elderi ishten janatyn qozǵaltqyshy bar avto­kólikterge emes, únemdi ári ekologııaǵa zııansyz qozǵalt­qyshy bar kólikterge ıek artyp jatqanyn eskerip, aldaǵy ýaqytta Qazaqstan da osy baǵytty ustanýǵa kóshpek. Bul týraly Investısııalar jáne damý mınıstri bylaı dedi: – Eýroodaqta 2050 jyldan bastap ishten janatyn qoz­ǵaltqyshty kólikterge shekteý qoıylatynyn bilesizder. Avto­kó­liktiń paıdalanylý mer­zimin eskersek, bul – 2030 jyldan bastap mundaı kólikterdi shyǵarý shekteledi degen sóz. Sol sebepti, osy úrdistiń aıasynda Qazaqstanda qazirdiń ózinde elektr mobılder testileýden ótkizilýde. Al­daǵy ýaqytta soǵan saı keletin ınfraqurylym qalyptastyrý, Almaty men Astanada janarmaı quıý stansalarynyń ınfraqurylymyn jetildirý josparlanyp otyr. Elimizde elektr mobıl shyǵarý isi qolǵa alynǵanyna kóp ýaqyt óte qoıǵan joq. Qos­ta­naı oblysyndaǵy «Sary­ar­kaAvtoprom» kompanııasynyń bazasynda bıyl 5 elektr mobıl qurastyrylǵany belgili. 2020 jyldan bastap kompanııa osyndaı kólikterdiń serııaly óndirisin jolǵa qoımaq. Mashına jasaý salasynyń mańyzyn arttyratyn taǵy bir kórsetkish – onyń halyqty ju­myspen qamtýdaǵy róli. Bul salada jańadan ashylǵan 1 ju­mys orny janama túrde on­daǵan jumys ornynyń ashylýyna yqpal etedi eken. Bul týraly «Qazaqstannyń mashına jasaýshylar odaǵy» zańdy tul­ǵalar birlestiginiń basqarma tór­aǵasy Meıram Pishembaev aıtty. – Elbasy N.Nazarbaevtyń mashına jasaý salasyna aıryq­sha kóńil bólýi búgingi shara­nyń mańyzyn arttyra túsedi. Pre­zıdenttiń tikeleı nazar aýdarýynyń arqasynda elimizdiń ekonomıkasyn ındýs­trııalandyrý saıasaty belsendi túrde júrgizilýde. Al mashına jasaý ındýstrııalandyrýdyń negizi bolyp tabylady. Sebebi, bul salada ashylǵan bir jumys orny – óńdeýshi sala, jeńil óner­kásip, munaı hımııasy syn­dy basqa salalarda 100 jumys ornynyń ashylýyna yqpal etedi, – dedi Meıram Pishem­baev. Meıram Pishembaev aıtyp ót­kendeı, elimizdiń ekonomıka­synda aýyl sharýashylyǵy erekshe oryn alatynyn esker­sek, aýylsharýashylyq mashı­na­laryn jasaýǵa erekshe kóńil bólinýge tıis. Aýyl­sha­rýashylyq mashınalaryn jasaý kombaın, traktor, tirkeme, taǵy basqalaryn shyǵa­rýmen shektelmeıdi. Aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy óńdeýshi tehnı­kalardyń barlyǵy qamtylýǵa tıis. Zaman talabyna saı mal sharýashylyǵyn túgeldeı avtomattandyrýǵa kóshirý kerek. Iаǵnı, búgingi tańda aýyl sharýa­shylyǵyn damytýǵa qajet­ti mindetterdiń mańyzdy bir bóligi mashına jasaý salasymen tikeleı baılanysty deý­ge bolady. Forýmǵa kelgen sheteldik delegattardyń biri, germa­nııalyq Price Waterhouse Coo­pers agenttiginiń halyqaralyq sarapshysy Krıstof Shtıýr­mer jıynda álemdik avtoın­dýstrııadaǵy sońǵy trendter týraly aıtty. – Kúndelikti ishetin sýsyn, tutynatyn telefon sııaqty, avtokólik te bir buıym. Onyń basty aıyrmashylyǵy – qymbat buıym ekendigi. Qazaqstan az ǵana ýaqyt ishinde ekonomıkasy qýatty, ál-aýqaty jaqsy elge aınalyp úlgerdi. Jańa naryqtardy baǵyndyra bastadyńyzdar. Al ónerkásip óndirisi naryqtaǵy suranysqa, halyqtyń talap-tilegine táýeldi. Bul elde avtokólikke degen suranys bar, avtokólik óndirisin damytýǵa múmkindik mol dep oılaımyn. Sebebi, halyqtyń jańa ónimderge degen suranysy joǵary, – dedi halyqaralyq sarapshy. Onyń aıtýynsha, qazaqstandyq avtokólik qurastyrýshylar jyldamdyq, únemdilik jáne qorshaǵan ortaǵa zııan keltirmeý syndy talaptardyń údesinen kórinetin kólik túrlerin shyǵarýy tıis. Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Igor Býrgandınov