Festıval ótti, kóńilde kóp oı qaldy

Aqtóbede Qazaqstan Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń Aqtóbe oblystyq ákimdigimen birlesip ótkizgen drama teatrlardyń XXIV respýblıkalyq festıvali aıaqtaldy. Jylda ótetin dástúrli óner merekesine bıyl 32 teatr qatysýǵa tilek bildirse, solardyń tek 8-i ǵana iriktelip alyndy. Festıvalda birinshi bolyp óner kórs­etken S.Muqanov atyndaǵy Soltús­tik Qazaqstan oblystyq qazaq mýzy­ka­lyq drama teatry kórermender nazaryna Qojabergen Tolybaıulynyń «Elim-aı» dastanynyń jelisi boıynsha sahna­lanǵan «Daýylpaz baba – Qoja­ber­gen» qoıylymyn usyndy. Byltyr teatr maýsymynyń shymyldyǵyn ashqan bul qoıylym Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan edi. Qoıýshy-rejısser Batyrbek Shambetovtiń traktovkasy boıynsha spektaklde jyraýdyń ómiri, obrazy, áz Táýke hannyń áıgili «Jeti jarǵysynyń» qabyldanýy, batyr babalar beınesi, irkitteı irigen qazaq rýlarynyń berekesizdigi, halyq taǵdyry alǵa tartylady. Spektakl zar zaman qasiretimen birge, jyraýdyń aqyndyǵy men batyrlyǵyn, kósemdigi men kóregendigin sýretteıdi. Qojabergen rólin somdaǵan akter Nurbol Asqarov óz keıipkeriniń minezin, maqsat-múddesin jaqsy túsingen. Qazylar alqasy qoıylymnyń artyqshylyqtary men kemshilikterin saralaı kele, jas teatrǵa shyǵarmashylyq baǵytyn aıqyndaýǵa keńes berip, tabys tiledi. Kórermender men qazylar alqasynyń nazaryna usynylǵan ekinshi shyǵarma – Sh.Aıtmatovtyń «Borandy beket» romanynyń jelisi boıynsha qoıylǵan «Máńgúrt» spektakli. Iá, kezinde «Ǵasyr­dan da uzaq kún» degen atpen metr-rejısser Ázirbaıjan Mámbetov qoıǵany belgili. Ázekeńnen keıin qyrǵyz jazýshysynyń álemdik fılosofııasyn sahnalaýǵa júregi daýalaǵan rejısserler kóp emes. Bul joly Mahambet atyndaǵy Atyraý oblystyq drama teatrynyń máńgúrt taqyrybyna batyl barǵandyǵy súısintti. Qazaq teatr rejıssýrasyndaǵy jańa esim – jas rejısser Gúlnaz Qamysbaeva jańa pishin izdeýge talpynǵan, tapqyr sheshimderge júgingen. Akter Nurbek Sezhan jasaǵan Máńgúrt beınesine jáne Dastan Pyshanov somdaǵan Edige obrazyna qazylar alqasy jaqsy baǵa berdi. Kemshilikter de joq emes. Bolashaqta ujym qazylar alqasy aıtqan eskertýlerge kóńil bóle otyryp, shyǵarmaǵa áli de tereń boılap jumys istese, tolyqqandy kórkem spektakl shyǵatynyna kúmánimiz joq. Festıvalda T.Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatrynyń qazaq trýp­pasy N.Gogoldiń «Úılený» spek­taklin qoıdy. Spektaklden jas rejısser Dına Jumabaevanyń rejısserlik izde­nis­terin aıqyn ańǵarýǵa bolady. Bul qoıyly­myn­da rejısser «ár adamnyń kirip-shyǵatyn óz esigi bar, tek óz esigińdi durys taba bil...» degen ıdeıany alǵa tartqandaı. Sah­nada qansha keıipker bolsa, sonsha esik bar. Tek sol esikterdiń eki saǵat boıy ty­nym­syz qozǵalysyn elestetińizshi... Dóń­ge­lekke ornatylǵan dekorasııa teatr­da ja­ńalyq emes. Al ol esikterdi ary-beri qozǵalta berý qoıylymǵa syrttaı dına­mıka bergenimen, akterlerdiń óz sheberlik­terin kórsetýine kedergi keltirip jatty. S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵan­dy ob­­lystyq qazaq drama teatry festıvalǵa D.Isabekovtiń «О́kpek jolaýshy» drama­syn ákeldi. Qazylar alqasy rejısser Dýnaı Espaev qoıǵan spektakldiń qaı ja­ǵy­nan alsa da deńgeıi tómen ekenin birden aıt­­ty. Qo­ry­tyndylaýda teatr artısterin ká­si­­bı tur­ǵyda ósirip, sheberlikterin shyń­daý ke­rek­tigine bir aýyzdan toqtaldy. Bul úshin respýblıkamyzdaǵy bilikti re­­jıs­­­­­ser­­­lerdi shaqyryp jumys isteýdiń, tá­­j­i­­rı­­­be almasýdyń tıimdiligi tilge tıek etildi. Al Q.Qýanyshbaev atyndaǵy mem­leket­tik akademııalyq qazaq mýzy­kalyq drama teatrynyń «Shıe» qoıylymynda sah­na­lyq rejısser Sergeı Potapov ózin­dik rejısserlik qoltańbasyn tanytyp qana qoımaı, ondaǵy árbir akterdiń jeke-jeke kórinýine, sheberlikteri men talant­tarynyń barynsha ashylýyna mol múm­kindik bergen. Keıipkerlerdiń taǵdyry bar, ómiri bar, tipti, bári de basty ról sııaqty áser qaldyrady. Rejısser keıipkerlerdiń esimderin qazaqshalap alǵanyn kezinde túsinbegenimiz ras. Endi munyń ar jaǵynda qoıý­shynyń klassıkalyq shyǵarma arqy­ly búgingi qazaq qoǵamyn kórsetýdi, shy­ǵar­many qazaqylandyrýdy maqsat et­kenin ańǵardyq. HH ǵasyrdyń basynda jazyl­­ǵan týyndy búgingi bizdiń ómirimizdi sýret­­tegen­deı. Qoıylym ssenografııasy, mýzy­ka, jaryq, kostıým sııaqty spektakl qurýshy negizgi komponentterdiń bári sátti oılastyrylǵan. N.Jantórın atyndaǵy Mańǵystaý ob­lys­tyq mýzykalyq drama teatry usynǵan Ýılıam Shekspırdiń «Gamletin» rejısser Gúlsına Merǵalıeva basqa qyrynan kór­gen. O dúnıelik bolǵan patshanyń topy­raǵy keppeı jatyp onyń aǵasy Klavdııge kúıeýge shyqqan koroleva Gertrýdanyń bul qylyǵyn rejısser aqtap alǵysy kele­di. Patsha óldi – kóz jasyńdy kól qy­lyp otyratyn kez emes, tez arada sheshim qa­byldaý kerek, áıtpese taqtan da, bas­yń­d­aǵy baqtan da aıyrylyp, óziń de, balań Gamlet te ólýi múmkin. Kez kelgen kóre­gen saıasatker mundaıda jyldam áre­ket­ke kóshedi. Osy turǵydan alǵanda, Gertrý­danyń bul qadamy durys. Alaıda, qoıy­lym­da rejısserdiń sol maqsaty anyq kórine almady. Festıvalda ózge qoıylymdarǵa uqsa­maı­tyn erekshe týyndy retinde jastar teatry usynǵan J.Pılo jáne O.Shýltezdiń «Mosart» mıýzıklin aıtýǵa bolady. Rejıs­­ser Nurqanat Jaqypbaıdyń bul shy­ǵar­­maǵa tereń daıyndyqpen kelgeni, janyn salyp jumys istegeni baıqalady. Sah­na­­dan óte qomaqty ári kórkem jumys­ty kór­dik. Sahnada elý shaqty artıst jumys isteıdi. Olar­d­yń árqaısysy – bir-bir nota. Olar – fortepıanonyń klavıshteri. Olar – Mosart júregin jaryp shyqqan áýenniń ıirimderi. Olardyń kıimderin nege pıanıno túı­medaqtary sekildi aq pen qara qylyp eki túske bóle salmaǵan? Nege kıim­niń as­taryn – aq, ústin qara tústi etip úı­les­tirgen? Munda, birinshiden, aq pen qara fılo­so­fııasy jatsa, ekinshiden, eki tústi kla­vısh­ter birikkende ǵana mýzyka týatynyn kıim arqyly sýrettegen. Qoıylymnan son­daı oıdy oqydyq. Spektakldi plas­tı­­ka­lyq sheshimge qurý – jańashyl rejıs­ser Nurqanat Jaqypbaıdyń aınymas qol­tań­basy. Qoıylymda bımen qatar, án, hor aıryqsha úılesim tapqan. Án aıtyp júrip bıleý, bılep júrip obrazǵa ený... munyń bári ońaı emes. Mosart rólin­degi jas akter Sherhan Talǵatuly óz keıip­keri­­niń jan dúnıesindegi psıholo­gııalyq ıirim­­derin jaqsy sezingen, biraq ýaqytpen kele­tin sheberliktiń azdap jetpeı turǵany baı­­­qaldy. Al Mosarttyń ákesi Leopold Mo­­­sart­­ty somdaǵan akter Aslanbek Jan­­uzaqov pen anasy Anna Marııany beı­ne­le­gen aktrısa Aıym Júsipbektiń sahna­da­ǵy ju­mysyna qazylar alqasy erekshe toqtaldy. Respýblıkalyq nemis teatry qoı­ǵan Ánnes Baǵdattyń «Jerde (Rýh)» spek­takl-leksııasynan tarıhty hronolo­gııa­lyq turǵyda baıandaýdan basqa eshteńe kóre almadyq. Ne dramatýrgııa joq, ne rejıssýra joq, ne akterlerdiń múmkindigin, sheber­ligin, talaby men talantyn kórse­týine múmkindik beretin sahna joq. «Munyń janry sondaı, bul – spektakl-leksııa» dep aqtaýǵa da bolmaıdy. Festıval qorytyndysynda qazylar­dyń sheshimimen Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memlekettik akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń «Shıe» qoıylymy men jastar teatry sahnalaǵan «Mosart» mıýzıkli «Úzdik qoıylym» dep tanyldy. S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy oblystyq drama teatrynyń «О́kpek jolaýshy» qoıylymy «Taqyryptyq izdenisi úshin», al respýblıkalyq nemis teatrynyń «Jerde» («Rýh») spektakli «Klassıkalyq sheshimi úshin» atalymymen marapattaldy. Al festıvalǵa konkýrstan tys qatysqan T.Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatry orys trýppasynyń «Aǵaıdyń túsi» spektakli Alǵys hatqa ıe boldy. Sol sııaqty N.Jantórın atyndaǵy Mańǵystaý oblystyq mýzykalyq drama teatrynyń akteri Kenjebek Basharov Gamlet róli úshin «Úzdik er adam róli» syılyǵyna laıyqty dep tabyldy. Budan bólek, S.Muqanov atyndaǵy Soltústik Qazaqstan oblystyq mýzykalyq drama teatrynyń rejısseri Batyrbek Shambetov, Mahambet atyndaǵy Atyraý oblystyq qazaq drama teatrynyń rejısseri Gúlnaz Qamysbaeva, T.Ahtanov atyndaǵy Aqtóbe oblystyq drama teatrynyń rejısseri Dına Jumabaeva «Rejısserlik izdenisi úshin» júldesin aldy. Sáýle ÁBEDINOVA, teatrtanýshy, ónertaný magıstri  AQTО́BE