"Tulpar-Talgo" vagondary keńeıtildi

Endi «Tulpar-Talgo» vagondary barynsha jaıly bola túspek Elimizdegi mashına jasaý salasynyń sátti damyp kele jatqandyǵynyń jarqyn bir mysaly – ózimizde shyǵarylatyn«Tulpar-Talgo» vagondary. Olardyń túp atasy Ispanııadaǵy «Patentes Talgo» kompanııasynyń turaqty jáne aýyspaly elektr toǵymen jumys isteıtin júırik poıyz quramy ekendigi belgili. Qazirgi kúni Patentes Talgo va­gondary Ispanııanyń ózimen qatar О́zbekstan, Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs elderinde júıtkip júr. Ár el oǵan ózinshe at bergen. Máselen, reseılikter «Strıj» dep atasa, О́zbekstanda mundaı po­ıyz «Afrosıab» degen atqa ıe bolǵan. Al qazaqstandyqtardyń ony «Tulpar-Talgo» ataǵandyǵy belgili. Osy arada bir aıta ketetin másele, Reseı, Belarýs, О́z­bekstan elderi osyndaı jyljymaly quramdy Ispanııadaǵy kompanııadan satyp alyp paıdalanylatyn bolsa, Qazaqstan mundaı vagondardy sońǵy jyldary ózi shyǵara bastady. Bul isti «Qazaqstan temir joly» AQ qolǵa alyp, sátti júzege asyrdy. Atap aıtsaq, 2011 jyly Astanada osy vagondardy shyǵaratyn zaýyt salyndy. Bul jańa tehnologııaly óndiristiń qurylysy ıspandyq «Patentes Talgo» kompanııasymen birlesip júrgizilip, Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń aıasynda júzege asty. Jańa zaýyt qazirdiń ózinde 400-den astam vagondy shyǵaryp úlgerdi. Sonyń nátıjesinde mundaı vagondar elimizdiń árbir óńirine qatynaıtyn boldy. Sondyqtan qazaqstandyq «Tulpar-Talgonyń» qyzmetin qazir búkil Qazaqstan halqy paıdalana bastady desek, shyndyqtan alshaq kete qoımaımyz. Ony aıtasyz, qazirgi kú­ni túp atasy ıspandyq bolyp tabylatyn bul vagondar biz­diń jerimizdiń klımatyna, halqymyzdyń mentalıtetine oraı jersindirilý ústinde dep aıtsaq ta artyq emes. Sebebi, «Tulpar-Talgo» vagondary ýaqyt ótken saıyn bizdiń otandyq óndiristiń jańa múmkindikterimen baıytylyp, qazaqstandyq maǵynasy jyldan-jylǵa artyp keledi. Sonyń jaqsy bir mysaly retinde «Tulpar-Talgo» vagondarynyń jańa túrleri shyǵarylyp, ol vagondardyń Betpaqdala óńirinde synaqtan ótkizilip jatqandyǵyn aıtýǵa bolady. Synaq Qaraǵandy oblysynyń Moıynty jáne Kıik stansalarynyń arasynda júrgizilýde. Atalǵan maqsat úshin vagondardyń 8 túrin sertı­fıkattaýǵa kelisim ja­salynǵan. Synaqtan ótkizý ju­mystaryn Temirjol kólikterin sertıfıkattaýdyń qazaqstandyq ortalyǵy júzege asyrýda. Aıta keteıik, munyń aldynda vagondar qoraptary­nyń beriktigi Germanııanyń Leı­­psıg qalasyndaǵy IFFEngineering&Consulting orta­lyǵynda synaqtan ótkizilip, temirjol kóligi qaýipsizdiginiń barlyq normatıvterine sáıkes keletindigi anyqtalǵan bolatyn. Budan keıin maýsym aıynda vagondardyń jylý, jeldetkish jáne aýa baptaǵysh júıeleriniń tıisti ólshemderge sáıkestigi Avstrııanyń Vena qalasyndaǵy RTARailTecArsenal ortalyǵynda synaqtan ótkizildi. Munda da oń qorytyndy alyndy. Ústimizdegi jyldyń shilde aıyn­da dınamıkalyq synaqtan ótkizýge 29 vagonnan turatyn eki quram jiberildi. Qazirgi kúni quramdardyń biriniń tejegish júıelerine aldyn ala synaq jumystary júrgizilip jatyr. Ekinshi quramnyń shaǵyn jáne orta radıýstegi qısyq joldardan ótken kezdegi qozǵalý qabileti men sıpaty tekserildi. Osy eki jumys boıynsha da oń qorytyndy alyndy. Dınamıkalyq synaq ju­mystary ústimizdegi jyl­dyń qazan aıynda aıaqtalady dep josparlanǵan. Munan ári júrgizilgen synaq jumystarynyń hattamalary rásimdelip, olar sertıfıkattaý organyna tapsyrylatyn bolady. Eger bári oıdaǵydaı bolsa, sóz bolyp otyrǵan vagondardyń qyzmetke paı­dalanýǵa sáıkestigi jónindegi tıisti sertıfıkat ústimizdegi jyldyń 1 jeltoqsanyna deıin alynýy tıis. Endi bul vagondardyń joǵaryda aıtylǵan ózindik erekshelikterine keleıik. Birinshi kezekte, vagon­dardyń barlyq túrleriniń ıntererlik dızaınyna ózgerister engizilgen. Sonyń nátıjesinde «Týrıst» vagondarynyń otyrýǵa arnalǵan oryndyqtary bar múl­dem jańa túrleri ázirlendi. Vagondardyń bıznes-klastyq árbir kýpesi jýynǵyshpen jáne shaǵyn ústelshelermen jabdyqtalǵan. Grand-klass vagondary barlyq qolaılylyq qajettilikterimen qamtylǵan. Múgedekter máselesi de eskerilgen. Olarǵa arnalǵan kýpelerdiń esikteri eki jaqqa jyljyp ashylady. Esikten ótýdiń kidirissizdik jaǵy barynsha oılastyrylǵan. Onyń ústine «Tulpar-Tal­gonyń» barlyq jańa vagon­darynyń eni 25 santımetr­ge, al bıiktigi 22,4 santımetr­ge art­ty. Sanıtarlyq toraptar burynǵyǵa qaraǵanda 1,8 ese ulǵaıtyldy. Sondaı-aq, uıyqtaýǵa arnalǵan oryndar da keńeıtildi. Vagondardyń dálizderi burynǵyǵa qaraǵanda 10 santımetr­ge úlkeıe tústi. Bizge kelip túsken derekterge qaraǵanda, bıylǵy jyldyń ózinde jurtshylyqtyń paıdalanýyna dál osyndaı 149 vagon tapsyrylatyn bolady. Osynyń negizinde «Astana – Almaty» jáne «Almaty – Shymkent» baǵyttary boıynsha jańa vagondarmen qamtylǵan jańa poıyzdar jolǵa shyǵady. Sóıtip, osy baǵyttaǵy «Tulpar-Talgo» poıyzdarynyń qatynaýy kúnine eki ret uıymdastyrylmaq. Al qazirgi kúni elimizde «Tulpar-Talgo» poıyzdary qatynaıtyn 12 baǵyt jumys isteýde. Bul baǵyttar elimizdiń barlyq oblys ortalyqtarymen baılanystyrady. Ýaqyt ótken saıyn «Tulpar-Talgo» poıyzdarynyń qyzmeti belsendi sıpatqa ıe bola tú­setindigi anyq. О́ıtkeni, onyń tıisti quramdary óz elimizde shy­ǵarylady. О́z elimizde shyq­qandyqtan olar syrttan satyp alǵanǵa qaraǵanda, áldeqaıda ar­zanyraq jáne tıimdirek. Bul jaǵdaıdyń barlyǵy «Tulpar-Talgo» poıyzdarynyń qyzmetin damytý jóninde jasalynǵan arnaýly baǵdarlamada eskerilgen. Osyǵan sáıkes 2020 jylǵa deıin elimizdegi taǵy 8 jolaýshylar poıyzynyń marshrýty «Tulpar-Talgo» vagondarymen almas­tyrylatyn bolady. Buıyrtsa, biz elimizdiń baıtaq dalasynda júıtkip kele jatqan temir tulpardy jıi kezdestiretin bolamyz. Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan»