Jyly shyraıy kete qoımaǵan kúzdiń osy bir kúnderi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Kereký óńirine joly tústi. Aýa raıynyń ózi de jaqsy kúnin saqtap, mártebeli meımannyń saparyn kútkendeı. Jalpy, búkil tynys-tirshiligin óndiriske ózek etken oblystaǵy kóshbasshy ındýstrııalyq jobalarda Nursultan Nazarbaevtyń qoltańbasy bar ekenin, bul saparynda da elge qajetti mańyzdy nysandardyń iske qosylatynyn pavlodarlyqtar jaqsy biledi.
Kópir «Táýelsizdikke – 25 jyl» dep atalady
Osydan bes-alty jyl buryn bos jatqan dalada búginde «Qazaqstan elektrolız» zaýytynyń qurylysy boı kótergen. Oblys ortalyǵyndaǵy «Kaýstık» AQ-ta óńirdegi hımııa-tehnologııa ónerkásibi salalyq klasteri boıynsha Erkin ekonomıkalyq aımaq (EEA) qurý týraly tapsyrma berilgen edi. Keıin, Elbasy tarapynan ekonomıkalyq aımaq quratyn joba synǵa ushyraǵanymen, búginderi serpin alyp jolǵa túsip kele jatqan sekildi. О́ıtkeni, serpindi jobalardy iske asyrý barsha qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalyp otyr.
Elbasy aldymen Aqsý, Pavlodar qalalary aralyǵyndaǵy Ertis ózeninde salynyp jatqan alyp kópir qurylysy ótkelinde boldy. Kópirdiń uzyndyǵy 12,3 shaqyrymdy quraıdy. Prezıdent buǵan deıin: «Bizde kólik, temir jol júıesi boldy. Biraq olardyń barlyǵy Reseıge baryp tireletin. Tek táýelsizdik alǵannan keıin ǵana ishki aımaqtardy Astana arqyly baılanystyryp, biriktiretin joldar sala bastadyq. Osylaısha táýelsiz elimizde talaı joldyń tusaýy kesildi», degen bolatyn
Memleket basshysy iri kópirdiń qurylysyna atsalysyp, eńbegi sińgen qurylysshylarǵa alǵys bildirdi. Eger de sapaly jol bolsa, basqa óńirlermen jáne eldermen jaqsy baılanys ornatylady, dedi Prezıdent. Bul bıznes pen ekonomıkanyń damýyna septigin tıgizedi.
Pavlodar qalasynyń qurmetti azamaty, Qazaqstannyń qurmetti qurylysshysy Amanjol Áýbákirov kópirge «Táýelsizdikke – 25 jyl» ataýyn berýdi usyndy. Nursultan Nazarbaev bul usynysty quptady. Kópir ótkeliniń qurylysy 2013 jyly bastaldy. Nysan ınfraqurylymdy damytýdyń «Nurly jol» baǵdarlamasy sheńberinde júzege asyrylyp jatyr jáne «Ortalyq-Shyǵys» avtojol qurylysy jobasynyń bir bóligi bolyp sanalady. Qazir kópir boıynsha negizgi jumystar aıaqtaldy. Alda jol belgileri men jaryq ótkizý sııaqty birqatar shaǵyn jumys qaldy. Negizgi kópirde arkalardy ornatý barysynda «Heavylifting» tehnologııasy qoldanylǵan. Bul arkalyq kópirlerdi qurastyrý boıynsha úzdik ádisterdiń qatarynda. Kópir jańa tehnologııalarǵa səıkes vant tərizdi ıilgish kólbeý aspalardy qoldanýmen jasalýda. Nátıjesinde kópir Qazaqstannyń ortalyq bóligin Reseıdiń kórshiles jatqan óńirlerimen baılanystyrady.
Sonymen qatar, jańa kópirdiń ashylýy Aqsý men Pavlodar arasyndaǵy joldy 15 shaqyrymǵa qysqartsa, elimizdiń shyǵys óńirlerinen ortalyq aımaqqa qatynaıtyn tranzıttik kólikter qala ishine kirmeıdi. Osylaısha, joldy 40 shaqyrymǵa qysqartý múmkindigi týady.
Nursultan Nazarbaev bul jobany iske asyrýǵa jumyldyrylǵan qurylysshylarmen jáne jumysshylarmen kezdesti. Áńgimelesý barysynda ol «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda memleket tarapynan oblystyń kólik ınfraqurylymyn jaqsartyp, ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý úshin qajetti barlyq jaǵdaılar jasala beretinin aıtty.
Jol-qurylys kásiporyndary ókilderi eldiń ınfraqurylymdyq jańǵyrtylýyna arnalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń iske asyrylyp jatqany úshin Qazaqstan Prezıdentine alǵys bildirdi.
Bul Ortalyq Azııadaǵy eń uzyn kópir ótkeli bolyp sanalady. Qurylys barysynda merdigerlik jumystarǵa óńirdiń shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri tartylýda. 400-den astam jumys orny ashyldy. Kópir ótkelin paıdalanýǵa berý Pavlodar qalasynyń jol-kóshe torabynyń júgin jeńildetip, kólik-tranzıt aǵynyn ońtaılandyrýǵa septigin tıgizedi.
Stýdentter ınnovasııa jolynda
Jańa kópir ótkelin kórgen qýanyshty sátten soń, Elbasy Nursultan Nazarbaev Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtettiń Startap akademııasy JShS-inde boldy. Stýdentter, oqytýshylar quramy jyly shyraıly qarsy alǵan kezdesý ótti. Rektor Aryn О́rsarıev Innovasııalyq ortany damytý arqyly tulǵanyń, qoǵamnyń jáne memlekettiń ıgiligi úshin jumys isteıtin joǵary bilikti mamandardy daıarlaýdaǵy ózderiniń atqaryp jatqan jumystary jaıly baıandap berdi. Prezıdent ýnıversıtettiń Startap akademııasynyń jumysymen tanysty. Memleket basshysyna stýdentterdiń iske asyrylǵan, qazir ónim bere bastaǵan bıznes-jobalary týraly baıandaldy.
Sondaı-aq, Elbasyna Pavlodar memlekettik ýnıversıtetiniń oqý úderisine «kásipkerlik arqyly oqytý» jónindegi jańa qaǵıdattyń engizilip jatqany jóninde aıtyldy. Onyń aıasynda oqý ornynyń barlyq stýdenti kásipkerlik pen kóshbasshylyq kýrstarynan ótedi.
Nursultan Nazarbaev stýdentter usynǵan bıznes jobalardyń áleýetiniń joǵarylyǵy men jasampazdyǵyn atap ótti. Qazirgi ýaqytta memleket bıznestiń damýy úshin barlyq qajetti jaǵdaıdy jasap otyr. Álemniń kóptegen elinde jastardyń stýdenttik kezeńde óziniń startap-jobalaryn bastap, joǵary oqý ornyn bitirgende birtalaı jetistikke jetýine múmkindik beretin tájirıbeler bar. Mundaı jaǵdaılar elimizdiń ózge óńirleriniń joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri úshin de jasalýǵa tıis, dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Stýdentter men oqytýshylar Elbasyna zor densaýlyq tilep, jas urpaqty jetildirý máselesine degen qamqor kózqarasy, janashyrlyǵy úshin alǵys bildirdi.
Halyqaralyq Startap akademııasy 2030 jylǵa deıingi óńirdi damytý strategııasyna sáıkes S.Toraıǵyrov atyndaǵy Pavlodar memlekettik ýnıversıtetiniń bazasynda ashylǵan. Bilim berý mekemesiniń qyzmeti stýdenttik jáne oqytýshylyq kásipkerlikti yntalandyrýǵa, sondaı-aq, ǵylymı jáne zertteýshilik jobalardy kommersııalandyrýǵa baǵyttalǵan. Qazirgi ýaqytta akademııa taıaý jáne alys shetelderdegi bıznes ókilderimen iskerlik baılanysty jolǵa qoıdy.
«Saryarqa» turǵyndarǵa qýanysh syılaıdy
Bul kúnderi oblys ortalyǵyndaǵy «Alıýmınstroı» shaǵyn aýdanynyń burynǵy turǵyndary paıdalanýǵa berilgen jańa úıden jarqyraǵan páterlerge ıe bolýda. Burynǵy turǵyndary deıtinimiz, qalada ótken ǵasyrdyń 50-shi jyldary salynǵan eki qabatty turǵyn úıler ábden tozyǵy jetip, apatty jaǵdaıda turǵan-dy. Talaı jyldar boıy bul jerge jańa úıler turǵyzý máselesi de jıi aıtylyp júrdi. Osydan úsh-tórt jyl buryn eski úıler ornynan «Saryarqa» atty jańa turǵyn úı keshenin salatyn joba jasalyp, bul maqsatty Úkimet te qoldady. Qurylys jumystary «О́ńirlerdi 2020 jylǵa deıin damytý» baǵdarlamasy boıynsha júrgizilýde. Bul jerde 2021 jylǵa deıin kóp páterli 40 turǵyn úı kesheni turǵyzylmaqshy. Bul úılerdiń ereksheligi, birinshi qabattarynda nemese dál jandarynda Elbasy aıtyp júrgendeı, halyqqa qajet áleýmettik oryndar ornalasady.
Jalpy, óńirdegi turǵyndardyń páter alýǵa degen qajettiligin azaıtý maqsatynda aldaǵy jyldary oblys ortalyǵynda bul jańa aýdandaǵy úılerden basqa taǵy 22 jańa úı salynady dep josparlanyp otyr. Al 9 úı osy jyldyń sońyna qaraı paıdalanýǵa beriledi. Bul – kóptegen otbasy jańa páterlermen qamtamasyz etiledi degen sóz. Qazir «Saryarqa» shaǵyn aýdanynda jańa úılerdiń qurylysy qarqyndy júrip jatyr.
Nursultan Nazarbaev eki balabaqsha men áleýmettik-mádenı baǵyttaǵy nysandar qurylysyna arnalǵan naqtyly jobamen tanysty. Sondaı-aq, joldar men ınjenerlik kommýnıkasııany qaıta jóndeý, jasyl kóshet otyrǵyzý, turǵyn úılerdiń aýlasyn balalarǵa arnalǵan alańmen jabdyqtaý arqyly abattandyrý qarastyrylýda.
Jańa zaman balalaryna arnalǵan mektep
Kelesi kezekte Elbasy Nursultan Nazarbaev «Saryarqa» turǵyn úı kesheni aýdanyndaǵy «Balalardyń tehnıkalyq mektebine» keldi. Memleket basshysyn mekteptiń úsh oqýshysy qarsy aldy. Prezıdent árbireýiniń qolyn qysyp, bolashaqta qandaı mamandyq ıesi bolǵylary keletinin surady. Lenıa Troıan ushqysh bolýdy armandaıtynyn, áýemodeldeýdiń qyr-syryna úırenip júrgenin aıtty.
Bul – paıdalanýǵa daıyn turǵan 12 qabatty turǵyn úıdiń birinshi qabatynda ornalasqan mektep úıi. Mekteptiń maqsaty
: balalardyń shyǵarmashylyǵyn damytýǵa jaǵdaı jasaý. Mektep dırektory Sergeı Shnaıderdiń aıtýynsha, úıirmelerge keletin 200 oqýshy 6 kórkem-tehnıkalyq jáne 10 tehnıkalyq baǵyttaǵy toptarǵa qatysady. О́ńirdegi erekshe qurylǵan bul joba jańa zaman úlgisinde oqýshylardy robotty tehnıka, radıoelektronıka, avıa, keme modelderin jasaý, stendtik modeldeýge úıretedi.
Keshende 15 oqý kabıneti bar. Kabınetter zamanaýı quraldarmen jabdyqtalǵan. Qosymsha sabaqtar tegin júrgiziledi. Bul oqýshylardyń ǵylym men tehnıka álemine, eńbekke degen qyzýshylyqtaryn qalyptastyrady. Bos ýaqyttaryn sheberhanalarda, zerthanalarda ótkizedi. Olardan básekege qabiletti bolashaq ınjenerler, konstrýktorlar, ónertapqyshtar, ushqyshtar, keme jasaý mamandary ósip shyǵatyny anyq.
Aýylǵa da, qalaǵa da ortaq «Argo»
Tehnıkalyq mektepten shyqqan soń Elbasy Nursultan Nazarbaev Rýslan Aýshev basqaratyn «Argo» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine keldi. Oblys halqyna esimderi jaqsy tanys aǵaıyndy Aýshevtar qýǵyn-súrgin kórgen cheshen-ıngýshtardyń balalary. Jalpy, «Argonyń» aýyl men qaladaǵy iske asyryp jatqan jumystary is bastaǵan kásipkerlerge kerek-aq úlgi. Kásipker Rýslan Aýshev oblys ortalyǵynyń shetki jaǵynda óz qarjysyna elevator turǵyzdy. Elevatorda astyqty keptirý, jeldetý, tıeý sekildi jumystardyń barlyǵy avtomattandyrylǵan. Seriktestik dırektory Rýslan Aýshevtyń aıtýynsha, Jelezın aýdanyndaǵy «Pahar» agroqalashyqtarynyń jekemenshik ıeliginde 9,2 myń gektar sýarmaly alqap bar.
2015 jyly 1,2 myń bas iri qara Avstralııadan ákelingen. Qazirgi tańda munda 180 adam jumys isteıdi. Bıylǵy jyldyń aıaǵyna qaraı sút-taýarly fermasyn iske qosý kózdelýde. Jumysshylar úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. 48 otbasyna árqaısysy 12 páterden turatyn qosqabatty tórt úı usynylǵan. Sondaı-aq, basseın, sportzal, dámhana, dúken, dárigerlik ambýlatorııa, mashına-traktor sheberhanasy, avtogaraj, tuqym qoımasy jumys isteıdi.
Budan keıin Elbasy óńirde ósiriletin aýyl sharýashylyǵy ónimderi kórmesin aralap, oblystyń aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerimen kezdesti. Olar oraq naýqanynyń barysy men agrarlyq salanyń damý qarqyny jóninde áńgimeledi.
Jınalǵandarǵa arnaǵan sózinde Nursultan Nazarbaev ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń áleýetin óńirdiń agroónerkásip kesheniniń ónimdiligin arttyrý úshin paıdalaný qajettigin aıtty.
Budan bólek, Qazaqstan Prezıdenti Qytaıǵa taıaýdaǵy sapary barysynda sol elge eksporttalatyn dándi jáne maıly daqyldar mólsherin aıtarlyqtaı arttyrýǵa múmkindik beretin kelisimge qol jetkizilgenin erekshe atap ótti.
Oblystaǵy aýyl sharýashylyǵy kásiporyndarynyń ókilderi Memleket basshysyna eldiń aýyl sharýashylyǵy salasyna qamqorlyǵy men qoldaýy úshin alǵys bildirdi.
Bozshakólge ındýstrııalandyrý dúbiri jetti
Tústen keıin Elbasynyń qatysýymen oblys ortalyǵyndaǵy Dostyq úıinde Ekibastuzdyń
«Bozshakól» taý-ken baıytý kombınatyna qatysty telekópir ótti. Budan buryn da, 2015 jyldyń jeltoqsan aıynda Memleket basshysynyń qatysýymen ótken jalpyulttyq telekópir aıasynda Bozshakólde iske qosý-retteý jumystary bastalǵan bolatyn. Bıyl aqpanda alǵashqy mys konsentraty alyndy. Bozshakól óniminiń alǵashqy partııasy Qytaıǵa eksporttalmaq.
Dostyq úıinde Elbasynyń qatysýymen bolǵan telekópir barysynda «KAZ Minerals Bozshakol» JShS-inde jańa fabrıka iske qosyldy. Memleket basshysyna «KAZ Minerals Bozshakol» JShS-niń basqarma tóraǵasy Oleg Novachýk ken-baıytý kesheniniń tolyq jumys sıklin baıandap berdi. 2016 jyldyń aqpan aıynda munda alǵashqy mys konsentraty óndirilse, endi qýaty jylyna 5 mln tonna kendi quraıtyn jańa kásiporyn iske qosylǵannan keıin jalpy jyldyq óńdeý kólemi 30 mln tonnaǵa jetetin bolady.
– Bozshakól taý-ken baıytý keshenin iske qosý úshin 2,2 mlrd teńge jumsaldy. Kásiporyn óńirdegi ken salasyn damytýǵa úlesin qosady. Eń bastysy, osy ónerkásiptiń arqasynda 2 myńnan asa adam jumyspen qamtyldy. Men barlyq ákimder men Úkimet basshylaryn jańa jumys oryndaryn ashýǵa basa nazar aýdarýǵa shaqyramyn. Sebebi, bul – memlekettiń mindeti. Biz ár adamdy jumyspen qamtýymyz kerek. Al eger ol eńbek etkisi kelmese, ózi biledi. Dese de, jumys máselesi aldyńǵy qatarda turýy tıis. Búgin biz kendi qaıta óndiretin jáne mys konsentratyn shyǵaratyn jańa fabrıkanyń ashylýynyń kýágeri bolýdamyz, – dedi Prezıdent.
Bul dalada mys qana emes, sondaı-aq, molıbden, altyn, kúmis jáne basqa da qundy metaldar bar. Iаǵnı, Bozshakóldi evolıýsııalyq órkendeýdiń ǵasyrlyq jobasy deýge bolady.
Senim júgi aýyr
Sapar sońynda Dostyq úıinde el Prezıdentiniń qatysýymen oblys jurtshylyǵymen kezdesýi ótti. Jıynǵa eńbek sińirgen ardagerler, óndiristik kásiporyndardyń jumysshylary, agrarlyq sala ókilderi, jastar kóshbasshylary, sportshylar, qoǵamdyq uıymdar men etnomádenı birlestikter jetekshileri qatysty.
Oblys ákimi Bolat Baqaýov Elbasyna óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly baıandady. Al Elbasy óz sózinde táýelsizdik jyldarynda damýdyń ornyqty ekonomıkalyq modeli jasalǵanyn atap ótti. Naryqtyq ekonomıka úshin damýdyń jańa «lokomotıvine» aınalǵan myqty kásipkerler taby paıda boldy. Búginde elimizde 1 mıllıon 260 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary bar, dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy eldiń áleýmettik saladaǵy jetistikteriniń de mańyzdylyǵyn atap ótti. BUU-nyń damý baǵdarlamasynyń reıtıngine sáıkes, Qazaqstan álemde 55-oryn ıelenip, adamı damý deńgeıi joǵary memleketter tobyna endi, dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sondaı-aq, Elbasy Qazaqstan ekonomıkasynyń «ındýstrııalyq-ónerkásiptik tiregine» aınalǵan óńirdiń eleýli damý nátıjelerine nazar aýdardy. О́ńirdiń odan ári damýynyń irgeli ındýstrııalyq bazasyn quraǵan aýqymdy jobalar jemisti júzege asyryldy. Atap aıtqanda, qýattylyǵy jylyna 250 myń tonna bolatyn, bastapqy alıýmınıı óndiriletin elektrolız zaýyty salyndy, ol Qazaqstandy tústi metallýrgııadan jetekshi elder qataryna qosty. Bul mańyzdy jobanyń damýy barysynda «Qazenergokabel» aksıonerlik qoǵamynda alıýmınıı symdarynyń óndirisi iske qosyldy. Taǵy bir mańyzdy nysan – qýattylyǵy jylyna 30 myń tonna bolatyn hlor men kúıdirgish soda shyǵarý jónindegi «Kaýstık» aksıonerlik qoǵamynyń zaýyty, dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti jınalǵandardy Bozshakól taý-ken baıytý kombınatynyń jańa fabrıkasynyń iske qosylýy sekildi tarıhı jańalyqpen quttyqtap, jańa óndiris Pavlodar oblysynyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq áleýeti joǵary ekenin kórsetetinin atap ótti. Jańa kásiporyn Bozshakól taý-ken baıytý kombınatynyń kendi qaıta óńdeý qýatyn 30 mln tonnaǵa, mys konsentratyn óndirý kólemin 100 myń tonnaǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi, dedi Nursultan Nazarbaev.
Sonymen birge, Memleket basshysy oblystyń energetıka salasynda da kósh bastap turǵanyn aıtty. Táýelsizdik jyldary oǵan 600 mlrd teńge ınvestısııa salyndy, 2300 megavattan astam jańa qýat kózi iske qosyldy, dedi Nursultan Nazarbaev.
Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti oblystyń kólik ınfraqurylymy jaqsarǵanyn atap ótti. Aqsý – Kýrchatov temir jol tarmaǵy iske qosyldy, Omby qalasyna deıingi halyqaralyq avtodáliz qaıta jańartyldy. Qazirgi tańda «Nurly jol» baǵdarlamasy oıdaǵydaı júzege asyrylyp jatyr. Onyń aıasynda Ertis ózeni ústinen kópir ótkeli salynýda. Astana – Pavlodar baǵytynda salynyp jatqan avtobannyń qurylysy jospar boıynsha 2017 jyly aıaqtalady, dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev áleýmettik salada júıeli jumys júrgizilip otyrǵanyn aıtty. Oblystyń turǵyn úı qory 25 jylda 1,7 mln sharshy metr turǵyn úıge deıin kóbeıdi. Byltyrǵy jyldyń ózinde densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa 35 mlrd teńge bólindi. Bul Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jylyndaǵydan 100 ese kóp. О́ńirdegi bilim berý salasyndaǵy kórsetkishter de jaqsy. Oblysta apatty jaǵdaıda turǵan jáne úsh
aýysymmen oqytatyn mektepter joq, dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sondaı-aq, Memleket basshysy álemdik naryqtaǵy turaqsyzdyq pen qarqyndy tehnologııalyq ózgerister jaǵdaıynda elimizdi odan ári damytý úshin tótenshe sharalar qabyldaý qajet ekenine nazar aýdardy. Eń birinshi kezektegi mańyzdy mindet – Qazaqstan ekonomıkasyn damýdyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jolyna kóshirý.
Nursultan Nazarbaev ekonomıkalyq ósimdi, halyqtyń turmys deńgeıin kóterý úshin memleket tarapynan qajetti barlyq jaǵdaılar jasala beretinin aıtty.
Jurtshylyq ókilderi Memleket basshysyna óńirdi damytý máselelerine udaıy kóńil bólip, tıimdi memlekettik saıasat júrgizip otyrǵany úshin rızashylyqtaryn bildirdi.
Sońynda Qazaqstan Prezıdenti oblystyń táýelsizdik jyldaryndaǵy barlyq jetistigine óńir turǵyndarynyń eren eńbegi arqasynda qol jetkizilgenin aıtyp, pavlodarlyqtarǵa zor densaýlyq, amandyq jáne bereke-birlik tiledi.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz
qyzmetinen alyndy
