Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstriliginiń buıryǵy  №338

  2015 jylǵy 12 mamyr, Astana qalasy Qazaqstan Respýblıkasynyń halqyna sýrdologııalyq kómek kórsetý qaǵıdalaryn bekitý týraly «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 18 qyrkúıektegi Kodeksiniń 7-babynyń 1-tarmaǵynyń 116) tarmaqshasyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń halqyna sýrdologııalyq kómek kórsetý qaǵıdalary bekitilsin. 2. Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń Medısınalyq kómekti uıymdastyrý departamenti: 1) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýdi; 2) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkegennen keıin kúntizbelik on kúnniń ishinde merzimdik baspa basylymdarynda jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń normatıvtik quqyqtyq aktileriniń «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa jiberýdi; 3) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń ınternet-resýrsynda ornalastyrýdy; 4) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin on jumys kúni ishinde Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń Zań qyzmeti departamentine osy buıryqtyń 2-tarmaǵynyń 1), 2) jáne 3) tarmaqshalarynda kózdelgen is-sharalar týraly málimetterdi usynýdy qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý vıse-mınıstri A. V. Soıǵa júktelsin. 4. Osy buıryq ony alǵashqy resmı jarııalaǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri T.DÚISENOVA «KELISILDI» Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstri ______________A.SÁRINJIPOV 2015 jylǵy _____________ Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstriniń 2015 jylǵy 12 mamyrdaǵy №338 buıryǵymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasynyń halqyna sýrdologııalyq kómek kórsetý qaǵıdalary 1. Jalpy erejeler 1. Osy Qazaqstan Respýblıkasynyń halqyna sýrdologııalyq kómek kórsetý qaǵıdalary (budan ári - Qaǵıdalar) «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Kodeksiniń 7-babynyń 1-tarma­ǵynyń 116) tarmaqshasyna sáıkes ázirlengen jáne halyqqa sýrdologııalyq kómek kórsetý tártibin aıqyndaıdy. 2. Osy qaǵıdalarda mynadaı uǵymdar paıdalanylady: 1) aýdıologııalyq skrınıng – toqtatylǵan shaqyrylǵan otoakýstıkalyq emıssııany (budan ári - OAE) tirkeý tásilimen jańa týǵan náresteler men erte shaqtaǵy balalardaǵy (úsh jasqa deıingi) estý buzylysyn erte aıqyndaý; 2) bala – on segiz jasqa jetpegen kámeletke tolǵan adam; 3) bilim alý úshin arnaıy jaǵdaılar – múmkindigi shekteýli adamdardyń onsyz jalpy bilim beretin jáne kásiptik bilim beretin oqý baǵdarlamalaryn meńgerýi múmkin bolmaıtyn, arnaıy bilim beretin oqý baǵdarlamalaryn jáne arnaıy oqytý ádisterin, tehnıkalyq jáne ózge de quraldardy, ómir súrý ortasyn, sondaı-aq medısınalyq, áleýmettik jáne ózge de qyzmetter kórsetýdi qosa alǵanda, bilim alý úshin jaǵdaılar; 4) bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organ – bilim berý salasyndaǵy basshylyqty jáne salaaralyq úılestirýdi júzege asyratyn Qazaqstan Respýblıkasynyń ortalyq atqarýshy organy; 5) bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organnyń ońaltý ortalyǵy – arnaıy túzetýshi jeke, toptyq jáne kishi toptyq damytýshy, dıagnostıkalyq baǵdarlamalardy iske asyratyn arnaıy bilim berý uıymdary; 6) densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý salasyndaǵy ýákiletti organ – densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik-eńbek salasyndaǵy basshylyqty júzege asyratyn memlekettik organ; 7) densaýlyq saqtaý uıymy - densaýlyq saqtaý salasyndaǵy qyzmetti júzege asyratyn zańdy tulǵa; 8) estý apparaty (budan ári – EA) – mıkrofonnan, kúsheıtkish-túrlendirgishten jáne telefonnan (dınamıka) turatyn elektroakýstıkalyq qurylǵy; 9) estý apparatymen protezdeý – apparat modelin tańdaý, qulaqishilik jeke ishpekti daıyndaý, aýdıogrammaǵa sáıkes ońtaıly kúıin keltirý; 10) estýdi protezdeý – adamnyń kommýnıkatıvtik múmkindikterin estý apparattary nemese elektrodty estýdi protezdeý arqyly dybys sıgnaldaryn kúsheıtý jolymen qalpyna keltirý; 11) estý apparatymen bınaýraldiestýdi protezdeý – eki qulaqty da EA protezdeý; 12) estý apparatymen monaýraldi estýdi protezdeý – EA bir qulaqty protezdeý; 13) estý-sóıleýdi ońaltý – estýdi qabyldaýdy damytýǵa, aıtý daǵdylaryn qalyptastyrý men avtomattandyrýǵa, sóıleýdi, tanymdyq qyzmetti damytýǵa baǵyttalǵan uzaq júıeli túzetý-pedagogıkalyq jumys; 14) joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek (budan ári – JMMK) dıagnostıkanyń, emdeý men medısınalyq ońaltýdyń eń jańa tehnologııalaryn paıdalanýdy talap etetin aýrýlar kezinde ýákiletti organ aıqyndaıtyn medısınalyq uıymdarda beıindi mamandar kórsetetin medısınalyq kómek; 15) kohlearlyq ımplant – ishki qulaqtyń joq nemese zaqymdalǵan estý reseptorlarynyń fýnksııasyn atqaratyn jáne mıdyń estý ortalyǵyna elektrlik ımpýlsterge túrlengen dybystyq aqparatty beretin medısınalyq qural; 16) kohlearlyq ımplantasııalaý (budan ári – KI) – bul estýdi qalpyna keltirýge jáne tereń estý múkistigi nemese sańyraýlyǵy bar naýqastardyń estýin qalyna keltirýge jáne áleýmettik beıimdeýge baǵyttalǵan is-sharalar júıesine kiretin elektrodtyq estýdi protezdeý túri; 17) KI júıesi – bul nerv talshyqtarynyń elektrlik yntalandyrylýyn qamtamasyz ete otyryp, zaqymdalǵan nemese joq talshyqtyq jasýshalar fýnksııasyn atqaratyn qurylǵy; 18) kúıge keltirý sessııasy – KI júıesiniń sóıleý prosessoryn kúıge keltirý júrgiziletin eki-tórt kúndi alatyn kezeń; 19) medısınalyq ońaltý – naýqastar men múgedekter organızminiń buzylǵan jáne (nemese) joǵaltqan fýnksııalaryn saqtaýǵa, ishinara nemese tolyq qalpyna keltirýge baǵyttalǵan medısınalyq qyzmetter kórsetý kesheni; 20) múgedekterdi KI-ǵa deıin jáne keıin áleýmettik-estýge beıimdeý – sýrdologııalyq zerttep-qaraýǵa, konsýltasııaǵa, sóıleý prosessoryn kúıge keltirýge, olardy paıdalanýdy oqytýǵa jáne jattyqtyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar júıesi, múgedektermen jáne olardyń zańdy ókilderimen áleýmettik-psıhologııalyq jumys isteý; 21) otoakýstıkalyq emıssııa – ishki qulaqtyń talshyqty jasýshalarynyń jaı-kúıin baǵalaý ádisi; 22) psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq konsýltasııa (budan ári – PMPK) – áleýmettik jáne medısınalyq-pedagogıkalyq túzetýdi qoldaýǵakórsetilimderin anyqtaý,qalyptasý túrin jáne nysanyn anyqtaý, ońaltýdyń jeke baǵdarlamasyn jasaý maqsatynda múmkindigi shekteýli balalarǵa dıagnostıka men psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq tekserip-qaraýdy júrgizýdi júzege asyratyn memlekettik mekeme; 23) psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabıneti –damý múmkindikteri shekteýli balalarǵa keshendi psıhologııalyq-pedagogıkalyq kómek kórsetý úshin qalalyq jáne aýyldyq aýdandarda qurylatyn arnaıy bilim berý uıymdarynyń túri; 24) sóıleý prosessoryn kúıge keltirý – KI júıesiniń árbir arnasynda estilý shekterin jáne dybys qattylyǵynyń ba­rynsha jaǵymdy deńgeılerin aıqyndaý, sóıleýdi strategııalyq kodtaýdy tańdaý, estýdiń jeke baǵdarlamalaryn qurý; 25) sýrdologııalyq kabınet – tereńdetilgen aýdıologııalyq teskerip-qaraý, konsýltasııa, emdeýge jáne estýdi protezdeýge jiberý, estý buzylystaryn saraptaý, estý buzylystary bar adamdardy dıspanserlik esepke qoıý júrgiziletin, sondaı-aq sýrdologııalyq kómek kórsetiletin mamandandyrylǵan kabınet; 26) sýrdologııalyq kómek – estý fýnksııasynyń buzylysy bar adamdardy profılaktıkalaýǵa, ýaqtyly aıqyndaýǵa, dıagnostıkalaýǵa, emdeýge, estýdi protezdeýge jáne ońaltýǵa baǵyttalǵan medısınalyq, áleýmettik, psıhologııalyq-pedagogıkalyq kómek qyzmetteriniń kesheni; 27) sóıleý prosessory – kohlearlyq ımplantqa beretin mehanıkalyq tabıǵattyń dybys tolqynyn elektrlik ımpýlsqa aınaldyratyn kúrdeli elektrondyq medısınalyq qurylǵy; 28) tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi (budan ári – TMKKK) – Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna jáne oralmandarǵa kórsetiletin medısınalyq qyzmetter kórsetýdiń Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıtyntizbesi boıynsha biryńǵaı medısınalyq kómektiń kólemi; 3. Halyqqa sýrdologııalyq kómek boıynsha medısınalyq qyzmetterdiń kesheni TMKKK sheńberinde kórsetiledi, áleýmettik kómek «Múgedekterdi ońaltýdyń keıbir máseleleri týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstriniń 2015 jylǵy 22 qańtardaǵy № 26 buıryǵyna (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 10370 bolyp tirkelgen) sáıkes kórsetiledi. 4. Halyqqa sýrdologııalyq kómek boıynsha medısınalyq qyzmet kesheni ambýlatorııalyq-emhanalyq, stasıonarlyq, stasıonardy almastyratyn kómek jáne medısınalyq ońaltý nysanynda usynylady. 5. Sýrdologııalyq kabınet eresekterge jáne (nemese) balalarǵa mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetetin (oblystyń, qalanyń) densaýlyq saqtaý uıymdarynyń bazasynda uıymdastyrylady. 6. Sýrdologııalyq kabınetter: alty myń balaǵa bir kabınet; júz myń eresekke bir kabınet esebinen ashylady. 7. Sýrdologııalyq kabınet «Qazaqstan Respýblıkasynyń halqyna sýrdologııalyq kómek kórsetýdi jetildirý jónindegi sharalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2010 jylǵy 15 sáýirdegi № 263 buıryǵymen bekitilgen (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 6231 bolyp tirkelgen) Qazaqstan Respýblıkasynyń halqyna sýrdologııalyq kómek kórsetýdi uıymdastyrý týraly erejege sáıkes jabdyqtardyń eń tómengi tizbesimen jaraqtandyrylady. 8. Sýrdologııalyq kabınetterdiń úlgi shtattary men shtat normatıvteri «Densaýlyq saqtaý uıymdarynyń úlgi shtattary men shtat normatıvterin bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2010 jylǵy 7 sáýirdegi № 238 buıryǵyna (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde №6173 bolyp tirkelgen) sáıkes belgilenedi. 2. Halyqqa sýrdologııalyq kómek kórsetý tártibi 9. Qazaqstan Respýblıkasynyń halqyna sýrdologııalyq kómek kezeń-kezeńmen kórsetiledi: I kezeń – jańa týǵan náresteler men erte shaqtaǵy balalardyń (úsh jasqa deıin) bosandyrý jáne MSAK uıymdarynda aýdıologııalyq skrınıngi; II kezeń – sýrdologııalyq kabınetterde estýdi tereńdetip zerttep-qaraý jáne estý buzýshylyǵy anyqtalǵan kezde ony emdeýge jáne (nemese) ony túzetýge jiberý; III kezeń – mamandandyrylǵan medısınalyq kómek jáne (nemese) JMMK kórsetý; IV kezeń – bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik sala uıymdarynda estý buzylýy bar, onyń ishinde operasııadan keıingi pasıentterdi ońaltý. 10. Jańa týǵan nárestelerge ómiriniń ekinshi-úshinshi táýliginde «neonatolog» mamandyǵy boıynsha dáriger nemese jańa týǵan nárestelerge aýdıologııalyq skrınıng júrgizý boıynsha biliktiligin arttyrý kýrsyn ótken meıirger«Erte shaqtaǵy balalardyń estý qabileti buzylýynyń skrınıngin jáne dıagnostıkasyn uıymdastyrý erejesin bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2009 jylǵy 28 qyrkúıektegi № 478 buıryǵymen (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 5828 bolyp tirkelgen) (budan ári - № 478 buıryq) bekitilgen Erte shaqtaǵy balalardyń estý qabileti buzylýynyń skrınıngin jáne dıagnostıkasyn uıymdastyrý erejesine sáıkes aýdıologııalyq skrınıng júrgizedi. 11. №478 buıryǵyna sáıkes aldyńǵy skrınıngtiń nátıjelerine qaramastan emhanalardyń jáne (nemese) MSAK basqa uıymdarynyń deni saý bala kabınetterinde dekrettelgen merzimderde (bir jasqa deıingi balalarǵa – toqsan saıyn, úsh jasqa deıingi balalarǵa – jylyna eki ret) erte shaqtaǵy balalarǵa aýdıologııalyq skrınıngjúrgiziledi. 12. Tereńdetilgen aýdıologııalyq zerttep-qaraýǵa sýrdologııa kabınetine mynalar jiberiledi: 1) kúntizbelik bes kúnnen astam qarqyndy terapııa palatasynda densaýlyq jaǵdaıy boıynsha bolǵan jańa týǵan náresteler; 2) shala týǵan balalar; 3) aýdıologııalyq skrınıngtiń «ótken joq» degen nátıjesi bar jańa týǵan náresteler jáne erte shaqtaǵy (3 jasqa deıingi) balalar; 4) estý buzylýlaryna jáne (nemese) múkistiginiń damý qaýpi faktorlaryna kúdigi bar balalar men eresekter; 5) estý jáne sóıleý múshelerinde patologııasy bar balalar men eresekter. 13. Sýrdologııalyq kabınetterde halyqqa estý buzylýlarynyń túri men pasıenttiń jasyna qaraı dıagnostıkanyń sýbektıvtik jáne obektıvtik ádisterin paıdalana otyryp estý fýnksııalaryn tereń zerttep-qaraý júzege asyrylady. 14. Týǵan kezdegi aýdıologııalyq skrınıngtiń «ótken joq» degen nátıjesi bar balalarda estý múkistiginiń túri jáne dárejesi bala ómiriniń úsh aıynan keshiktirilmeı qoıylady, al estý buzylýlaryn túzetý jáne (nemese) emdeý bala ómiriniń alty aıynan keshiktirilmeı júzege asyrylady. 15. Estý buzylysynyń túri jáne dárejesine qaramastan balalar men eresekterdiń estý fýnksııalaryn zertteý nátıjeleri boıynsha sýrdologııalyq kabınettiń mamandary mamandandyrylǵan (konservatıvtik nemese hırýrgııalyq) medısınalyq kómek kórsetýdi jáne (nemese) estý buzylýlaryn túzetý ádisterin qoldanýdy usynady. 16. EA jáne (nemese) KI-men estýdi protezdeý estý buzylýlaryn túzetý ádisteri bolyp tabylady. 17. Pasıentter EA jáne (nemese) KI-men estýdi protezdeýden keıin estýdi - sóıleýdi ońaltý jáne áleýmettik-estýdi beıimdeýge jiberiledi. 3. Estý apparatymen estýdi protezdeý 18. EA-men estýdi protezdeý sýrdologııalyq kabınet dárigeriniń qorytyndysy boıynsha mynadaı júıelilikpen júrgiziledi: 1) klınıkalyq-aýdıologııalyq zerttep-qaraý; 2) EA ońtaıly tıpin jáne jumys rejimin aıqyndaý jáne tańdaý; 3) EA-ǵa jeke qulaq ishpegin daıyndaý; 4) EA-nyń kúıin keltirý jáne kúıin keltirý sáıkestigin tekserý; 5) jańa akýstıkalyq jaǵdaılarǵa beıimdeý. 19. Balalar eki jaqty sımmetrııalyq jáne assımetrııalyq estý qabiletin joǵaltqan jaǵdaıda bir tektes zamanaýı sıfrlyq EA-men bınaýraldi estýdi protezdeý usynylady. 20. Eresekter eki jaqty sımmetrııalyq jáne assımetrııalyq estý qabiletin joǵaltqan jaǵdaıda bir tektes zamanaýı sandyq EA-men bınaýraldi estýdi protezdeý usynylady. Eresekter eki jaqty assımetrııalyq estý qabiletin joǵaltqan jaǵdaıda oń jáne sol qulaǵyndaǵy estý qabiletin joǵaltýdaǵy edáýir aıyrmashylyqta (keminde 30 desıbel) jaqsyraq estıtin qulaqqa monaýraldi estýdi protezdeý qajet. 21. Balalar jáne eresekter estý qabiletin bir jaqtan 90 desıbelge deıin joǵaltqan jaǵdaıda (ekinshi qulaqta estý qabileti saqtalǵan jaǵdaıda) sandyq EA-men monaýraldi estýdi protezdeý usynylady. 22. EA tańdaý jáne kúıge keltirý tıimdiliginiń krıterııi naqty qulaqtaǵy RECD ólsheý ádisimen EA shyǵý dabylyn, EA-men jáne onsyz erkin dybys órisindegi úndestikti bastapqy jáne sóıleý aýdıometrııasyn ólsheý nátıjeleri bolyp tabylady. 23. EA-men estýdi protezdeý kezinde pasıentke «otorınolarıngologııa (sýrdologııa) (eresekter nemese balalar)» mamandyǵy boıynsha dáriger júrgizgen aýdıometrııalyq zerttep-qaraý nátıjeleri, EA modeliniń ataýy, jeke qosalqy (lar)/(dyń) túri, kúıge keltirý sessııalarynyń derekteri, naqty qulaqtaǵy RECD ólsheý ádisimen EA-nyń shyǵý dabylyn ólsheý nátıjeleri engiziletin qorytyndy beriledi. 4. Kohlearlyq ımplantasııalaý 24. JMMK kórsetý «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksine sáıkes júzege asyrylady. 25. Kohlearlyq ımplanttarmen estýdi protezdeý – mynalardy qamtıtyn is-sharalar júıesi: 1) medısınalyq kezeń: operasııaǵa deıingi zerttep-qaraý jáne KI-ǵa kórsetilimderdi naqtylaý; KI hırýrgııalyq operasııasyn júrgizý; sóıleý prosessoryn qosý jáne keıin ony ońaltýdyń búkil kezeńiniń merzimi ishinde kúıge keltirý; 2) pedagogıkalyq kezeń: ımplanttalǵan balany, eresekti onyń turǵan jeri boıynsha operasııaǵa deıingi, operasııadan keıingi estý-sóıleýin ońaltý. 26. KI júrgizý úshin mynalar medısınalyq kórsetilimder bolyp tabylady: 1) sóıleý jıiligi salasyndaǵy (500 – 4000 Gs) eki jaqty sańyraýlyq (ortasha joǵaltý 91 jáne odan da kóp desıbel); 2) estý qabiletin aýyr eki jaqty joǵaltý (ortasha joǵaltý 71-90 desıbel), olardy turaqty paıdalanǵan kezde sáıkes tańdalǵan jáne kúıge keltirilgen EA-nyń tómen tıimdiliginde aýdıtorlyq neıropatııa; 3) aýyr eki jaqty buzylýymen (ortasha joǵaltý 71 – 90 desıbel), eki jaqty sańyraýlyǵymen aýyzeki tiliniń jaqsy daǵdylary bar (ortasha joǵaltý 91 jáne odan da kóp desıbel) kesh kereń bolyp qalǵan balalar men eresekter; 4) sáıkes tańdalǵan jáne kúıge keltirilgen estý aparattarymen estýdi protezdeýdiń tómen tıimdiligi (500-4000 Gers dıapazonynda erkin dybys órisinde EA-daǵy estý shegi 55 jáne odan da kóp desıbeldi quraıdy, kóp býyndy sózderdiń anyqtyǵy 40% tómen, bir býyndy sózderdiń anyqtyǵy 20% tómen). 27. Aýdıtorlyq neıropatııa kezinde KI minez-qulyqtyq shekke qaramastan tek EA-ny paıdalanýdan tıimdilik bolmaǵanda ǵana (sóıleýdi túsinýde jáne estý men til daǵdylaryn damytýda progrestiń bolmaýy) júrgiziledi. 28. Úsh metr qashyqtyqta tómen-, ortasha,- jáne joǵary jıiliktegi sóılemeı dybystaýǵaeriksiz sózsiz baǵdarlyq reaksııalardyń bolýy nemese bolmaýy úsh jasqa deıingi balalarǵa KI operasııasyn júrgizý úshin sýrdopedagogıkalyq kórsetilimder bolyp tabylady. 29. Úsh jastan asqan pasıentterge KI operasııasyn júrgizý úshin mynalar sýrdopedagogıkalyq kórsetilimder bolyp tabylady: 1) 3 metrden aspaıtyn qashyqtyqta tómen-, ortasha,- jáne joǵary jıiliktegi sóılemeı dybystaýǵa shartty-reflektorlyq qımyl reaksııasynyń (budan ári – ShRQR) bolýy; 2) pysyqtalǵan ShRQR kezinde eki metrden aspaıtyn qashyqtyqta sóıleýdiń tómen- (pý-pý-pý, pa-pa-pa), ortasha- (sh-sh-sh, j-j-j) jáne joǵary jıiliktegi (s-s-s, s-s-s, ı-ı-ı) dybystaryn qabyldaý; 3) estý reaksııalary damýynyń oń dınamıkasynyń bolmaýy nemese onyń tek qatty dybystar men daýystarǵa ǵana bolýy; 4) sóılegen sózdi tek estý-kórý negizinde («betinen» oqý) ǵana túsiný; 5) kózge kórinetin artıkýlıasııanyń daýysty jáne daýyssyz dybystarynyń (p, m, t jáne basqalary) esebinen daýys belsendiligin ulǵaıtý; 6) aýyzeki sóıleýi bar balalar úshin EA-da sóıleý anyqtyǵy (L. V. Neıman, E. P. Kýzmıcheva, N. B. Pokrovskıı tizimderi jáne basqalary): sáıkes tańdalǵan jáne kúıge keltirilgen EA-men erkin dybys órisinde baǵalaý kezinde ashyq tizimdegi kóp býyndy sózder – 40%-dan tómen, bir býyndy sózder – 20%-dan tómen; 7) EA-ny alty aı turaqty paıdalanǵannan keıin tek sóılemeı dybystaýǵa estý reaksııalary damýynyń oń dınamıkasynyń bolýy; 8) EA-ny turaqty taǵý jáne estý-sóıleý ońaltýynyń sáıkes ádistemesi kezinde sóıleý damýy dınamıkasynyń bolmaýy. 30. KI operasııasyn júrgizý úshin mynalar qarsy kórsetilimder bolyp tabylady: 1) elektrodtar tizbegin engizý múmkindigi bolmaǵan jaǵdaıda ishki qulaq ıiriminiń tolyq nemese eleýli ossıfıkasııasy; 2) aýdıtorlyq neıropatııadan basqa retrokohlearlyq patologııa (ishki qulaq ıiriminiń nemese estý nerviniń bolmaýy, estý júıesiniń odan da joǵary deńgeıleriniń zaqymdanýy); 3) estýdi elektrofızıologııalyq testileýdiń teris nátıjeleri; 4) hırýrgııalyq operasııaǵa absolıýttik qarsy kórsetilimder bolyp tabylatyn qosalqy somatıkalyq aýrýlardyń bolýy; 5) kohlearlyq ımplantty paıdalanýdy jáne estý-sóıleý ońaltýyn júrgizýdi qıyndatatyn psıhıkalyq jáne óreskel nevrologııalyq buzylýlardyń bolýy. 31. KI operasııasyna kórsetilimderdi aıqyndaý kezinde sýrdologııalyq kabınettiń «otorınolarıngologııa (sýrdologııa) (eresekter nemese balalar)» mamandyǵy boıynsha dárigeri pasıentterdi operasııalyq emdeý kórsetilimderin naqtylaý úshin KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymyna jiberedi. 32. KI jónindegi komıısııa (budan ári – Komıssııa) KI-ǵa kandıdattardy irikteýdi KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymdarynda júzege asyrady. 33. Komıssııanyń quramyn KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymnyń basshysy bekitedi. 34. Komıssııa tóraǵasy bolyp KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymnyń basshysy nemese onyń klınıkalyq jumys jónindegi orynbasary taǵaıyndalady. 35. Komıssııa quramyna KI boıynsha JMMK kórsetetin, osy salada tıisti daıarlyǵy men biliktiligi bar densaýlyq saqtaý uıymynyń mamandary kiredi: «otorınolarıngologııa (sýrdologııa) (eresekter nemese balalar)», «otorınolarıngologııa (eresekter nemese balalar)», «nevropatologııa (eresekter nemese balalar)», «pedıatrııa» nemese «terapııa», «rentgenologııa», «anestezıologııa jáne reanımatologııa (eresekter nemese balalar)» mamandyqtary boıynsha dárigerleri sýrdopedagog, psıholog, logoped. 36. KI-ǵa kandıdattardy irikteý júrgizilgen aýdıologııalyq, rentgenologııalyq, sýrdopedagogıkalyq, logopedtik, psıhologııalyq, jalpy jáne arnaıy klınıkalyq zerttep-qaraýlardyń negizinde jáne estýdi protezdeý kabınetiniń qorytyndysyn jáne pasıenttiń jáne onyń jaqyndarynyń operasııadan keıingi ońaltýǵa áleýmettik-psıhologııalyq daıyndyǵy týraly qorytyndysyn esepke ala otyryp, bolǵan jaǵdaıda júrgiziledi. 37. KI operasııasyna kórsetilimderdi naqtylaýdy KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymdarynda KI jónindegi komıssııa júzege asyrady. 38. KI operasııasyna kórsetilimderdi naqtylaý aýdıologııalyq, rentgenologııalyq, sýrdopedagogıkalyq, logopedtik, psıhologııalyq, jalpy jáne arnaıy klınıkalyq zerttep-qaraýlardyń negizinde jáne estýdi protezdeý kabınetiniń qorytyndysyn jáne pasıenttiń jáne onyń týystarynyń operasııadan keıingi ońaltýǵa áleýmettik-psıhologııalyq daıyndyǵy týraly qorytyndysyn esepke ala otyryp, bolǵan jaǵdaıda júrgiziledi. 39. Balalarǵa KI boıynsha operasııa balanyń ata-anasy nemese zańdy ókilderi operasııadan keıingi estýdi ońaltýǵa qatysýǵa kelisimi bolǵanda júzege asyrylady. 40. Aýdıologııalyq zerttep-qaraý mindetteri: 1) estýdiń qabiletiniń buzylý tıpin jáne ony tómendetý dárejesin aıqyndaý; 2) estý nerviniń saqtalýyn baǵalaý; 3) estýdi protezdeý tıimdiligin baǵalaý bolyp tabylady. 41. Pasıentti KI-ǵa aýdıologııalyq zerttep-qaraý úshin: 1) anamnezdi jınaý jáne otologııalyq tekserip-qaraý; 2) ortańǵy qulaqtyń jaǵdaıyn baǵalaý maqsatynda tımpanometrııa júrgizý bolyp tabylady. Tımpanometrııanyń derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin «A», «As», «S», «Ad», «D» nemese «E» tımpanogrammasynyń tıpi kórsetilim bolyp tabylady. Pasıentte dabyl jarǵaǵynyń perforasııasy bolǵan jaǵdaıda – «V» tıpi; 3) estý múkistiginiń nemese sańyraýlyqtyń joǵary dárejesin rastaý, sondaı-aq ishki qulaq ıiriminiń nemese retrokohlearlyq sańyraýlyqty saralaý maqsatynda akýstıkalyq refleksometrııa júrgiziledi. Akýstıkalyq refleksometrııanyń derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin eki jaqtan da akýstıkalyq refleksti tirkeýdiń joqtyǵy kórsetilim bolyp tabylady; 4) Kortı aǵzasy jasýshalarynyń yqtımal saqtalýyn boldyrmaý maqsatynda kidirtip shaqyrtylǵan OAE tirkeý júrgiziledi. Kidirtip shaqyrtylǵan OAE derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin tekserýdiń eki jaqtan da «tirkel­megen» nátıjesi kórsetilim bolyp tabylady. Aýdıtorlyq neıropatııa jaǵdaıynda zertteý nátıjesi «tirkelýi» múmkin; 5) estý múkistiginiń nemese sańyraýlyqtyń joǵary dárejesin rastaý, sondaı-aq ishki qulaq ıirimin jáne retrokohlearlyq sańyraýlyqty saralaý maqsatynda mıdyń qysqa latenttik shaqyrtylǵan estý múmkindikterin (budan ári – QShEM) tirkeý júrgiziledi. QShEM derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin eki jaqtan 30-80 desıbelge V shyńynyń kózben sholý deteksııasynyń joqtyǵy kórsetilim bolyp tabylady; 6) balalarǵa jıilikti-modýlıasııalanǵan únge stasıonarlyq shaqyrtylǵan estý múmkindikterin tirkeý estý sezgish­tiginiń shekterin obektıvızasııalaý maqsatynda júrgiziledi. Modýlıasııalanǵan únge stasıonarlyq shaqyrtylǵan áleýet­terdi tirkeý derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin mynalar kórsetilim bolyp tabylady: estýdiń aýyr eki jaqty buzylý (ortasha joǵaltý 71 – 90 desıbel), eki jaqty sańyraýlyq (ortasha joǵaltý 91 jáne odan da kóp desıbel); 7) úndes aýdıometrııa men basqa da zerttep-qaraý ádisteri kezinde dybys stımýldaryna reaksııa bolmaǵan jaǵdaıda estý nervisi talshyqtarynyń saqtalýyn anyqtaý maqsatynda on tórt jáne odan da úlken jas shamasyndaǵy pasıentterge estýdi elektrofızıologııalyq testileý júrgiziledi. Estýdi elektrofızıologııalyq testileý derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin elektr stımýlıasııalaýǵa jaýap retinde pasıentte estý seziminiń bolýy kórsetilim bolyp tabylady; 8) 500, 1000, 2000 jáne 4000 Gers jıilikterinde estýdi qabyldaý shekteriniń ortasha mánderin anyqtaý maqsatynda 6 jastan bastap jáne odan da úlken jastaǵy pasıenttergeúndes shekti aýdıometrııa júrgiziledi. Úndes aýdıo­metrııanyń derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin estý qabiletiniń aýyr eki jaqty buzylýy (ortasha joǵaltý 71 – 90 desıbel), eki jaqty sańyraýlyq (ortasha joǵaltý 91 jáne odan da kóp desıbel) kórsetilim bolyp tabylady; 9) estýdi protezdeý tıimdiligin jáne EA kúıge keltirýdiń sáıkestigin baǵalaý maqsatynda RECD naqty qulaqta ólsheý ádisimen EA-nyń shyǵý dabylyn ólshegennen keıin EA-sy baralty jastan bastap jáne odan da úlken jastaǵy pasıentterge erkin dybys órisinde úndes shekti aýdıometrııa júrgiziledi. KI operasııasyn júrgizý úshin 2000 jáne 4000 Gs jıilikterinde 55 desıbelden asatyn erkin dybys órisinde estýdi qabyldaý shekteriniń bolýy kórsetilim bolyp tabylady; 10) EA-sy bar alty jastan bastap jáne odan da úlken jastaǵy pasıentterge estýdi protezdeý tıimdiligin jáne EA kúıge keltirý sáıkestigin baǵalaý maqsatynda RECD naqty qulaqta ólsheý ádisimen EA-nyń shyǵý dabylyn ólshegennen keıin sóıleý aýdıometrııasy júrgiziledi. EA-men sóıleý aýdıometrııasynyń derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin ashyq tańdaýda keminde 30% kóp býyndy sózderdi taný kórsetilim bolyp tabylady. 42. Rentgenologııalyq zerttep-qaraýdyń mindeti (samaı súıekteri pıramıdasynyń kompıýterlik tomografııasy) ishki qulaq ıirimderiniń ótkizgishtigin jáne ishki qulaq qurylymynyń jaǵdaıyn baǵalaý bolyp tabylady. Rentgenologııalyq zerttep-qaraýdyń derekteri boıynsha KI operasııasyn júrgizý úshin ımplantasııalaýdy júrgizýge kedergi jasaıtyn kohleovestıbýlıarlyq patologııanyń, ishki qulaq ıirimi sańylaýynyń edáýir obstrýksııasynyń, sondaı-aq retrokohlearlyq patologııanyń bolmaýy kórsetilim bolyp tabylady. 43. Sýrdopedagogıkalyq zerttep-qaraý: 1) AE paıdalanyp jáne onsyz estýdi qabyldaýdy; 2) estýdi protezdeý tıimdiligin jáne EA kúıge keltirýdiń sáıkestigin; 3) estýdi qabyldaý prosesteriniń qalyptastyrylýyn – anyqtaýdy, ajyratýdy, tanýdy, túsinýdi; 4) erinnen oqý jáne sóıleýdi estip-kórý arqyly qabyldaýdaǵdylaryn; 5) mektep jasyndaǵy balalardyń oqý jáne jazý daǵdylaryn; 6) estýdi qabyldaý jáne sóıleýdi damytý úshin KI perspektıvalylyǵyn; 7) pasıenttiń estý-sóıleýi damýynyń boljamy jáne ondaǵy jáne onyń jaqyndaryndaǵy KI nátıjelerin sáıkes kútýlerin baǵalaýdy qamtıdy. KI-ge sýrdopedagogıkalyq kórsetilimderdiń bolýy nemese bolmaýy týraly qorytyndy sýrdopedagogıkalyq zerttep-qaraý qorytyndysy bolyp tabylady. 44. Logopedııalyq zerttep-qaraý: 1) erte shaqtaǵy balalardyń sóıleý aldy damýyn: dybystyq belsendiligin, vokalızasııalaryn (gýildeý, byldyrlaý, byldyrlaǵan sózder, dybysqa elikteý); 2) sóıleýdi túsiný jaǵdaıyn: nóldik, jaǵdaıattyq, nomınatıvtik, predıkatıvtik, túsinýdiń jiktelgen deńgeıin; 3) sóıleýdiń barlyq jaqtan damý deńgeıin: artıkýlıasııalyq apparatty, dybys shyǵarýdy jáne býyn qurylymyn, sózdikti, grammatıkalyq qurylymyn, frazalyq sóıleýdi baǵalaýdy qamtıdy. Sóıleýdiń buzylý (sóıleý dıagnozy) sıpaty men dárejesi týraly qorytyndy logopedııalyq zerttep-qaraý qorytyndysy bolyp tabylady. 45. Psıhologııalyq zerttep-qaraý: 1) tanym qyzmetiniń damý deńgeıin: oılaý, nazar aýdarý, jady, aqyl-oı eńbegi qabilettiligin; 2) oqýǵa áleýetti zııatkerlik, múmkindikti, qabilettilikti; 3) kommýnıkatıvtik qyzmettiń damý deńgeıin, qarym-qatynas daǵdylary men tásilderin; 4) emosııalyq-jigerli sala men minez-qulyqtyń erekshelikterin; 5) júıeli jáne uzaq estý-sóıleý jumysyna pasıenttiń jáne onyń jaqyndarynyń psıhologııalyq daıyndyǵyn jáne ýájin; 6) pasıenttiń jáne onyń jaqyndarynyń KI nátıjelerin kútýleriniń sáıkestigin baǵalaýdy qamtıdy. Pasıenttiń psıhıkalyq damý deńgeıi, pasıenttiń, balalardyń ata-analarynyń uzaq estý-sóıleý jumysyna ýájdi daıyndyǵy týraly qorytyndy psıhologııalyq zerttep-qaraý qorytyndysy bolyp tabylady. 46. Jalpy jáne arnaıy klınıkalyq zerttep-qaraý mindetteri: 1) pasıenttiń somatıkalyq jaǵdaıyn; 2) pasıenttiń psıhonevrologııalyq jaǵdaıyn baǵalaý bolyp tabylady. 47. Jalpy jáne arnaıy klınıkalyq zerttep-qaraý: 1) «otorınolarıngologııa» mamandyǵy boıynsha (eresekter nemese balalar) dárigerdiń konsýltasııasyn; 2) «pedıatrııa» nemese«terapııa»mamandyǵy boıynsha dárigerdiń konsýltasııasyn; 3) «anestezıologııa» jáne «reanımatologııa (eresekter nemese balalar)» mamandyǵy boıynsha dárigerdiń konsýltasııasyn; 4) «nevropatologııa» mamandyǵy boıynsha dárigerdiń konsýltasııasyn; 5) elektroensefalografııany; 6) «balalar psıhıatrııasy» (3 jastan asqan balalarǵa) nemese «psıhıatrııa» mamandyǵy boıynsha dárigerdiń konsýltasııasyn qamtıdy. Bul tizbe medısınalyq kórsetilimder boıynsha keńeıtiledi. 48. Pasıenttiń jáne onyń jaqyndarynyń operasııadan keıin ońaltýǵa áleýmettik-psıhologııalyq daıyndyǵyn baǵalaý KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymdarynda nemese PMPK-da júrgiziledi. 49. Tolyq aýdıologııalyq zerttep-qaraýdan ótkennen keıin KI-ge mynadaı sanattaǵy pasıentter joldanady: 1) jıilik-modýldengen únge stasıonarlyq estýdi shaqyrý áleýetterin tirkeý ádisimen naqtylaǵan obektıvti aýdıometrııamen, estýdiń eki jaqty buzylýy (ortasha joǵaltý 71 – 90 desıbel) eki jaqty sańyraýlyǵy barlardy (ortasha joǵaltý 91 jáne odan astam desıbel) qosa alǵanda bes jasqa deıingi balalar; 2) aýyzsha sóıleý daǵdysy jaqsy, estýdiń eki jaqty aýyr buzylýy bar (ortasha joǵaltý 71 – 90 desıbel), eki jaqty sańyraýlyǵy bar (ortasha joǵaltý 91 jáne odan astam desıbel), keıinnen sańyraý bolǵan balalar men eresekter; 3) qulaq ıirimi ossıfıkasııasynyń qaýpi men (menınıgıtten nemese neıroınfeksııadan keıingi) estýdiń aýyr buzylýy bar (ortasha joǵaltý 71 – 90 desıbel), eki jaqty sańyraý (ortasha joǵaltý 91 jáne odan da kóp desıbel) pasıentter. 50. Aýdıtorlyq neıropatııasy barbes jastan asqanestýdiń eki jaqty aýyr buzylýy bar (ortasha joǵaltý 71 – 90 desıbel), eki jaqty sańyraýlyǵy bar (ortasha joǵaltý 91 jáne odan astam desıbel)pasıentter EA-men estýdi protezdeý, sondaı-aq estý-sóıleýmen ońaltý júrgizý jaǵdaılaryn anyqtaý úshin aýmaqtyq PMPK-ǵa jiberiledi. KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymdarynda nemese PMPK-te EA-men estýdi protezdeýden keıin alty aı ótken soń estý-sóıleýdi qabyldaýdyń, aýyzsha sóıleýdiń jáne basqa da joǵary psıhıkalyq fýnksııalardyń damý dınamıkasyn baǵalaý júrgiziledi. EA-men estýdi protezdeý tıimsiz bolǵan, sóıleý damýynyń jáne ártúrli jıiliktegi jáne qatty dybysqa estý reaksııasynyń aıqyn oń dınamıkasy bolmaǵan jaǵdaıda aýdıtorlyq neıropatııasy bar, estýdiń eki jaqty aýyrbuzylýy (ortasha joǵaltý 71 – 90 desıbel), eki jaqty sańyraýlyǵy bar (ortasha joǵaltý 91 jáne odan astam desıbel)bes jastan asqan pasıentter KI boıynsha operasııaǵa jiberiledi. 51. Usynym berýdiń aldynda operasııaǵa deıin estý-sóıleýdi ońaltýdyń uzaqtyǵy balanyń damýynyń jeke jas, psıhologııalyq-fızıkalyq erekshelikterimen aıqyndalady jánebesjastan asqan balalar úshin keminde alty aıdy quraıdy, bul rette úsh aıdan keıin balanyń damý dınamıkasyn aralyq baǵalaýǵa ruqsat etiledi. 52. Barabar tańdap alynǵan jáne EA-men kúıge keltirilgen estýdi protezdeýdiń tıimdiligi tómen bolǵan kezde (erkin dybys órisindegi EA-nyń estý shegi 500 – 4000 Gers dıapazonynda 55 desıbeldi jáne odan astamdy quraıdy, kóp kúrdeli sózderdi ajyratý keminde 40%, bir kúrdeli sóz – keminde 20%) aýdıtorlyq neıropatııasy bar, estýdiń eki jaqty aýyr buzylýy(ortasha joǵaltý71 – 90 desıbel), eki jaqty sańyraýlyǵy bar (ortasha joǵaltý 91 jáne odan astam desıbel) besten jastan asqan pasıentterdi sýrdologııalyq kabınetterdiń «otorınolarınoglogııa (sýrdologııa) (balalar nemese eresekter)» mamandyǵy boıynsha dárigerleri KI-ge kórsetilimderdi anyqtaýdy júrgizý úshin KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymyna jiberedi. 53. KI boıynsha JMMK kórsetetin densaýlyq saqtaý uıymynda nómir bere jáne sheshim shyqqannan keıin úsh jumys kúniniń ishinde jazbasha habarlaı otyryp, medısınalyq kómektiń osy túrine júginý tártibimen KI-ge pasıentterdiń qatarynan kútý paraqtary qalyptastyrylady. 54. Pasıentoperasııadan jazbasha bas tartqan kezde (eger pasıent bala bolyp tabylatyn bolsa, onda onyń ata-analary nemese basqa da zańdy ókilderi) kútý paraǵyndaǵy kezektilik saqtalmaıdy. 55. KI-ge daıyndalǵan pasıentte jiti qabyný prosesi nemese basqa da salystyrmaly qarsy kórsetilimderi (jaraqat, ýlaný jáne t.b.) anyqtalǵan jaǵdaıda operasııa aqparattyq paraqty resimdeı otyryp, barynsha keıingi merzimge aýystyrylady. 56. Operasııadan keıin tórt aptadan erte emes KI júıesiniń sóıleý prosessoryn jáne kúıge keltirý sessııasyn qosý, osy Qaǵıdalarǵa qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha KI-dan keıin pasıenttiń pasportyn berý júrgiziledi. 57. Pasıentti operasııadan keıingi estý-sóıleýin ońaltý onyń turǵylyqty jeri boıynsha bilim berý, áleýmettik sala uıymdarynda nemese qajet bolǵan jaǵdaıda densaýlyq saqtaý uıymdarynda júzege asyrylady. 58. KI boıynsha JMMK kórsetetin uıymda nemese turǵylyqty mekenjaıy boıynsha sýrdologııalyq kabınette KI júrgizgennen jáne sóıleý prosessoryn qosqannan keıin alǵashqy jyly pasıent úshin keminde tórt kúıge keltirý sessııasy, kelesi jyldary – jylyna nemese qajettilikke baılanysty keminde eki kúıge keltirý sessııasy júrgiziledi. 59. KI-dan keıin balalar bilim berý baǵdarlamasynyń, túzetýdiń sáıkes jaǵdaıynyń, oqytýdyń jáne tárbıeleýdiń túri men tıpin anyqtaý úshin aýmaqtyq PMPK-ǵa jiberiledi. 5. Estý-sóıleýdi ońaltý 60. Pasıentterdiń operasııaǵa deıingi estý-sóıleýin ońaltý EA paıdalana otyryp jáne pasıenttiń jasyna baılanysty sóıleý jáne sóılemeý dabyldaryn estip qabyldaýdy, sózdi túsinýdi damytýǵa baǵyttalyp júzege asyrylady. 61. EA-men nemese KI-men estýdi protezdeýden keıin estý-sóıleýdi ońaltý uzaq áleýmettik, medısınalyq-pedagogıkalyq jáne túzetýshilik qoldaýdan, pasıenttiń barlyq keıingi ómirinde EA, KI júıesiniń sóıleý prosessorlaryn, aýdıoprosessorlardy kúıge keltirýden turady. 62. Balalardyń estý-sóıleýin ońaltý arnaıy bilim berý baǵdarlamasynyń quramdas bóligi bola turyp, arnaıy (túzetý) mektepke deıingi jáne mektep, jalpy bilim berý uıymdarynda, ońaltý ortalyqtarynda, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabınetterinde, áleýmettik sala uıymdarynda, sondaı-aq densaýlyq saqtaý uıymdarynda jáne (nemese) menshik nysanyna qaramastan ózge de uıymdarda júrgiziledi. 63. KI-dan keıin balalardyń estýi sóıleýin ońaltýdy júzege asyrý úshin jalpy bilim berý uıymdarynda (bala baqshalar men mektepterde) oqý synyptaryn, jeke jáne toptyq túzetý jumysyna arnalǵan kabınetterdi, sondaı-aq akt zaldaryn, ashanalardy, kitaphanalardy kózkórim quraldarmen, ǴM-júıelermen jáne dybysty kúsheıitkish apparatýramen qamtamasyz etýdi qosa alǵanda arnaıy bilim berý jaǵdaılary jasalady. 64. Estý buzylysy bar balalardy anyqtaý jáne bilim berý uıymdaryna jiberý tártibin PMPK bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organ aıqyndaıdy. 65. Tıimdi estý-sóıleý ońaltýdyń alty-on eki aıynan keıin balalar jalpy bilim berý jáne sóıleýdi úıretý bala baqshalaryna, sýrdopedagogpen jáne logopedpen qosymsha jeke sabaqtardy qatar júrgizetin mektepterge barady. 66. KI-dan keıin balalar estimeıtin balalarǵa arnalǵan bilim berý uıymdaryna oqý úshin jiberilmeıdi. 67. Bilim berý uıymdarynyń mamandary KI-dan keıin balalardyń bilim berý uıymdarynda bolǵan búkil ýaqytynda sóıleý prosessoryn paıdalanýyn qamtamasyz etedi. 6. Kohlearlyq ımplantasııalaýǵa deıin jáne odan keıin múgedekterdi áleýmettik-estýge beıimdeý 68. KI-ǵa deıin múgedekterdi áleýmettik-estýge beıimdeý: 1) quqyqtyq, psıhologııalyq-pedagogıkalyq jáne sýrdologııalyqty qosa alǵanda, operasııaǵa deıingi jáne odan keıingi kezeńde múgedekterdi ońaltý úshin tıimdi jaǵdaılar jasaý boıynsha ata-analarǵa (zańdy ókilderge) konsýltasııa berý; 2) ata-analardy (zańdy ókilderin) jáne (nemese) múgedekti ońaltýdyń tehnıkalyq quraldardy paıdalanýǵa úıretý; 3) sáıkes tańdap alynǵan EA paıdalana otyryp jáne onsyz estýdi qabyldaýdy baǵalaýdan turatyn sýrdologopedtik zerttep-qaraý. 69. KI-dan keıin múgedekterdi áleýmettik-estýge beıimdeý mynadaı is-sharalardan turady: 1) múgedekterdiń estý-sóıleýin ońaltýdy uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge járdemdesý (áleýmettik-pedagogıkalyq túzetý); 2) KI júıesiniń sóıleý prosessoryn jáne onyń jınaqtaýshy buıymdaryn, qosalqy bólshekterin, qýat kózderin kúıge keltirý jáne paıdalanýdy úıretý; 3) pasıentpen jáne onyń ata-anasymen kommýnıkasııa daǵdylaryna oqytý boıy