Azattyqpen ańsary bir

Pavlodar oblystyq gazetiniń «Saryarqa samaly» bolyp shyǵa bastaǵanyna – 25 jyl Gazet – tarıh, gazet – dáýir úni. Tutas bir eldiń damý aınasy bola alatyndaı qudiretke ıe. Aımaqtaǵy aǵa basylymnyń jańa belesti jolǵa túsip, serpindi qadam bas­taıtyn shaǵy Táýelsizdiktiń týy tigilgen 1991 jyldyń sońǵy aılarymen ushtasyp jatyr. Osy kezeńde ýaqyt talabyna saı shuǵyl túrde gazet ataýyn ózgertý mindeti alǵa qoıyldy. Kóterilgen máselege oblystaǵy barlyq qoǵamdyq uıymnan bastap, qatardaǵy qarapaıym oqyrmanǵa deıin óz únderin qosty. Sol pikirtalastar men tańdaýlardy daýysqa salýdyń nátıjesinde gazetke jańa ataý berý kerektigi sheshildi. Buǵan deıin «Qyzyl tý» atalǵan basylym Qazaqstan kompartııasy Pavlodar oblys­tyq, qalalyq, komıtetteri men eńbekshiler depýtattary oblys­tyq Sovetiniń kúndelikti shyǵatyn gazeti edi. «Qyzyl tý» «Keńes týy», «Kolhoz» ga­zetteriniń zańdy jalǵasy. Tek zaman aǵymyna saı keńestik júıedegi qulaqqa sińisti ataýlardy ıelenip keldi. Basylym tarıhyn Ertis óńiriniń ómiri­nen bóle-jara qarastyrýǵa múldem kelmeıdi. 1991 jyldyń 26 qyr­kúıe­ginde ob­lystyq basylymda jańa dáýir bas­taldy. Osy kú­ni gazettiń kezekti nómiri «Sa­ry­arqa samaly» degen ataýmen jarq etip shyǵa keldi. Bas redaktor Á.Muhamedjanov oqyr­­mandarǵa arnap «Izgilik – úni­miz, ádilet – týymyz» degen ar­naıy maqala joldap, gazet árdaıym jurtshylyqqa arqa súıeıtinin, bul bastama da sonyń negizinde ómirge kelgenin sóz etedi. Tarıhtyń jańa bir paraǵy ashyldy. Ulttyq únparaq óńir jurtshylyǵy úshin kez kelgen qoǵamdyq máseleni talqylaýǵa arnalǵan minberge aınaldy. Ulttyq rýhanı baǵdarsham bolý maqsaty keleli oılarǵa jetelep, gazet betterinde jańa aıdarlar ashyla bastady. Kótergen taqyryptyq aýqymy keń, bilim-ǵylymǵa shaqyrýmen qosa, eldiń tynyshtyǵyn, yntymaǵyn jıi sóz etip, áleýmettik máse­lelerdi keńinen jaza bastady. Toqsanynshy jyldardyń basynda ene bastaǵan naryqtyq-ekono­mıkalyq qatynastar gazet ómirine de ózgerister týdyryp, qıynshylyqtar alyp  kelgeni aıqyn. Degenmen, kóp qıyndyqqa qaramastan jýrnalıs­ter qalamdaryn ushtap, el ómirinen tereń­nen syr sherte aldy. Halyqty serpil­tip, jaq­sylyqtyń nuryn septi. Tyń oılarmen, sony serpinmen jaq­sylyqtyń jarshysy bola bildi. Gazette 90-shy jyldary jumys istegen aǵa býyn jýr­­­nalıster Ájibek Júsipov, Muhamedjan Dáýrenbekov, Tóleýbek Qońyrov, Qajymurat Sma­ǵulov, Tursynbaı Iba­dýllın, Baqyt Baımuratov, О́skenbaı Tastemhanov, Ǵa­lymbek Jumatov, Sholpan Baı­ǵaly jáne basqalarynyń sol tustaǵy shyǵar­mashylyq izdenisteri men bastamashyl oılary oqyrman qaýymǵa jaqsy tanys. О́zge de aımaqtyń gazetteri sekildi, «Saryarqa samaly» tilimizdi, salt-dás­túrimizdi, el­digimizdi dáripteıtin salı­­qaly basylymdardyń birine aınal­dy. Ekonomıkalyq toqyraý kezeńi­ne qara­m­astan óńirde rýhanı jańǵyrýdyń jańasha bir órisi túzildi. Buqaralyq aq­parat quraldarynyń jaǵdaıy aýyr­lap, shyǵyny arta túskenine qara­mas­tan gazet pen oqyrman arasyndaǵy baı­lanysqa kóleńke túspedi. Muny «Saryarqa samaly» ataýyn ıelengen soń kópshiliktiń ystyq yqylasynan-aq tanýǵa bolatyn edi. Al araǵa eki jarym aı ýaqyt salyp, Qazaqstan óz Táýelsizdigin jarııalaǵanda oblystyq únparaqtyń abyroıy odan ári arta tústi. Sebebi, jurt­­­tyń azattyqtyń dámin erte sezinýine, rýhanı turǵydan serpilýine basylym ataýynyń erterek ózgergendigi mańyzdy ról atqarǵany aıdan anyq edi. Kópshiliktiń yqylas-nıetin 90-shy jyldardyń basyndaǵy redak­sııa­ǵa kelip túsetin hattardan da anyq ańǵarýǵa bolatyn. Máselen, 1992 jyly redaksııa jer-jerden 3246 hat alsa, 1993 jyly ujymǵa 4706 hat tús­ken. Gazet hat-qorjynyna tús­ken hat­tar­dyń molaıýy redaksııa ujy­­my­nyń árbir hat taǵdyryna óte jaýap­ker­shilikpen qaraǵanyn kórsetse kerek. Ár nómirde «Redaksııaǵa hat» aı­­darymen oqyrman hattary úzdiksiz jarııa­­lanyp otyrdy. Táýelsizdik jyldary basy­lymnyń shyǵarmashylyq ahýaly keńip, nyǵaıa túskenine Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń 2000 jyly gazetke bergen joǵary baǵasy aıǵaq. Sol jyly «Saryarqa samaly» Pre­zıdenttiń Alǵys hatymen marapattaldy. Jańa ataýmen birge gazettiń keskin-kelbeti, mazmuny 100 paıyzǵa ózgerdi. Jýrnalıster árdaıym el ishin­de, halyq ortasynda júrýge, keıip­kerlerimen etene aralasýǵa mán berdi. 2000 jyldardyń basynda «Aýyl taǵdyry – el taǵdyry» atty arnaıy eks­­pedısııamen gazet jýrnalıs­teri ob­­ly­­symyzdyń barlyq óńirin aralap, halyqpen júz­desti. Nátıjesinde aımaq­ta bolyp jatqan sony serpilister, ózek­ti jaıttar basylymda kóp jazyldy. Oqyr­manmen baılanys nyǵaıa tústi. «Táýelsiz eliń – tiregiń, týǵan jeriń – júregiń». Ár aı­­maqtyń ózin­dik erek­sheligi, halqynyń qalyp­t­as­qan tir­shiligi, turǵyndarynyń ba­sym kóp­­shiligi aınalysatyn ju­mysy, óner jáne mádenıet salasyndaǵy jańa­lyqtary, ekonomıkalyq, agrar­lyq sala­­lardaǵy jetistikteri men kem­shilikteri bolatyndyǵy zań­dy. Osy aıtylǵan máselelerdi tolyǵymen óz betinde kórsetip, jetistikterimen maq­taný, kem­shilikti túzetý qyzmetimen óńir­degi aǵa basylym qyraǵylyq tanytyp keledi. Oblystyq basylymnyń Ar­qa jurty­­­na, Saryarqa jurtyna samal bop esip, óńirdiń, eldiń, jerdiń sheji­­­resin jasaýshy retindegi mańyzy aldaǵy ýaqyt­ta arta túspese, kemimek emes. Ult­tyq, eldik baǵytyndaǵy asyl murat­tar «Saryarqa sama­lynyń» sózin myń jyldyq etýge baǵyttalǵany sóz­siz. Asy­lynda, Saryarqanyń saýmal sama­lyn­­daı bolǵan basylymnyń qundy qazy­­nasy ortaımaq emes. Murat AIаǴANOV