Shyndyqqa negizdelgen kartına

Jýyrda «Habar» arnasynda «Aqyldyń kilti. О́mirdastan» teleepopeıasy ekinshi maýsymynyń tusaýy kesildi. Táýel­sizdiktiń 25 jyl­dyǵyna arnalǵan kartınada qazaq halqynyń ártúrli kezeńderde bastan ótkergen talaıly taǵdyry sýretteledi. Bul rejısser Murat Bıdo­sov­tyń ekinshi jumysy. «Aqyl­dyń kilti. О́mirdastan» tele­epopeıasynyń alǵashqy maýsymynda XIX ǵasyrda  jasaǵan úsh býynnyń ómiri kórsetilse, ekinshi maýsym parellel sıýjettik jelige qurylǵan. Birinshisinde oqıǵa XIX ǵasyr, qazaqtyń sońǵy hany Kenesary, qazaq dalasyndaǵy kóterilister tóńireginde órbıdi. Al ekinshi sıýjettik jelidegi oqıǵa ótken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldarynan bastalyp, Qazaqstan táýel­sizdik alǵan kezben astasady. «Tarıhı epopeıanyń ma­z­muny óte kúrdeli, mańyzy zor. Fılmdi tarıhı oqıǵanyń kór­kemdik sheshimi dep qabyldaǵan jón. Dál osylaı boldy dep aıtý qıyn. Biraq tarıhı oqıǵalardan aýytqý bolǵan joq. Ol turǵyda tarıhshylar kóp keńes berdi. Eshqandaı faktiler burmalanbady. Biraq báribir tunyq kórkemdik shyǵarma dep qabyldaý qajet. Sol zamandaǵy bı-bo­lystardyń arasyndaǵy janjal, tutas bir ulttyń basyna tóngen qıyndyq, qazaqqa degen  patshalyq Reseıdiń óktemdigi, qyrǵyz manaptarynyń jaıy, solardyń bárin jıyp, sol ýaqyttaǵy saıası ustanymdy berýge tyrystyq», deıdi Murat Bıdosov. Sıýjet jelisindegi ekinshi oqıǵanyń da basty keıipkeri ómirden alynǵan. Rejısserdiń aıtýynsha, fılmdegi keıbir oqıǵalar Erik Baıjúnisov degen azamattyń «Áke muraty» shyǵarmasynyń jelisi boıynsha túsirilgen. Onyń qasyndaǵy Arman, Barbos degen dostarynyń da túptulǵasy bar. Tarıhı teleepopeıanyń qazaq halqy úshin mańyzyn alǵa tartqan rejısser: «Muny tek sol kezdegi tarıhı drama dep qabyldamaý kerek. Sol dáýirdegi adamdardyń qarym-qatynasy, dástúri, salty, búgingi kózben qaraǵanda qan­shalyqty ózgergen, ulttyń sóıleý máneri, aıtalyq astarlap sóıleý, mysaldap keltirý, til baılyǵy syndy máseleler kóteriledi. Kórermen soǵan mán berse eken dep oılaımyn», – deıdi. Tarıhı epopeıa Jambyl obly­synyń Merki aýdanynda, Shý ózeni men Alataý bókterinde, qalalyq sıýjetter Almatyda túsirilgen. Epopeıadaǵy kostıým, dekorasııany basa aıtý kerek. XIX ǵasyrdaǵy baı-bolystar, báıbishe men kelin, atshy-qosshynyń kıimi asa muqııattylyqpen tańdalǵan. Akterler úsh aı boıy kıiz úıde ómir súrip, ózenniń sýyn ishedi. Kıno shynaıy shyǵýy úshin tamaqty da daladaǵy oshaqta ázirlepti. Ataýly lentaǵa túsýge nıet bildirip, kastıngke kelgen úmitker sany 200-den asqan.  Rejısser akter tańdaý byrysynda olardyń syrt-kelbetine basa mán bergenin aıtady. «Biz akterlik ansamblge kóp kóńil bóldik. О́ıtkeni jalǵyz keıipker oınamaıdy.  Keıipkerler óte kóp jáne kópshilik kórinisti sahnalar jıi ushyrasady. Sondyqtan akterler arasyndaǵy qarym-qatynas joǵary deńgeıde bolmasa, túsirilim kezinde ol qıyndyq týdyrar edi. Akterlerdi irikteý kezinde tabıǵılyǵyna, ereksheligine, kelbetiniń sol zamannyń adamyna uq­saýyna mán berdik», – deıdi Murat Bıdosov. Basty rólderdi Baýyrjan Kap­taǵaı, Darxan Súleımenov, Erbol Ydyrysov, Álııa Danııarova, Gúlnar Jaqypova, Vı­talıı Kýprııa­nov syndy akterler somdaıdy. Jalpy týyndyny túsirý kezinde elimizdiń túkpir-túkpirinen teatr jáne kıno akter­leri shaqyrtylǵan. Solardyń biri Medǵat О́mirálıev. N.Jantórın atyn­daǵy Mań­ǵys­taý oblystyq mýzykalyq drama teatr­da óner kórsetedi. «Habar» arna­synyń kórermenine ol «Kúlásh», «Qyz jo­ly» tele­hıkaıalary arqyly jaqsy tanys. «Qaben degen kolhoz tór­aǵa­synyń obrazyn somdadym. Qaben óziniń aıtqanyn oryndatpaı qoı­maıtyn, er minezdi, iske myǵym, ata-babasynan juqqan tektiligi bar adam. Kınoda ol óziniń balalaryna tek jaqsylyqty ónege qylyp kórsetedi. Kıno barysynda rejısser rólimizdi barynsha túsindirgen bolatyn, qoldan kelgenshe oınadyq. Baǵasyn beretin halyq qoı. Halyqtyń kóńilinen shyǵamyz degen oıdamyz», – deıdi Medǵat О́mirálıev. Dástúr boıynsha ekinshi maý­symdaǵy 20 bólimniń barly­ǵy Abaıdyń qara sózderimen túıindelip otyrady. Fılmniń ssenarııin jazǵan Arman Sqaby­luly, Serjan Zákeruly jáne Murat Bıdosov. Al mýzykalyq árleýshi ánshi-sazger Seıfýllın Jolbarys. Aıta keteıik, «Aqyl­­dyń kilti. О́mirdastan-2» teleepopeıasy dúısenbi-juma kúnderi keshki saǵat 19.40-ta «Habar» arnasynan kórsetilýde. Gúlnur О́TJANQYZY