Úleskerler jaıy alqada aıtyldy

Baspana – qashanda, qaı jerde bolmasyn mańyzdy másele. Sondyqtan halyq­ty turǵyn úımen qamtý máselesi bizdiń elde kún tártibinen túsken emes. Ásire­se, úleskerler máselesi búgingi tańda eń ózekti bolyp turǵany belgili. Soǵan oraı keshe Bas prokýratýrada alqa májilisi ótip, onda úlestik qurylys problemala­ry talqylandy. Onyń jumysyna Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaev, Parlament Se­na­ty men Májilisiniń depýtattary, Pre­mer-Mınıstr Keńsesiniń jaýapty qyz­met­ker­leri, Joǵarǵy sottyń ókilderi, múd­deli or­talyq mem­lekettik organdar, ulttyq kom­pa­nııalar, Astana qalasynyń ákim­digi, qo­ǵamdyq uıymdar men qury­lys kompanııa­larynyń basshylary qatysty. Onda Bas prokýror Ja­qyp Asanov «Proký­ratýra týraly» Zańnyń 25-2-baby ne­gizinde jańa zańǵa baılanysty úndeý jarııalady. Alqada sóz alǵan Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaev: «Memleket bas­shysy Ult josparynda aıt­qan­daı, «Zańnyń ústemdigi – el da­mýynyń kepili». Bul baǵytta memleket bárin jasaýda. Búgingi Bas pro­kýratýranyń úndeýi óte oryndy. Memlekettik organdarmen birge úki­mettik emes uıymdar jáne sarapshy­lar zańdardy nasıhattaýǵa at salysýy kerek. Zańnyń jumys isteýi, eń aldymen, azamattardyń ózderine baı­lanysty», dep atap ótti. Al osy oraıda alqada qara­lyp otyrǵan ózekti máselege saı, Bas prokýror Jaqyp Asanov sońǵy jyldar ishinde josyq­syz qurylys salýshylar men alaıaqtardyń zańsyz áreketteri­nen 9 myńnan astam úlestik qury­lysqa qatysýshy zar­dap shek­kenin, 59-dan astam nysannyń qury­lysy aıaqtalmaǵan kúıinde qalyp qoıǵanyn atap ótti. Eń kóp aıaq­tal­maǵan qurylystar men aldanǵan azamattar Astana qalasynda kóri­nedi. Anyqtap aıtar bolsaq, aıaqtal­maǵan 42 qurylys jáne aldan­ǵan 7 myń úlesker bar. Bul respýb­lıka bo­ıynsha aldanǵan úleskerlerdiń jalpy sanynyń 71 paıyzyn qurap otyr. Al mundaı is-áreket jurttyń ashý-yzasyn týdyratyny belgili. О́ıtkeni, mundaı salǵyrttyq bas­panasyn úmittene kútken úles­kerlerge asa aýyr tıedi, ekin­shiden, qosymsha qanshama shyǵyn shyǵyndalatyny taǵy bar. Osy oraıda J. Asanov, quqyq qorǵaý organdary bul máselege qatysty tergeýmen aınalysýda ekendigin, bul óz aldyna taǵy óte aýqymdy jumys bolatyndyǵyn, soǵan oraı myń­daǵan adamdardan jaýap aly­nyp, ondaǵan saraptama taǵaı­yndaý kerektigin tilge tıek et­ti. Mundaı kezde, ıaǵnı bir úı­diń nemese kompanııanyń úles­ker­leri arasynda biryńǵaı pikir joq bolǵan jaǵdaıda tipten qıyn­dyqtar týyndaıtyndyǵy anyq. Al ortaq pikir  bolmasa jedel tergeý júrgizý múmkin emes. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta osyndaı aldamshy jaǵdaıdyń aldyn alý maqsatymen «Aldaýsyz úlestik turǵyn úı» jobasyn iske asyrý sheńberindegi jumys­tyń negizgi baǵyttary týraly oı or­taǵa tastaldy. Ol joba aıasyn­­da múddeli memlekettik organ­­dar­men birlesip, tıisti is-sharalar ázirlengen. Onda, aldymen, prob­lemaly nysandardyń qurylysyn aıaqtaý úshin arnaıy sharalar qa­byldaý, qylmystyq isterdiń ter­gep-tekserilýin aıaqtaý, IIM, MKK basshylyǵynan olardy baqy­laýǵa alý, ákimdikter turǵyn úı-qu­rylys kooperatıvterine ınves­torlar izdeýge kómek kór­setý jáne azamattardy taǵy da aldaýǵa jol bermeý basa aıtylady. Sonymen qatar, halyqtyń jáne qurylys kompanııalarynyń arasynda bel­sendi túsindirý jumystaryn júr­gizý, úlestik qurylys tetikteri tý­ra­ly qara­paıym jáne túsinikti til­men jetkizý, qandaı mámileler jasa­lýy tıistiligi, muny qandaı fır­ma­larmen jáne qandaı nysan­dar boıynsha jasaýǵa bolatyn­dyǵy, al eń bastysy – azamattar­dy kúni buryn saqtandyrý qajet­tigi basa kórsetildi. Bul sharalarǵa baqylaý jáne monıtorıng ýaq­tyly júrgizilip turýy tıis. Jalpy, aǵymdaǵy jyly «Tur­ǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly» jańa Zań qabyldanǵan bolatyn. Endi qurylys salýshy kompanııalar úleskerlerdiń qara­jatyn eki jaǵdaıda ǵana tartýǵa quqyly: Turǵyn úı qury­lysyn kepildendirý qorymen kelisimsharttyń nemese ákimdiktiń ruqsaty bolǵan jaǵdaıda ǵana. Osy oraıda, Bas prokýror Jaqyp Asanov «Prokýratýra týraly» Zańnyń 25-2-baby  negizinde úndeý joldap, áleýetti turǵyn úı satyp alýshylardy saq bolýǵa jáne jınalǵan aqshasyn kez kelgen adamǵa bermeýge shaqyrdy. Sondaı-aq, sáıkes qujattardyń bar-joǵyn muqııat tekserip, kúdik týyndaǵan jaǵdaıda zańgerlerdiń nemese memlekettik organdardyń kómegine júginýge keńes berdi. Sonymen qatar, Bas prokýratýra «Turǵyn úı qurylysyna úlestik qatysý týraly» Zańnyń erejelerin túsindirý boıynsha azamattarmen aýqymdy jumys júrgizýdi bastaǵan. Kitap­shalar, beıne jáne aýdıoro­lıkter daıyndalǵan. Tipti, Qazaqstan qurylys salýshylary qaýymdastyǵymen birlesip, ulesker.kz biryńǵaı veb-saıty jasalyp, onda qurylys kezinde ákimdikter úleskerlerdiń qar­jysyn tartýǵa ruqsat bergen tur­ǵyn-úı keshenderi týraly máli­metter ornalastyrylatyn bolady. Sol jerde úlestik qu­rylys salasyndaǵy asa ózekti máseleler boıynsha jaýaptar jarııalanady eken. Sóıtip, alqaly jıyndaǵy talqylaý qorytyndysy boıynsha Bas prokýratýra múddeli organdarmen birlesip, «Aldaýsyz úlestik turǵyn úı» jobasy sheń­berinde is-sharalar keshenin iske asyrý jónindegi jospardy bekitti. Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan»