Stýdentteri jalaqy alatyn fakýltet

Hımııanyń júrmeıtin jeri, qoldanylmaıtyn salasy joq desek te, táýelsizdik bederinde ulttyq ýnıversıtettiń hımııa fakýltetine jolymyz túspegen eken. Árıne, bul – hımııa ǵylym­dary týraly jazylmady, atalmysh sala ǵalymdary jaıly sóz qozǵalmady degen sóz emes. Qysqasy, osy aptada ál-Farabı atyn­daǵy Qazaq Ulttyq ýnıver­sı­teti­niń hımııa fakýltetine keldik. Bizdi atalmysh fakýltetke tartqan birneshe sebep bar edi. Birin­shiden, Keńes ókimeti kezinde «KazGÝ-degi» hımııa fakýlteti búkil Odaq bo­ıyn­sha úzdik úsh fakýltettiń biri bol­dy. Bizdi fakýltette hımııa ǵylym­dary­­nyń kandıdaty, dosent Raýshan Ábdi­­qalyqova qarsy aldy. Jarty ǵa­syr­­ǵa jýyq osy fakýltette eńbek etip, eg­e­­mendiktiń eleń-alańyndaǵy kúr­­deli kezeńderde de ǵylymı jumy­syn tas­­ta­maı, oqytýshylyǵyn da jal­ǵas­­­tyryp, qazaq tilindegi oqý qural­dary­­­nyń jazylýyna bir kisideı eńbek sińir­­gen Raýshan Asyǵatqyzynyń aıtary kóp. Toǵyz jyl boıy hımııa fakýlteti­niń oqý-ádistemelik jumysy boıynsha dekany orynbasary qyzmetin at­qar­ǵan Raýshan Asyǵatqyzy bul sala­nyń búkil máselesin búge-shigesine deıin biledi eken. Ujymdy uıytyp otyr­ǵan bul kisini oqytý­shylardyń syılaı­tyny, stý­dent­terdiń jaqsy kóretini baıqalady. – Biz bir kezdegi eń myqty hımııa fakýlteti degen atymyzdy saqtap qala aldyq. Qazir zamana talaby ózger­di. Naryqtyq ekonomıka hımııa salasyna da úlken ózgerister ákeldi.  Buryn hımııa ǵylymdarynyń 13 baǵyty boıynsha dáris júretin. Yqshamdaý, qaıta qurylymdaý júrgennen keıin búginde fakýltette negizgi tórt baǵyt boıynsha bilim beriledi. Olar – hımııa, organıkalyq zattardyń hımııalyq tehnologııasy, beıorganıkalyq zat­tar­dyń hımııalyq tehnologııasy, munaı hımııasy. Sońǵy 15 jylda jarylǵysh zattar teh­nologııasy da oqytylady. Munan bólek memleket tapsyrysymen halyq­aralyq, ekono­mıkalyq jáne krı­mına­lıstıkalyq sarap­tama boıynsha birqatar maman­dar daıar­landy, – deıdi Raýshan Asyǵatqyzy. Osy jyldar ishinde Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tapsyrysymen memlekettik hımııa mamandary­nyń klassıfıkatory qurastyrylǵan bol­sa, bul jerde de fakýltettiń úlesi joǵa­ry. Qazir búkil respýblıka boıynsha hımııa­ mamandarynyń 80 paıyzy osy QazUÝ túlekteri. Ol túlekterdiń eń úzdik­teri fakýltette qaldyrylyp, ǵyly­mı zertteýlermen, oqytýshylyq qyzmetpen aınalysa alady. – Bizdiń fakýltet te 1994-1995 jyldary kúrdeli kezeńdi bastan ótker­di. Biraq, professorlyq-oqytý­shy­lyq quram aılap jalaqy almasa da jumys­taryn tastaǵan joq. Sol qıyn ýaqyt­tyń ózinde stýdentter qabyl­dap, fakýltettiń ishki oń ahýalyn, ujym­dyq sapany saqtap qala aldyq. Qazir jyl saıyn fakýltetke 300-den astam stýdent qabyldanady. Fakýl­tet­te ma­gıstratýra, bakalavr sııaqty akademııa­lyq bilim satylary boıynsha 2 myńǵa jýyq stýdent oqıdy,  – deıdi dosent. Raýshan Asyǵatqyzy fakýl­tettiń kúshimen qazaq tilinde daıarlanǵan oqý­lyqtardyń, qural-jabdyqtar­dyń sa­pa­symen maqtanatyndyqtaryn aıta­dy. Fakýltette qazaq tilindegi hı­mııa­lyq termınologııalyq sózdik jasaqtalǵan. 2010 jyldan beri fakýltettiń or­ga­nıkalyq zattar, tabıǵı qosylystar jáne polımerlerdiń hımııasy men teh­nologııasy kafedrasynyń dosen­ti qyzmetin atqaratyn Raýshan Asy­ǵat­qyzy qazaq bóliminde oqıtyn stý­dent­­terdiń daıyndyǵy men bilim dáre­jesine erekshe toqtalyp ótti. – Mamandardy úsh tilde daıarlaý, bala­larǵa úsh tilde bilim berý sońǵy jyl­­dary kóterilip júr. Al bizdiń fa­kýltet­tiń stýdentteri baıaǵy­­­dan-aq úsh tildi. Qazaq bóliminiń bala­lary qazaq, orys, aǵylshyn tiline de júı­rik. Bizdiń fakýltette shetelden kel­gen ǵalym­darmen kezdesýler jıi ótip tura­dy. Sol kezde qazaq bóliminiń bala­­­­lary mamandyqtaryna qatysty saýal­­­daryn aǵylshyn tilinde surap, olar­dyń aıt­qandaryn túsinip otyra­dy. Jaqsy oqıtyn, shet tilderin meń­g­e­rgen balalar stýdentter alma­sý baǵ­­darlamalary boıynsha Reseı ýnı­­­ver­­sıtetterinde, AQSh, Ulybrı­ta­nııa, Ońtústik Koreıada bilim alý­da. Shetel­­derde tájirıbe almasý oqytý­shy­lar arasynda da qarastyrylǵan, – deıdi. Raýshan Asyǵatqyzy áńgime bary­­syn­da: «Bizdiń joǵary kýrstyń stý­dentteri fakýltetten jalaqy alady» dep qaldy. Bul jaıtty qyzyǵýshylyq­pen qaýzap suraǵanymyzda fakýltet ǵalymdary túrli ǵylymı jobalardy jeńip alatynyn, onyń ishinde otan­dyq, halyqaralyq jobalar da bar eken­digin atady. Sol qarjylyq granttarǵa hımııa­lyq qural-jabdyqtar satyp aly­nyp, laboratorııalyq zertteýlerge joǵary kýrstyń stýdentteri tartylady eken. Memleket tapsyrysymen júrgizi­letin ǵylymı jobalarda stýdentter jar­ty stavkamen laborant bolyp ju­mys isteı alady. Ǵylymǵa aralasady. «Joǵary molekýlalyq qosy­lys­tar» páni boıynsha kóptegen oqý­lyq­tardyń avtory Raýshan Asy­ǵat­qyzy: «Bizdiń kafedrada bıo­medı­sınada qoldanylatyn polımerler negizindegi dári-dármekter, gelder jasaý jobasy júrip jatyr» – deıdi. Osylaısha bilikti ustaz Raýshan Asy­ǵat­qyzy ózi qyzmet atqaratyn fakýl­tettiń jetken tabystary týraly oı­la­rymen aqjaryla bólisti. Jáne bu­nyń barlyǵy ánsheıin qaǵaz júzindegi emes, fakýltet qyzmetkerleriniń bir­lese kúsh-jigeri arqa­synda iske asyp jat­qan jetistikter ekendigin basa ańǵartty. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan» ALMATY