Áleýmettik derttiń beti qaıtty

Qanshama jyldan beri qurt aýrýynyń betin qaıtarýǵa ba­ǵyttalǵan is-sharalar óz nátı­jesin bere bastaǵan syńaıly. Mine, qarańyz... Jambyl oblysy ákimdiginiń qaýlysy negizin­de, medısınalyq uıymdardy qaıta uıymdastyrý, ıaǵnı orta­lyqtandyrý jumystary júr­gizilip, eki aýdanda týberkýlezge qarsy aýrýhanalar qajet­siz bol­ǵandyqtan jabyldy. Máse­len, Baızaq aýdanynda ót­ken jyly ǵana paıdalanýǵa berilgen 3 qabatty jańa tıptik ǵımarat oblys kólemindegi týberkýlezben aýyryp, emdelgen naýqastardy saýyqtyrý maq­satynda 60 tósektik eresekterge arnalǵan sanatorııge qaıta beıimdeldi. Nátıjesinde, oblys boıynsha 105 táýliktik tósek qysqartyldy. Sondaı-aq, alǵash anyqtal­ǵan naýqastar arasynda ambý­latorııalyq jaǵdaıda em qabyl­daıtyndar sany ósýde, ıaǵnı 2016 jyldyń basynan 10 paıyzdan 28,5 paıyzǵa deıin ósti. Aýrýdy anyqtaý, emdeý, ońaltý jáne aldyn alý sharalary biryńǵaı keshenmen júrgizilýde. Nátıjesinde, 2016 jyldyń 8 aıynyń qorytyndysy boıynsha, oblysta týberkýlezben aýrýshańdyq deńgeıi 7,1 paıyzǵa tómendedi, al ólim-jitim kórsetkishi bir deńgeıde qaldy, 98 paıyz jańadan týylǵan sábıge egý jasaldy. Jyldan-jylǵa jergilik­ti atqarýshy bılik­tiń yqpal etýimen týberkýlezdiń belsendi túrimen aýyratyn naý­qastarǵa kórsetiletin áleý­met­tik kómektiń kólemi ósýde. Dúnıejúzilik Densaý­lyq saqtaý uıymynyń 2016-2035 jyldarǵa arnalǵan baǵ­darlamasynyń negizgi maqsaty – týberkýlez dertin túp-tamyry­men joıý. Bul úshin úsh bazalyq komponent anyqtalǵan. Birinshisi – derttiń aldyn alý jáne keshendik emdeý bolsa, ekinshisi – áleýmettik saıasat pen qoldaýshy júıeler jáne úshinshisi – zamanaýı ınnovasııa men qarqyndy medısına­lyq tehnologııany engizý bolyp tabylady. Densaýlyq saqtaý jáne áleý­­­mettik damý mınıstrligine qarasty týberkýlez máseleleri ulttyq ortalyǵynyń dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Jumaǵalı Is­maılovtyń aıtýyna qaraǵan­da, búginde elimizde 2025 jyl­ǵa qaraı týberkýlezben syrqat­taný­dyń aldyn alý jáne odan bolatyn ólim-jitim deńgeıi­niń kórsetkishin tómen­detý bo­ıynsha birqatar jumys­tar jasalýda. Álemdik tájirı­be kór­setkendeı, burynǵydaı naýqasty stasıonarlyq jaǵdaı­da ustaý – tıimdi bolyp tabylmaıdy. Qazirgi jańa ádis boıynsha, týberkýlezdi jańadan juq­tyr­ǵandar men dári-dár­mek­ke tózimdilik tanytatyn naý­qa­s­tar­dyń bir bólmede, «bir aýa­­men» tynys alýy – derttiń aýyr jaǵdaıyn juqtyryp alý qaý­pin arttyrady, sondyqtan ambý­latorııalyq emge basymdyq berilip otyr. Mundaı jaǵdaıda, aýrýdy juqtyrý qaýpi – 75 paıyz­ǵa tómendeıtindigi anyqtal­ǵan. Sondaı-aq, naýqas óz úıinde bol­ǵan soń, otbasy músheleriniń psı­ho­logııalyq qoldaýy aıtar­lyq­taı kómektesedi. Sta­sıo­nar­lyq jaǵdaıda aýyr naý­qastar­ǵa, dáriniń janama áser­lerin joıý maqsatynda basqa da em túr­leri júrgiziledi. Jalpy, ony­men aýyrǵan naýqasty aýrýha­nada táýlik boıy ustaýǵa bir­shama shyǵyn ketedi. Al ambý­la­to­rııa­­­lyq emdeý barysynda únem­delgen qarajat mate­rıal­­dyq-tehnıkalyq bazany je­til­dirýge, zamanaýı qural-jabdyqtar alýǵa jáne kadrlar biliktiligin arttyrýǵa jumsalady. Biriktirý modeli bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek uıymdaryn kúsheıtýdi kózdeı­di. Onyń aıasynda aldaǵy ýaqy­t­ta emhanalarda mamandandyryl­ǵan ftızıatrııalyq kabınetter ashylady, olar aýrýdy erte saty­synda anyqtaýǵa jáne tıimdi emdeýge múmkindik beredi. Ftızıatrlarǵa ortaq mindetti oryndaýǵa at saly­satyn úılestirýshiler­diń, ýchaskelik dárigerlerdiń jumys­tary artylady. Jalpy júıege skrınıngtik tekserýler kiredi, ol qaýip tobyndaǵy aýrýlardy belsendi túrde anyqtaıtyn bolady. Naýqastarmen baılanysta bolǵandar epıdzertteýden jáne tek­serýlerden ótkizilip, olarǵa qaýipsiz júrip-turý erejeleri túsindiriledi. Sondaı-aq, búginde «shuǵyl anyqtaýshy» dep atalatyn aýrýdyń bar-joǵyn nebary eki saǵattyń ishinde anyqtap beretin jańa tehnologııa túriniń paıda bolǵandyǵyn da atap aıtý qajet. Jambyl oblystyq týberkýlezge qarsy dıspanseriniń bas dárigeri Qaırat Jetibaev óńir­de áleýmettik derttiń aldyn alý men keshendi emdeý boıyn­sha jumystar tynbaı júr­gizilip jatqanyn aıtady. Maqsat – dertpen aýrýshańdyqty joıý jáne onyń aldyn alý úshin halyq­ty aqparattandyrý. Eli­miz­de bul dertpen kúresý jumys­tary «Týberkýlez aýrýyn birik­ti­rilgen (ıntegrasııalyq) baqy­laýdyń ulttyq strategııasy» aıa­syn­da júrgizilýde. Sondaı-aq, onyń negizgi baǵyttary «100 naqty qadam» – Ult jos­pary  baǵ­darlamasynda medısınalyq qyzmet kórsetýdiń aldyńǵy standarttaryn engizý maqsattaryna da sáıkes keledi. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan»  Jambyl oblysy