Ordabasylyqtar Tarbaǵataıdyń týsyraǵan tanabynan mol ónim aldy
Byltyr shyǵys óńiriniń Tarbaǵataı aýdanyna Ońtústik Qazaqstan oblysynan 50-ge jýyq otbasy kóship keldi. Olar jańa qonysqa kelisimen «Myrzashól» óndiristik kooperatıvin quryp, Barqytbel baýyryndaǵy bos jatqan sýarmaly jerlerdi ıgere bastady. Bul iske aýdan ákimi Dildábek Orazbaevtyń ózi muryndyq boldy. Qııýyn tapqanǵa «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn tıimdi paıdalanýǵa bolady. Iаǵnı, eńbek kúshi artyq óńirlerden adam kapıtalyn tartyp, ózińizdegi resýrstardy ıgeresiz. Tarbaǵataı – týra osy jolmen teriskeıge ońtústiktiń kóshin túzete bilgen aýdan. Nátıjesinde, buryn mal sharýashylyǵymen shuǵyldanyp kelgen aýdanda egistik alqaptary kóbeıip, jyl sońynda halyq arzan baǵadaǵy jergilikti kókónispen qamtamasyz etildi. Qazir aýdandaǵy saýda oryndarynda kókónis naryqtaǵy qunynan 20-30 paıyzǵa arzan. Elbasy tapsyrmasyna sáıkes, sharýashylyqtardy irilendirýdiń ilkimdi bolatynyn da osy kooperatıv kórsetip berdi. Bıyl kooperatıv quramynda bolǵan dıqandardyń biri Bekjan Jumanov óziniń «Juman ata» atty jeke sharýa qojalyǵyn qurdy. Ol 2015 jyldyń mamyr aıynda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Ordabasy aýdany Shubarsý aýylynan kóship kelgen bolatyn. Tarbaǵataı aýdanynyń ákimdigi ońtústiktiń jyly lebin ala kelgen sharýaqor aǵaıyndy Qumkól aýylyna ornalastyrǵan edi. Qazir olardyń barlyǵy aýdan ekonomıkasyna eleýli kiris kirgizýde. Bekjan qurǵan jańa sharýashylyqqa Qumkól aýylynyń taý jaq betkeıindegi Shuńqyroba jazyǵynan 250 gektar sýarmaly jer berildi. Týsyrap jatqan tyń alqapqa jan bitirgen dıqan óziniń týǵan-týystarynan quralǵan alty otbasymen birge 100 gektar jerdi ıgerip, jemis-jıdek, kókónis, kúnbaǵys ekti. Biz mingen kólik baqsha basyna toqtaǵanda, jerdi tereńdete qazyp jasalǵan jerqosty ańdadyq. Otbasymen ala jazdaı osy qosta turyp, eńbek etken Bekjan bıyl kún raıynyń dıqandarǵa oń qabaq tanytqanyn jetkizdi.
Sharýa qojalyǵy egistikti Dáýletbaı men Qazaqstan toǵandary arqyly sýarady. Aıta ketý kerek, sońǵy jyldary aýdanda birqatar sý qoımalary men toǵandar jóndeldi. Qumkólge tıesili Tebiske ózenindegi toǵannyń jóndeý jumystary qarasha aıynda aıaqtalmaq. Qos basynda kezdesken Qumkól aýyldyq okrýginiń ákimi Tileýqabyl Kónekbaev toǵandy paıdalanýǵa bergen soń taǵy 500 gektar sýarmaly alqapty ıgerýge múmkindik týatynyn aıtty.
Qumkóldiń qarbyzy erekshe. Bıyl «Juman ata» sharýashylyǵy qaýyn-qarbyzdyń «Krıstın Smıt», «Mallet» degen gıbrıdti tuqymdaryn egip, О́skemenge – 700, Astanaǵa – 400 jáne Reseıdiń Barnaýl qalasyna 80 tonnadan qarbyz ótkizdi. Árıne, ózderi saýdalap júrýge ýaqyt joq, alypsatarlarǵa kóterme baǵamen 5-15 teńge aralyǵynda satty. Mol shyqsa, gektaryna 30 tonnadan ónim beretin bul tuqymnyń iri bolatyny sonsha, 20-30 kılo tartatyn nán qarbyzdar kezdesedi. Árıne, kútimge de baılanysty. Ýaqtyly sýarý hám aramshóbin julý kerek. Baqsha ıesi aramshóbi eki-úsh márteden julynǵan telimderdi salystyryp kórsetti. Qansha julsa da aramshóp qaıta qaýlap úlgeredi. Dalaǵa beıimdelgen ósimdik ósimtal keledi. Jemiske qajetti jerdiń nárin alyp qoıady. Sondyqtan aramshópti julmaı ónim alý qıyn. Onymen kúresýdiń taǵy bir túri – kókónisti kleenka astyna egý. Bul ádis ylǵaldy saqtaýymen ári kún súıetin kókóniske qajetti temperatýrany jınaýymen de tıimdi. Qumkóldiń qarbyzy qarashaǵa deıin jetedi. Orynbor qalasynan alyp kelgen «Holodok» atty tuqymnan ónetin qarbyz ótken jyly qarasha aıynda da saýdaǵa shyǵarylypty. 2003 jyldan beri dıqanshylyqpen shuǵyldanyp kele jatqan Bekjan Quraluly kún raıy salqyndaý bolǵanymen Shyǵys óńirinde jaqsy ónim alýǵa bolatyndyǵyn, ońtústikte bir jazda eki márte jıyn-terin bolǵanymen jer telimi jetise bermeıtinin, al munda egistik jerlerdiń mol ekenin jetkizdi.
– Elbasymyz barlyǵy eńbekke baılanysty ekenin aıtyp júr ǵoı. Biz de qolymyzdan kelgenshe eńbektendik. Tyń jer bolǵandyqtan, ónimimiz mol shyqty. Qazir sábiz, oramjapyraq, qyzylshany jınaýdamyz. Kókónis saqtaıtyn jeke qoımamyz bar. Osyndaı shuraıly, sýly óńirden jer alýǵa jaǵdaı jasaǵany úshin aýdan ákimi Dildábek Tájibaıulyna alǵys aıtamyz, dedi sharýashylyq basshysy.
«Juman ata» arqyly jańa qonysta jańa jumys oryndary ashyldy. Jaz boıy munda turaqty túrde 15 adam eńbek etse, naýqan kezinde 50-den astam adam jumys isteıdi. Jappaı kómektesip jatqan irgedegi aýyl turǵyndary kúndelikti qol eńbeginiń aqysy men baqsha ónimderin alady. Biraz aýyldastaryna jumys berip otyr, deıdi jıyn-teringe kómekke kelgen Saıat Altynbekov, Samat Ilııasov esimdi qumkóldik turǵyndar.
Bekjan baý-baqshany aralaı júrip, óziniń Qudaı bergen bes perzenti bar ekenin, kenjesinen basqasy mektepte oqıtynyn, kelinsheginiń Qumkól aýylyndaǵy Sasan bı atyndaǵy orta mektepke ádisker bolyp jumysqa ornalasqanyn áńgimeledi. Ońtústikten kelgen ordaly jurtqa jaqsy jaǵdaı jasalǵanyn, esh qıyndyq kezdespegenin jetkizdi. Endigi mindet – ónimdi shashaý shyǵarmaı jınap alý. Taý basyna túsken qar da dıqandardy asyqtyra túskendeı. Jıyn-terin aıaqtalǵan soń túsken paıdaǵa qaraı traktor satyp alýdy kózdep otyrǵanyn da jasyrǵan joq. Biz barǵanda dıqandar shyǵys óńiriniń elordada ótetin kúnderi aıasyndaǵy aýylsharýashylyq jármeńkesine jóneltiletin kókónisti tıep jatyr eken. «Juman ata» sharýa qojalyǵy Astanaǵa 5 tonna kókónis jiberse, «Myrzashól» kooperatıvi 5 tonna kartop jóneltti.
– Bıyl qaýyn-qarbyz mol boldy. Qalǵan pashaqtaryna deıin mal bordaqylaýshylar alyp jatyr. Sondaı-aq, 500 gektarǵa jýyq kúnbaǵys egilgen edi. Gektaryna 10-12 sentnerden ónim berdi. Qazir О́skemenniń elevatoryna tasymaldap jatyrmyz. Tazalanǵan soń О́zbekstanǵa jóneltiledi. Sondaı-aq, 200 gektardan astam alqapqa «Monte Karlo» atty gollandyq kartop ektik. Elıtaly tuqym gektaryna 45 tonnadan ónim berdi. «Elge el qosylsa – qut» degen sóz bar. Alaqandaı aýylymyzǵa ońtústikten aǵaıyndar kelgennen beri qutymyz keńip, berekemiz artyp jatyr, – deıdi Qumkól aýyldyq okrýginiń ákimi Tileýqabyl Kónekbaev.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Tarbaǵataı aýdany
Bıyl «Juman ata» sharýashylyǵy qaýyn-qarbyzdyń «Krıstın Smıt», «Mallet» degen gıbrıdti tuqymdaryn egip,
О́skemenge – 700, Astanaǵa – 400 jáne Reseıdiń Barnaýl qalasyna 80 tonnadan qarbyz ótkizdi.
