Birqatar strategııalyq qujattar qabyldanǵan sammıt

Keshe Erevanda Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy  (UQShU) Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń kezekti sessııasy ótti. Oǵan Armenııa prezıdenti Serj Sargsıan, Belarýs prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qyrǵyzstan prezıdenti Almazbek Atambaev, Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın jáne Tájikstan prezıdenti Emomalı Rahmon men Qazaqstan Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev jáne Uıymnyń bas hatshysy Nıkolaı Bordıýja   qatysty. Olar shaǵyn quramda ótken kelissózder barysynda 20-dan astam strategııalyq qujattar qabyldady. UQShU-ǵa múshe elder Memleket basshylary sammıtiniń aldynda qorǵanys jáne syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshylary, sondaı-aq, UQShU-ǵa múshe elder qaýipsizdik keńesteriniń hatshylary bas qosyp, ózara májilis qurǵan bolatyn.  Olar aldyn ala sammıttiń kún tártibin talqylady. Birlesken májilis barysynda qatysýshylar birlesken is-sharalardyń aldaǵy jylǵa arnalǵan josparyn bekitti. Qaýipsizdik keńesi hatshylary kezdesýiniń basty nátıjeleriniń biri  UQShU pishiminde terrorıstik dep tanylǵan lańkestik uıymdardyń birtutas tizimin qalyptastyrý týraly máseleni talqylaý boldy. «Birtutas tizimge engizý úshin qandaı da bir uıymnyń UShQU-ǵa múshe el­der­diń biriniń aýmaǵynda júzege asyrylatyn ter­rorlyq áreketke qatysy bolýy negiz bolyp tabylady»,– dep habarlady Armenııa BAQ-tary. Al UQShU-ǵa múshe elder memleket basshylarynyń qatysýymen ótken  sessııanyń ózinde taraptar Uıymnyń burynǵy sammıtteri sheshimderiniń júzege asyrylý barysyn, sondaı-aq, UQShU-nyń qazirgi tóraǵasy Armenııa usynǵan máselelerdi talqylady. Atap aıtqanda, asa mańyzdy qu­jat­­tardyń biri Uıymnyń 2025 jyl­ǵa deıingi kezeńge arnalǵan basym­dyqtaryn aıqyndaıtyn strategııa bol­­dy. Qujatqa qol qoıylǵannan keıin sammıt ótkizý sátindegi tóraǵa Ar­me­nııa prezıdenti S.Sargsıan bylaı dep málimdedi: «Sessııanyń basty qory­­tyn­dylarynyń ishinde UQShU ujym­­dyq qaýipsizdik strategııasynyń qabyl­­danýyn bóle-jara aıtar edim. Qu­jat­ty daıyndaý úshin jumsalǵan bes jyldan astam ýaqyt tabysty aıaq­­taldy». Sońǵy birneshe jyl bederinde UQShU óziniń orta merzimdi pers­pek­­tıvaǵa arnalǵan strategııasyn qalyptastyrý jolynda jumys istedi. Mamandar búgin,  syn-qaterler men qaýipter aıqyndalyp, trans­shekaralyq sıpatqa ıe bolyp otyrǵan kezde, qaýipsizdikke jaýap beretin halyqaralyq qurylymdarǵa, birinshi kezekte UQShU-ǵa sol qatelerge qarsy is-qımyl tanytatyn naqty strategııa qajet ekenin atap kórsetti. Qabyldanǵan strategııa endi Uıym qyzmetiniń 2025 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan basymdyqtaryn bekitip, yntymaqtastyqtyń qalǵan barlyq baǵyttary boıynsha ári qaraıǵy baǵdarlaryn naqtylaıdy. Osylaısha, sammıtke qatysýshylar málimdegenindeı, múshe memleketter ózderiniń álemdik qoǵamdastyqpen qarym-qatynastaryn teńdik jáne qaýipsizdiktiń bólinbestigi, halyq­aralyq qatynasta janjaldy jaǵ­daılardy kúshpen sheshýden bas tartý, týyndaǵan problemalardy eńserýde basymdyqty saıası-dıplomatııalyq tásilderge berý negizderinde túzýge daıyn ekendikterin taǵy da qýattady. Sammıttiń kelesi bir mańyzdy sheshimi UQShU-nyń Daǵdarystyq orta­lyǵyn qurý boldy. Májiliske qatysýshylardyń sózderine qara­ǵanda, qaıtadan qurylyp otyrǵan Or­talyqqa jarǵylyq organdar qabyldaǵan aqparattyq-sarap­ta­malyq jáne uıymdastyrý-tehnı­kalyq sheshimder boıynsha fýnksııa­lar júkteledi. Sondaı-aq, naqty ýaqyt rejiminde aqparattarmen alma­sýdy qamtamasyz etý de osy Orta­lyqtyń mindetine jatady. Halyqaralyq terrorızmmen birlese kúresýdiń asa qajet eken­digin qaperge ala kelgende, UQShU qa­ýip­sizdik jónindegi basqa da halyq­aralyq uıymdar sekildi terrorıster boıynsha óziniń derekqorlar bazasyn qalyptastyrý týraly sheshim qabyldady. Máselen, Ujymdyq qaýip­sizdik keńesiniń májilisi barysynda terrorıstik uıymdardyń tizimin bekitý týraly sheshim alynyp, oǵan «Djabhat an-Nýsra» jáne «DAISh» – Qazaq­standa tyıym salynǵan) sekildi qury­lymdar engizildi. 2016-2017 jyldary UQShU-da tóra­ǵalyq etý Belarýske ótetinin qaper­ge alǵan osy el prezıdenti Alek­sandr Lýkashenko Ujymdyq qaýip­sizdik keńesine tóraǵalyq kezeńinde jú­zege asyrylýy josparlanyp otyr­ǵan basymdyqtardy kóldeneń tartty. Tutastaı alǵanda, Erevandaǵy res­mı basylymdar atap kórset­ke­nindeı, talqylanǵan máselelerge josparlanǵanynan anaǵurlym kóp ýaqyt jumsalǵan. Bul óz kezeginde  usta­nymdardy úılestirý kezinde qan­daı da bir kúrdelilikter kezdeskenin ań­ǵartady. Osy turǵydan kelgende, Erevan sammıtiniń kún tártibine engi­zilgen keıbir máselelerdiń sheshimin tappaǵanyn da aıta ketken oryndy. Atap aıtqanda, armıan tarapynyń Taýly Qarabaq máselesi boıynsha jeke málimdemesin sam­mıtke qaty­sýshylar qabyldaǵan joq. Sondaı-aq, UQShU-nyń jańa bas hatshysyn saılaý máse­lesi de Ujymdyq qaýip­sizdik keńesiniń kelesi má­jilisine qaldyryldy. Osylaısha, Nıkolaı Bor­dıýja óziniń ornynda kem degende osy jyl­dyń sońyna deıin qalatyn boldy. UQShU-nyń aıasyndaǵy kezekti kezdesý jyl aıaǵynda Reseıde ótedi. Sóz oraıynda, Ujymdyq qaýip­sizdik týraly shart uıymy  (UQShU) TMD-ǵa múshe elder 1992 jyl­dyń 15 mamyrynda qol qoıǵan Ujym­dyq qaýipsizdik týraly shart negizin­de qurylǵan bolatyn. UQShU-ǵa Ar­menııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyr­ǵyzstan, Reseı jáne Tájikstan múshe bolyp tabylady. Rýslan IZIMOV, saıasattanýshy