Ajyrasýlar azaımaı tur

Ulttyń ult bolyp uıysýynda analardyń alar orny erekshe. Deı turǵanmen, sol ana atanar qyz-kelinshekterimizdi qorǵaý men qoldaý jaıy qalaı degen suraqtar kókeıdi mazalaıtyny taǵy ras. Názik jandylardyń qyzmet babyndaǵy jaǵdaıy, jumyssyzdyq, balalaryn jalǵyz ózi tárbıeleý qıyndyǵy nemese basqa da kóptegen keleńsizdikterge ushyraýy qoldaý men qorǵaýdyń jetkiliksizdigin ashyp berip turǵandaı. Árıne, bul baǵytta kóptegen jumystar atqarylýda jáne arnaıy komıssııalar da qurylǵan. Mektepterde ótetin ádettegi ata-analar jınalysynan qalmaýǵa tyrysamyz. Sondaı bas qosýlardyń birinde muǵalim bir qyz balanyń sabaǵy nasharlap ketkendigin, onyń sebebi, álgi oqýshynyń ákesi men sheshesiniń ajyrasýynan ekendigin alǵa tartty. Ne kerek, álgi qyz birtindep mektepke de kelýdi qoıa bastaǵan, birde anda, birde munda túnedim dep sabaǵyna da selqos qaraýdy shyǵarypty. Ata-anasynyń nazarynan tys qalǵan mundaı bala qatarynan qalyp qoıatyny da ras. Ata-ananyń jylýyn kórmegen, meıirimine qanbaǵan balalar erteń elimizdiń tutqasy bola ala ma? Osy turǵydan kelgende, kóptegen otbasylardyń shańyraǵy ortasyna túsip, ómirleri oıran bolýda. Sosyn onyń astarynda nendeı sebep jatyr dep aıta alamyz. Qazirgi kezde biz batystyq qundylyqtarǵa eliktep, erkek pen áıeldi teńestiremiz dep júrip, bir-birin eregistirip qoıdyq. Erlerdiń istegenin biz de isteı alamyz deıtin názik jandylar ózderiniń jaza basqandaryn bilmeı de qalady. Erine moıynsunbaǵan áıelden ne qaıyr?! Qyzmet pen qyzyq qýǵan qyz-kelinshekter moraldyq normadan attap, kúıeýiniń aldyndaǵy qurmetinen aıyrylyp jatýy da sondyqtan. Aqsha taýyp, ózderiniń júris-turysyna erkindik alǵan keıbir názik jandylar jylýlyq pen qurmetti syrttan izdep te jatady. Sonyń saldarynan ortada paıda bolǵan jaryqshaqty qansha jamasań da jalǵaı almaısyń. О́zderin sabyrǵa shaqyra almaı júrgen erli-zaıyptyny aldap-arbap olardyń biriniń áıelin, biriniń kúıeýin tartyp alýshylar da az emes. Adam ba, álde qoǵam azdy ma? Jaqynda Shymkentte denesin kúıik shalǵan (55 paıyz) 1971 jylǵy Dılbar atty áıel esin jııa almastan baqılyqqa attandy. Onyń mundaı qadamǵa barýyna jubaıymen ajyrasýy sebep bolǵan. Qoǵamnan teperish kórgen erkekterdiń qınalǵanynan jary men balalaryn tastap ketip jatqanyn bosqa kinálaý da orynsyz bolar. Biraq jalǵyzbasty analardyń qınalyp júrgen jaǵdaıyn kórgende eriksiz kúmiljýge týra keledi. Bireýler turmystyń taýqymetinen ózine qol salyp jatsa, ekinshileri denesin saýdalap baılyqqa bata qalmaqshy... О́kinishke qaraı, sońǵy kezde ajyrasýlar azaımaı tur. Neke buzylýy eń tómen elderdiń qatarynda dini men dili uqsas elder – О́zbekstannyń kórsetkishi 8 paıyz, al Tájikstanda 6 paıyz kórinedi. Qazaqstan 27 paıyzdyq kórsetkishpen erekshelenip tur. Bul – óte alańdatarlyq jaǵdaı. Ajyrasýǵa kóptegen faktorlar yqpal etedi, sonyń ishinde erli-zaıyptylardyń arasyna úshinshi jaqtyń aralasýy, qarjy jetispeýshiligi, turmystyq zorlyq-zombylyq, jumyssyzdyq, bala kótermeý men bedeýlik jáne taǵysyn-taǵylar bar. Bul turǵyda balaly áıelderdi qorǵaý baǵytynda nendeı sharalar qolǵa alynǵan deımiz? Atap aıtqanda, qazirgi kezde «Áıelderge qatysty kemsitýshiliktiń barlyq nysandaryn joıý týraly» tujyrymdama, 2006-2016 jyldarǵa arnalǵan Genderlik strategııa jáne «Turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý týraly» Zań júzege asyrylýda. Alaıda, kóptegen másele qarjyǵa baryp tirelerin eskersek, bul qujattardyń oryndalýy úshin naqty qarjylyq qoldaý qajet ekeni daýsyz. Ásirese, qazirgi jahandyq ekonomıkalyq daǵdarystyq jaǵdaıda jergilikti jerlerde ana men balany qorǵaý men qamqorlyq kórsetý erekshe mánge ıe. Elimiz turǵyndarynyń 50 paıyzdan astamy názik jandylar ekendigin eskersek, eńbekke jaramdy azamattarymyz ishinde áıelderdiń 40 paıyzdan astamy ǵana jumys isteıdi. Jáne de ishki jalpy ónimge qosqan áıelder úlesi de osynshama dep baǵalanyp otyr. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»