Tosyn daqyl, táýekelshil dıqan

Qara jumystyń qazanynda qaınap ósken adamnyń qaı sharýadan da tartynbaıtyny belgili. Jastaıynan qol eńbegin serik etken Talǵat Shálımov qandaı sharýany da dóńgeletip áketetinine senimdi bolatyn. Sebebi, kórshiles Reseıdiń Orynbor oblysynda týyp-ósken ol bastapqyda eńbek jolyn avtomobıl júrgizýshilikten bastady. Keıin osy Qobda aýdanynyń Qyzyljar aýylyna qonys aýdaryp, shopan boldy. О́ziniń eńbekqorlyǵynyń arqasynda kóshten qalyp kórgen emes. Keshegi keńsharlar men ujymsharlar ydyrap, aýyldyń kúıi taıa bastaǵanda Tuztóbege baryp qaıta rólge otyrdy. 2009 jyly kezinde ózi eńbek etken Qyzyljar aýyldyq okrýgine kelip, osy «Quttyǵaı» sharýa qojalyǵyn qurdy. Shyny kerek, sharýasy da júrdi. Malshylar turatyn turǵyn úı, qora salyp aldy. Qazir 300 qoı, 30 iri qara baǵyp otyr. Jylqy da bar. Alaıda, jer shuqyp, dıqandyqpen aınalysamyn, sonyń ishinde óńirge tosyndaý daqyl tap osy as burshaq pen úrmeburshaq ósiremin degen oı úsh uıyqtasa túsine kirgen emes. Qashanda sharýanyń utyryn keltirsem dep júretin Talǵat tyń istiń qyr-syryn bilýge qumar. Sondaı qumarlyq osy kásipti de baıqap kórýge táýekel etkizdi. О́zbekstandyq tanysy Tımýr Ýsmanov kezdesýlerde as burshaq, úrmeburshaq ósirgenin estigende sanasynda baıqap kórse qaıtedi degen oı qylań bergen-di. Qashanda alǵan betinen qaıtpaıtyn Talǵat dosy Tımýr Ýsmanov bul daqyldyń óte kirpııaz ekenin aıtqanda da qaıtpady. Sóıtip, ekeýi kelisip, táýekelge bel býdy. Bir qyzyǵy, bul daqyldardy elimizde eshkim ósirmeıdi eken. Qara esepke salyp kórse, paıdasy shash-etekten sııaqty, suranys ta bar, ótkizý baǵasy da jaman emes. Sóıtip, Qyzyljar aýyldyq okrýgi aýmaǵynan jer alyp, erte kóktemde 7 gektar jerge as burshaǵyn, úrmeburshaqty, júgerini jáne mash degen daqyldy egip tastady. Bul daqyldardy sýarýǵa shaǵyn nasos qoıdy. – Shyny kerek, bul daqyldar jersinip, bitik shyǵady degen oı bolǵan joq. Nege baıqap kórmeske degen táýekel edi bizdiki. Bizdiń óńirge tosyndaý daqyldardyń shyǵymy úmittendiredi. As burshaǵynyń ár gektarynan 2,5-3 tonna, úrmeburshaqtan da sonshama ónim alamyz ba dep otyrmyz. Mash gektaryna 2 tonna beredi dep kútilýde. Júgeri de bitik shyqty. Biz bul daqyldardan alynǵan ónimdi bıylsha ótkizbeımiz, tuqymǵa qaldyramyz. Kelesi jyly egis alqabyn 40-50 gektarǵa deıin keńeıtsek degen oıymyz bar. Jalpy, ótkizetin jer de bar. Oblys ortalyǵyndaǵy «Anvar», «Dına» sýpermarketterine shamaly bolsa da qapshyqtap ótkizip kórgimiz keledi. Ondaǵy oıymyz ónimge degen suranysty baıqaý. Kelesi jyldan bastap kóterme saýdamen ótkizýge bel býyp otyrmyz. Bıyl bul daqyldardy qolmen jınaımyz, shaǵyn qondyrǵylarmen óńdeımiz. Sabaǵyn mal azyǵyna paıdalanamyz, – deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy. Bizdiń óńir úshin tyń isti qolǵa alyp, buryn-sońdy munda ósirilmegen daqyldardy jersindirip otyrǵan sharýanyń bastamasy bılik tarapynan da qoldaý taýyp otyr. Aýdan ákimdigi qoıma bólgen. Bolashaqta «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda nesıe alyp, elektr jelisin júrgizý de qarastyrylýda eken. Sonda sýarmaly alqapqa úlken dızeldi nasos qoıý múmkindigi týady. Talǵat Shálımov ózi de izdenip, bul daqyldardy kýltıvasııalaıtyn, jınaıtyn tehnıkalar men óńdeıtin qondyrǵyny lızıngke alýǵa talpynýda. Qazir munda bes jumysshy eńbek etedi. – Osy oılarym júzege assa, as burshaǵy men úrem­burshaqtyń alqabyn 300 gektarǵa deıin keńeıtýge bel býyp otyrmyn. Árıne, bul aldaǵy kúnderdiń enshisindegi sharýa. Degenmen, oǵan osy bastan negiz qalaýdamyz. Almatynyń bir fırmasy ónimderimzdi túp kótere alýǵa peıil tanytyp otyr, – dep túıindedi túpki oıyn ol. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy