Úkimettiń keshegi otyrysynda eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtý máselesi qaraldy. Bizdiń aımaqtaǵy tilshiler óńirlerdegi bul problemanyń qalaı sheshilip jatqany týraly habarlaıdy.
Shymkentten – Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysynda aýyz sý máselesinde áli de sheshilmegen túıtkilder bar. Arys aýdany, Qojatoǵaı aýylyna sý tartqan kásipker uńǵymaǵa buryn janarmaıǵa paıdalanylǵan eski qubyrdy paıdalanyp, eldi ulyǵan-shýlyǵan qylǵany jáne bar. «Aq bulaq» baǵdarlamasyna baılanysty shý shyǵyp, sońy sıyrquıymshaqtanyp zorǵa tynshydy. Sonymen qatar, oblystyq máslıhattyń kezekten tys tórtinshi sessııasynda osy kúnge deıin aýyz sý qubyry tartylmaǵan aýyldar bar ekendigi aıtyldy. Bıyl solardyń jeteýine sý barady. Búginde oblysta 27 aýyz sý nysandarynyń qurylysy júrip jatyr. Ekeýinen basqasy bıyl paıdalanýǵa berilmek. Sondaı-aq, 60 myńdaı halqy bar 14 eldi mekenniń sý qubyrlary múldem tozǵan. Endi olar jańartylatyn bolady. Turǵyndar sońǵy jyldary kommýnaldyq qyzmetterdiń quny qatty kóterilip ketkendigin aıtyp, dabyl uryp júr. Oblystyq máslıhattyń sessııasynda osy máseleni oblys ákiminiń orynbasary Jaqyp Bókenbaev rastady. Onyń aıtýynsha, sońǵy jeti jylda jylý 26,6 paıyzǵa, elektr qýaty 30,9 paıyzǵa, tabıǵı gaz 80 paıyzǵa, aýyz sý 100 paıyzǵa qymbattaǵan. Onyń sebebin monopolıster eski qondyrǵylardy jańaǵa aýystyrý, modernızasııalaý jáne teńgeniń devalvasııaǵa ushyraýymen túsindirip keledi.О́skemennen – Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan»
О́skemenniń dál irgesinde Opytnoe pole atty aýyl bar. Bul eldi mekendegi eń kúrdeli másele – aýyz sý. Aýyl otyrǵan jerdiń astyndaǵy artezıan sýy aýyr metalmen lastanǵan. Ishýge jaramsyz. Osy máseleni sheshý úshin qaıbir jyldary munda sý qubyry tartylǵan. Biraq jerdiń betki qyrtysyna kóme salǵan qubyr qys tússe birden qatyp, turǵyndardy talaı ábigerge salǵan. Sondyqtan, bul jerdegi jurt tańsáriden shelegin kóterip, 2 shaqyrym qashyqtyqtaǵy Zashıta shaǵyn aýdanyna keletin. Mine, osy aýyz sýdyń jaıy áli de ózekti kúıinde qalyp otyr. Tórt aıdan beri jurt sýdy ózennen alyp keledi. Árıne, aýylda sý munarasy bar. Biraq jekemenshiktiń qolynda. «Kisideginiń kilti – aspanda» dep osyndaıda aıtqan shyǵar. Áli kúnge onymen turǵyndar bir kelisimge kele almaýda. «Sýdyń da suraýy bar» degen máteldiń mánin jete túsingen halyq birneshe jyl buryn shoshqa fermasymen birge satylyp ketken sý munarasyna zar bolyp qaldy. О́ıtkeni, munara qojaıyny óziniń jeke tarıfi men sý berý ýaqytyn belgilegen. Aýyl turǵyndarynyń aıtýynsha, qysta bir saǵatqa ǵana sý beriledi. Alaıda úıinde bolmaǵandyqtan sýdy der ýaqytynda ala almaǵandardan da sý aqysy suralady eken. Sý munarasynyń ózi kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Al epıdemıologııa qyzmetiniń qorytyndysy boıynsha, bul sý ishýge jaramsyz. Opytnoe pole aýyly ákimi apparatynyń bas mamany Irına Bersenovanyń aıtýynsha, turǵyndar atalǵan munara men barlyq qubyrlardy jóndeýden ótkizýge qarjy jınap, kómektesse quba-qup. О́ıtkeni, sýdy barlyq maýsymda úzdiksiz berý úshin qýatty sorǵysh qurylǵysyn qoıý qajet. Oǵan ájeptáýir qomaqty qarajat jumsalady. Ony aýyl turǵyndarynyń qaltasy kótermeıdi. Sonymen birge, eski qaryzdaryn ótemegen tutynýshylar da bar. Al aýladan qudyq qazyp alýǵa orta eseppen 500 myń teńge kóleminde qarjy kerek. Bul da ońtaıly sheshim bolmaı tur. Qys – kózi qyraýda ıin aǵashpen ózennen sý tasýǵa keıbir zeınetkerler men jalǵyzilikti turǵyndardyń shamasy jetpeıdi. Bul rette turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq qyzmeti men jergilikti ákimdik mamandary sý munarasynyń ıesimen kelisimge kelemiz dep otyr. Dese de bıýdjette qosymsha qarjy joq ekeni anyq. Iаǵnı, munarany jóndeýden ótkizýge turǵyndardyń kelisim berýden basqa amaly da joq...Tarazdan – Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan»
Búginde Jambyl oblysyndaǵy 373 eldi mekenniń 229 nemese 61,4 paıyzy aýyz sýmen qamtamasyz etilgen. Qalǵan 141 eldi mekende ortalyqtandyrylǵan sý júıesi joq, budan bólek úsh aýyl aýyz sýdy tasymaldaý arqyly iship otyr. – Bıyl aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin 2 nysan qurylysyna respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet esebinen 1,0 mlrd teńge bólindi, – deıdi Jambyl oblystyq Qurylys, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń basshysy Ádilet Ahataev. – Onyń ishinde Jambyl aýdany, Jalpaqtóbe aýylyndaǵy nysan respýblıkalyq, al Talas aýdany, Aqkól aýylyndaǵy nysannyń úshinshi kezeńi oblystyq bıýdjetten qarjylandyrylýda. Bıylǵy 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha, osy maqsatqa bólingen 980,4 mln teńgeniń 820,5 mln teńgesi ıgerildi. Sóıtip, Aqkól aýylyndaǵy nysan tamyz aıynda paıdalanýǵa berildi. Jyl sońyna deıin Jalpaqtóbe aýylyndaǵy nysandy aıaqtaımyz dep josparlap otyrmyz. Odan bólek ótken jyldan qalǵan Baızaq aýdany, Dıhan-2 aýylyndaǵy aýyz sý nysany aýdandyq bıýdjetten qarjylandyrylyp, qyrkúıek aıynda tolyq bitti. Jalpy alǵanda, bıyl respýblıkalyq bıýdjet esebinen smetalyq somasy 9,8 mlrd teńgeni quraıtyn 12 joba boıynsha ótinim tapsyrylypty. Bul – 2017-2019 jyldary qarjylandyrylatyn jobalar. Al ótken jyly Jambyl oblysy boıynsha «Aq bulaq» baǵdarlamasy aıasynda 8 nysan qurylysyna respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetter esebinen bólingen 1,85 mlrd teńgeniń 99,5 paıyzy ıgerilip, 5 nysan paıdalanýǵa berildi. 1 nysannyń qurylysy bitpeı qalǵan. Al 2 nysan 2016 jylǵa ótpek eken.Qaraǵandydan – Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysyndaǵy Saıaq kentiniń aýyz sýdan tapshylyq kórip kele jatqanyna jıyrma jyldan asyp ketken. Balqash qalasynan tartylǵan sý qubyrlary ondaǵan jyldardan beri jańartylmaı, ábden tozǵan. Eldi mekendegi júdeý tirlikten bezip, aýyldaǵy halyqtyń jartysynan kóbi baıaǵyda kóship ketken. Qalǵan tórt myńǵa jýyq halyqqa sý kún saıyn tek belgili bir saǵatta ǵana berilip keldi. Balqash qalasy men Saıaqtyń araqashyqtyǵy 200 shaqyrymnan asady. Jer astymen jarty ǵasyr buryn tartylǵan qubyrdyń uzyndyǵy da sol shamada. Sonsha ýaqyt boıy jamap-jasqaýdan basqa jóndeý kórmegen toraptyń qandaı kúıde ekenin aıtýdyń ózi artyq. Ásirese, eki aralyqtaǵy 25 shaqyrymdyq sortań jer qandaı qubyrdy da shaq keltirmeıdi. Balqash kóliniń sýy ashy shyǵys bóligi bul jerden 45 shaqyrymdaı ǵana. Byltyrǵy jazda osy qubyrdyń elýden astam jeri qaıta jamalyp, jóndelgen boldy. Biraq bul qareketter Saıaqtyń aýyz sý problemasyn birjola sheshe alǵan joq. Aqparat quraldarynyń dúrkin-dúrkin dabyl qaǵýy arqasynda bul másele oblys ákimi Nurmuhambet Ábdibekovtiń de nazaryna ilikken edi. О́ńir basshysy baıyrǵy kenish turǵyndaryn aýyz sýmen qamtamasyz etýdi erekshe qadaǵalaıtynyn aıtyp edi, seń qozǵalǵandaı boldy. Saıaq kenti ákimshilik turǵydan Balqash qalasyna qaraıdy. Jaqynda Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń Qaraǵandy fılıalynda jýrnalıstermen kezdesken Balqash qalasynyń ákimi Aleksandr Aglıýlın Saıaqty aýyz sýmen qamtamasyz etý sharalary boıynsha jaǵymdy jańalyǵymen bólisti. – Taıaýda Saıaq kentinde sý tazartý qondyrǵysyn ornatýǵa kelisim bergen kompanııa ókilderimen kezdestik, – deıdi ákim. – Bul jobaǵa «Qazaqmys» korporasııasy da atsalysýǵa qulshynys bildirip otyr. Onyń qurylysy da, iske qosylýy da aldaǵy jylǵa josparlanyp otyr. Jańa qondyrǵy iske qosylǵannan keıin, aýyz sý kent turǵyndaryna da, kenishke de molynan jetetin bolady. Aleksandr Aglıýlın, sonymen qatar, kent pen kenishti aýyz sýmen tolyqtaı qamtamasyz etý úshin saǵatyna 200 tekshe metr sý berip turý qajettigin aıtty. Qazirgi ýaqytta Tómengi Toqyraý sý bógetinen tıisti 200 tekshe metr sý aıdalyp turǵanmen, tozǵan qubyr arqyly kentke sonyń 40 tekshe metri ǵana jetip júr. Sý tazartý qondyrǵysynyń bolǵany jaqsy, árıne. Alaıda, aldymen qubyrdyń «jyry» bitpeıinshe, aýyz sýdyń problemasy da taýsylmaıtyn sııaqty...
