Balamyzdy qushaqtap, baýyrymyzǵa basaıyq

AQSh áleýmettanýshysy ári otbasylyq psıhoterapevt Vırdjınııa Satır óziniń uzaq jyldyq zertteýlerine súıenip, balany kúnine onshaqty ret qushaqtaýǵa keńes beredi. Onyń esebinshe, táýligine tórt ret qushaqtaý balanyń tek tirshilik etýine qajetti sezimderin oıatýǵa ǵana jetedi eken. Al balaqaıdyń kóńil kúıi kóterińki bolyp, ózin jaqsy sezinýi úshin segiz ret qushaqtaý kerek. Satır óz eksperımentin bylaı dep túıindepti: «Balanyń oı-órisi damyp, ózine senimdi bolsyn deseńiz, on eki ret qushaqtańyz!» Jalpy, bizdiń bul taqyrypqa qalam tartýymyzǵa Taldyqorǵan qalasyndaǵy №18 mektep-lıseıiniń bastaýysh synyp muǵalimi Merýert Býrataevamen bolǵan pikir almasý túrtki bolyp edi. Merýert muǵalim aıtady: «Jas ustaz retinde bilim men tár­bıe berý isinde bala men ata-ana qarym-qaty­na­synyń mańyzy zor dep oılaımyn. Negi­zin­de, balanyń tárbıe alýyna áser etetin fak­tor­lar: qoǵam, otbasy, mektep bolyp taby­­la­tyny belgili. Sondyqtan da óz táji­rı­bemde oqýshynyń sabaqqa yntasy men tár­ti­bine, aınalasyna degen kózqarasyna eń birin­shi yqpal etýshi kúsh retinde ata-anamen jumysty jolǵa qoıýdy maqsat etemin. Jaqynda ózim oqytatyn 3 «v» synybyndaǵy oqýshylardyń ata-analarymen bolǵan kezekti jınalysta otbasylyq ómir zańdary týraly ashyq pikirlesý bolǵan edi, pikir almasý ar­qyly otbasynyń ózara qarym-qatynas ere­je­lerin, ómir súrý zańdaryn anyqtaýǵa qadam jasadyq. Osy maqsatta oqýshylarǵa saýal­nama taratyp, balalardyń otbasyndaǵy or­nyn, áke men anasyna degen qarym-qatynasyn baǵ­darlap alýdy oıladym…» deıdi. Ustazdyń oqýshylaryna taratqan saýal­namasynda «Seni ata-anań kúnine neshe ret qushaqtaıdy?» degen suraq bolypty. Negizgi aıtpaǵymyzdy osy saýal men oǵan berilgen jaýaptardan taratsaq. «Balaly úıdiń urlyǵy jatpaıdy…» degendeı, barlyq saýaldarǵa shynaıy jaýap berilgen eken. Taldaý nátıjesi boıynsha oqýshy­lar­dyń jaýap jazýǵa qınalǵan suraǵy – joǵaryda keltirilgen «Seni ata-anań kúnine neshe ret qushaqtaıdy?» degen suraq bolypty. Synyptaǵy oqýshylar­dyń kóp­shiligi óz ata-analarynyń kúnine 2-3 ret­ten ǵana qushaqtap, jaqsy kórý sezimin bil­diretinin aıtsa, bir bóligi ata-ana tara­py­nan mundaı qımyldyń sońǵy ret qashan bol­ǵanyn esterine túsire almaǵan. Keıbiri ana­sy­nyń uıqyda jatqanda qushaq­tap, emire­neti­nin, óıtkeni basqa ýaqytta qoly tımeı­tinin aıtyp, aqtalǵan túr tanytqan eken… Osy bir ǵana saýalǵa berilgen túrli jaýaptardan shyǵatyn aldyn ala qory­tyn­dy boıynsha ata-ana tarapynan balaǵa degen laıyqty meıirimniń azaıyp bara jatqandyǵyn baıqaýǵa bolady. Árıne, barlyq ata-anaǵa qatysty kesimdi sheshim shyǵarýǵa asyqpalyq, biraq, 6-7 jas ara­lyǵynda jasóspirim balanyń naǵyz qaly­p­tasý kezeńinde bolatynyn eskersek, jalpy dabyl qaǵýǵa turarlyq sebep taby­lady dep oılaımyz. Manaǵy Merýert muǵalimniń tájirı­besine qaıta oralaıyq, ustaz óz saýalna­masynyń nátıjesine qarap, oqýshylarǵa ata-ana tarapynan laıyqty kóńil bólýdiń jetkilikti deńgeıde emestigin aıtady. Bul óz kezeginde oqýshynyń úlgerimi men damýyna keri yqpal etedi. Naǵyz aıaly alaqan, meıirli qushaq qýatyn qajet etetin jasóspirim ózine degen yntanyń azaıǵandyǵyn nemese joqtyǵyn sezinse, daǵdarysqa ushyraıdy dep paıymdaıdy ustaz. Bul tek balanyń sabaqqa degen yntasyna yqpal etip qoımaı, dúnıetanymyna da teris áser etýi múmkin. Meıirimge meılinshe qanbaǵan balada sýısıdaldy sındrom paıda bolatynyn balalar psıhologtary jıi eskertedi. Demek, balańyzdy basy artyq qushaqtap, bir mezgil analyq, ákelik mahabbatqa bóleý bolýy yqtımal úlken qasirettiń jolyn kesetin shyǵar. Aıtpaqshy, muǵalimniń osy esperımen­tindegi taǵy bir saýalǵa toqtala keteıik: «Anańnyń súıikti serıaly qandaı?» degen saýalǵa oqýshylardyń barlyǵy fılmniń ataýyn ǵana emes, ondaǵy keıipkerlerdiń aty-jóni men oqıǵanyń órbýine deıin sıpattap jaýap berýge tyrysypty. Oılanatyn jaıt pa? Tipti, qaýiptenetin qubylys sııaqty ǵoı! Balamyzdy qushaqtap, baýyrymyzǵa basýdy umytpalyqshy… Qalmahanbet MUQAMETQALI, «Egemen Qazaqstan» Almaty