Prezıdenttiń baspasóz qyzmeti men «Egemen Qazaqstannyń» birlesken jobasy
25 jyldyń 25 sáti
Azattyq týyn aspanǵa kóterý kez kelgen halyqtyń mańdaıyna jazyla bermeıtin baq. Bul – álmısaqtan belgili aksıoma. Toǵyzynshy terrıtorııa táýelsizdik týy astynda ótkizgen kezeńde tórt qubylasyn túgendep, álemdik qoǵamdastyqtyń beldi múshesine aınaldy. Shırek ǵasyr tarıh úshin qas-qaǵym sát bolsa da, Qazaqstan úshin alty qurlyqqa atyn tanytyp, basqalarmen terezesin teńestirip, alys-jaqyn eldermen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatýǵa molynan jetti.
Kóp jyl memlekettik bıliktiń mańyzdy tetigin qolynda ustaǵan qalamger Ábish Kekilbaevtan asyryp aıta almaspyz, «Azat elge – aǵaıyn kóp» deıdi abyz jazýshy. Shynynda da, ózgelermen yqpaldas bolý úshin de táýelsizdik kerek. О́zgeler de tek táýelsiz elderdiń yńǵaıyna qaraıdy. Álemdik arenadaǵy abyroıyńnyń asqaqtyǵy, jat pen jaqynnyń moıyndaýy, talap-tilegińe qulaq asýy, túptep kelgende, táýelsizdigińe tireledi.
BUU-da kók baıraq kóterilgen kún
1992 jyl, 2 naýryz. Bul – Qazaqstannyń jahandyq arenadaǵy juldyzy týǵan, jarqyrap janǵan kún! Táýelsiz Qazaqstannyń basqa memlekettermen teń atanyń ulyndaı til qatysa alatynyn aıdaı álemge dáleldegen sáti osy 1992 jyldyń 2 naýryzyndaǵy dúısenbisine tap keldi. Dál osy kúni Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymyna múshelikke qabyldandy. Jańa múshe ǵana emes, BUU Bas Assambleıasynyń 46-shy sessııasynda sol kezeńniń eń ózekti halyqaralyq problemalaryna qatysty ózindik ustanymy bar, ustanymyn aıdaı álemge qaımyqpaı qarap aıta alatyn memleket retinde múshe boldy. Babalarymyz «Ulystyń uly kúni keledi, kún men tún teńeledi» dep qadirlegen naýryz aıy búgingi urpaǵy úshin de erekshe qutty bolǵanyn qarańyzshy! Kún men tún teńelgen kúni álemniń ózge elderimen terezemiz teńeldi emes pe?! Sonymen, BUU Bas Assambleıasynyń 46-shy sessııasynyń plenarlyq májilisinde Qazaqstan Respýblıkasyn BUU-ǵa múshelikke qabyldaý týraly sheshim shyǵaryldy. Sheshim daýys berýsiz, biraýyzdan maquldanǵan-dy. Memlekettiń Uıymǵa qatysty taǵdyry sheshilgen bul rásimge qalyptasqan tártipke saı, Qazaqstan delegasııasy qatystyrylmady. Osy rásimnen soń ǵana Uıymnyń hattama bóliminiń basshysy Qazaqstan delegasııasyn Bas Assambleıanyń májilis zalyna bastap kirgen. Májiliste birinshi bolyp sóz sóılegen – elimizdiń tarıhynda názik jandylardan shyqqan eń alǵashqy elshi Aqmaral Arystanbekova bolatyn. Aqmaral Arystanbekova sóz basynda ulttar qoǵamdastyǵyna múshe barsha memleketke osy sheshimi úshin shynaıy rızalyǵyn bildirdi. – Respýblıka Uıym Jarǵysy boıynsha ózine qabyldaǵan mindettemelerdi múltiksiz oryndaıdy jáne onyń maqsattary men prınsıpterine sáıkes Birikken Ulttar Uıymynyń qyzmetine laıyqty úles qosý úshin bar múmkindikti jasaıdy. Dúnıe júziniń kartasynda jańa elder paıda bolyp jatqan shyn mánindegi tarıhı ózgeristerdiń qazirgi kezeńinde Qazaqstan halqy óziniń demokratııalyq quqyqtyq memleket qurýǵa bel baılaǵanyn pash etti. Bizdiń el jalpyǵa birdeı adam quqyǵy deklarasııasynda bekitilgen jeke adamnyń quqyǵy men bostandyǵynyń basymdyǵyn tanı otyryp, dúnıejúzilik qoǵamdastyqqa laıyqty enýge, dúnıejúzilik ekonomıkalyq keńistiktiń ajyramas bóligi bolýǵa umtylýda. Bul úshin Qazaqstan qajetti ekonomıkalyq áleýeti, asa baı tabıǵı resýrsy bar, ashyq naryq ekonomıkasy bar ósip-órkendegen memleket qurý maqsatymen, tereń ekonomıkalyq ózgerister jolymen júrýge ázir, – dedi Aqmaral Arystanbekova. Áýel bastan, Qazaqstannyń mıssııasyna Azııa men Eýropa arasynda, Batys pen Shyǵystyń uly mádenıetiniń qaq ortasynda ózindik altyn kópir bolý jazylǵan. Osy mıssııany abyroımen atqaryp kele jatyr deýge ábden bolady. Elimiz óziniń beıbitshilikke negizdelgen syrtqy saıasatyn júrgizip, barlyq memlekettermen aradaǵy qatynasyn halyqaralyq quqyq prınsıpteri negizinde iske asyrdy. Dosqa qushaǵy ashyq ekenin tanytty hám moıyndatty. Iаdrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyzdaný úderisin ustanatynyn nyq jarııalady. Az ýaqyt ishinde kóptegen memlekettermen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatty. Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi keńestiń (EQYK keıin EQYU-ǵa aınaldy) tolyq quqyly qatysýshysy boldy. BUU minberinde bizdiń eldiń BUU-ǵa, onyń turaqtandyrýshy rólin nyǵaıtýǵa tabandy túrde bet burǵan, bitimshilik qyzmetin jetildirý úshin naqty qadamdar jasaǵan el retinde enip otyrǵanyn atap kórsetti. Sonymen, tarıhı sıpatqa ıe májilisten keıin BUU shtab-páteriniń aldynda saltanatty rásim ótip, Qazaqstannyń Memlekettik týy kóterildi. Muhıttyń arǵy betindegi alyp eldiń tórinde, jer-jahannyń túkpir-túkpirinen jıylǵan elderdiń kóz aldynda Qazaq eliniń Kók baıraǵy jelbiredi. Bul memlekettik týymyzdyń asa mártebeli saıası oqıǵalarda kóterilýiniń basy bolatyn.«BUU-nyń bıiginde – bizdiń basshy»
Joǵaryda tilge tıek etken tarıhı oqıǵadan keıin arada attaı zaýlap alty aı ótkende «Egemen Qazaqstannyń» birinshi betinde dál osylaı súıinshi suraǵan maqala jarq etti. Avtory Prezıdent pýlymen birge júrip, Nıý-Iorkten súıinshi suraǵan basylymnyń sol kezdegi beldi jýrnalısi, búginde esimi jalpaq elge málim pýblısıst Qaınar Oljaı bolatyn (№231, 7.10.1992 j.). Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev 1992 jylǵy 5 qazanda BUU Bas Assambleıasynyń 47-shi sessııasynda sóz sóıledi. Sóz joq, Táýelsiz eldiń tarıhyndaǵy mártebeli sát. Jańa múshe Uıymǵa qandaı jańalyq alyp keldi? О́ziniń únimen, ustanǵan baǵytymen tanyla ala ma? Búginde quramyndaǵy músheleriniń qatary 200-ge jaqyndaǵan BUU sol sátte Elbasyna osyndaı suraýly hám synı júzben qarap otyrǵany anyq edi. Qazaqstan Prezıdenti osynaý jarqyn hám jaýapkershiligi atan túıege júk bolarlyq múmkindikte óz elin jalpaq jurtqa qapysyz tanyta bildi. Sál sheginis jasaıyq. Qazan aıynyń alǵashqy dúısenbisinde tańerteń BUU bas ǵımaratyna kirer darbazanyń eki jaǵyna BUU men Qazaqstannyń týlary ilinip turdy. BUU-nyń týy bizdikine uqsas, kók tústi bolyp keletinin aıta keteıik. Aldymen Bas hatshy Býtros-Býtros Ǵalımen kezdesý barysynda eki saıasatker halyqaralyq qoǵamdastyqtyń jumysyn odan ári jaqsartý jaıyn sóz etti. N.Nazarbaev jańadan táýelsizdik alǵan memleketterdiń Uıymmen birge jemisti jumys isteýge nıetti ekenin jetkizdi. Hattamaǵa sáıkes, Elbasy Bas hatshyǵa qazaq jerinen tabylǵan mıneraldy tastardan jasalǵan pıramıda pishindes týyndyny tartý etti. Iаǵnı, bul kúni BUU-da bizdiń Memleket basshysynyń mazmundy baıandamasymen qatar, baıtaq dalamyzdyń da bir belgisi qaldy deýge bolady. Osy kezdesýden soń kóp uzamaı Nursultan Nazarbaevtyń álemniń eń bıik minberinde sóıleıtin sáti kelip jetti. BUU tórindegi mármár minberge alǵash kóterilgenimen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti erkin kósildi, álemdik aýqymdaǵy oılaý qabiletin anyq ańǵartty. – Qurmetti tóraǵa myrza! Qurmetti Bas hatshy myrza! Hanymdar men myrzalar! – dep bastady óz sózin Qazaqstan Prezıdenti. – ...Osynyń aldyndaǵy sessııada Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymynyń músheligine biraýyzdan qabyldandy. Men respýblıka halqynyń atynan osy qadam úshin tereń alǵys sezimin bildiremin jáne Qazaqstan Respýblıkasy beıbitshiliksúıgish memleket retinde BUU-nyń Jarǵysynda kórsetilgen mindettemelerdi tolyǵymen oryndaýǵa qabiletti ekenin, osy bedeldi halyqaralyq Uıymnyń qyzmetiniń barlyq salasynda syndarly úles qosatyndyǵyn málimdeımin! Biz úshin bul sessııanyń da mańyzy asa joǵary, óıtkeni, onyń minberi alǵash ret Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentine berilip otyr. Osyǵan baılanysty men Birikken Ulttar Uıymyna múshe barlyq memleketterdiń ókilderin qyzý quttyqtaımyn! Osy zamanǵy dúnıejúzilik tártipti qazirdiń ózinde BUU-nyń kómeginsiz qarastyrý qıyn. Búkil dúnıejúzilik qoǵamdastyq osy sıpaty erekshe halyqaralyq ınstıtýtqa zor úmit artyp otyr, al olardyń eń bastysy –turaqtylyq pen qaýipsizdiktiń senimdi mehanızmderin qurý. Búkil dúnıejúzi bolashaqtyń búgingi aıqyn jáne aldaǵy qarbalas kezeńderi ózimizdiń birlesken kúsh-jigerimizdi uıymdastyrýdyń jańa sapasyna kóshýdi talap etetin osy bir shekke jetti. Biz ózimizge áli belgisiz osy jańa kezeńniń máni nede ekenin uǵynýǵa tıistimiz jáne elimizde is júzinde ıgere bastaýymyz kerek. Mine, osy máselelerge men sizderdiń nazarlaryńyzdy aýdarsam deımin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. О́z sózinde Elbasy dál qazir álemde qalyptasqan teńsizdikti tilge tıek etti. Sol tusta Soltústik pen Batys elderindegi eń baı adamdar álemdik tabystyń 83 paıyzyn tutynyp otyrsa, Ońtústik pen Shyǵys elderindegi kedeı adamdar nebári 14 paıyzyn tutynatyn. Eń qaltalylardyń tabysy men eń kedeılerdiń tabysynyń araqatynasy 60 pen 1-diń araqatynasyndaı bolatyn. Qazaqstan Prezıdenti BUU-daǵy sózinde osyny sheshýdiń jolyn usyndy. Buryn-sońdy halyqaralyq qoǵamdastyqtyń qabyrǵasynda aıtylmaǵan oıdy ortaǵa saldy. N.Nazarbaevtyń usynysy BUU Bas Assambleıasy 47-shi sessııasyna qatysýshylar arasynda úlken qyzyǵýshylyq pen yqylas týǵyzdy. – Qazaq halqynyń «Elý jylda – el jańa» degen maqaly bar. Bul sózbe-sóz túsindirgende elý jylda el jańaryp otyrady degendi bildiredi. Birikken Ulttar Uıymy qyzmet etken alǵashqy jarty ǵasyr áskerı bloktardyń qarama-qarsy turýymen shıelenise túsken uly derjavalar egesiniń kórinisine toly boldy. Qazir endi dúnıe júzi qoǵamdastyǵynda tarıhı múmkindik – Birikken Ulttar Uıymy bar. Ol – beıbitshilik pen progress jolynda tıimdi yntymaqtastyq jasaý organy. Ony barynsha tolyq paıdalaný úshin biz qoldan kelgen barlyq múmkindikti jasaýymyz kerek. Yqylas qoıyp tyńdaǵandaryńyzǵa rahmet! – dep Qazaqstan basshysy tarıhı sátti qorytyndylady. Birikken Ulttar Uıymy minberindegi bederli sózinen keıin Elbasy baspasóz máslıhatyna qatysty. Jýrnalısterdiń saýalyna jaýap bergen Prezıdent az ulttardyń quqyǵy men olardyń ózderin basqarýynyń basty ólshemderin aıqyndaý qajettigin atap kórsetti. Barlyq az ulttar ózderiniń damýy úshin tilin, dástúri men mádenıetin saqtaý úshin tıisti quqyq jáne múmkindik alýy kerek dep sanaıtynyn jetkizdi. «Biraq bul árbir az ult óz memleketin qurýǵa umtylyp, qazirgi qalyptasqan shekaralardy ózgertýge tıis degen sóz emes. О́ıtkeni, qazirgi qalyptasqan shekaralardyń myzǵymaýy – turaqtylyqtyń negizi bolyp tabylady. «Ergejeıli», ekonomıkasy mesheý qalǵan memleket qurý az ulttardyń múddesine saı kelmeıdi», dep atap kórsetti Elbasy. Sonymen qatar, álemdi alańdatyp otyrǵan ıadrolyq qarý týraly máselege de óz ustanymyn ashyq ańǵartty. Memleket basshysy aıtqandaı, Qazaqstan óz erkimen ıadrolyq memleket bolmaǵany anyq. Respýblıkamyz Lıssabon hattamasyna qol qoıǵannan keıin bul problema sheshimin tapqan-dy. Sóıtip, Strategııalyq shabýyl qarýlary jónindegi shartqa sáıkes, jeti jyl boıy, ıaǵnı 1999 jylǵa deıin ıadrolyq qarýlaryn qysqartatyny osy kezdesýde aıtyldy. Iаdrolyq synaqtarǵa moratorıı jarııalaý jónindegi máselege toqtalǵan Elbasy bylaı dedi: «Dúnıe júzindegi eń iri ıadrolyq polıgondar AQSh-tyń Nevada shtatynda jáne Qazaqstandaǵy Semeıde ornalasqan. О́tken jyly qazaq halqynyń tilegin oryndaı otyryp, Semeıde ıadrolyq synaq jasaýǵa tyıym salyndy. Men bul qadamdy durys dep esepteımin, óıtkeni, 1949 jyldan beri osy polıgonda 560 ıadrolyq qondyrǵy jarylǵan, onyń 200-i ashyq aýada jáne jer betinde jarylǵan». Osylaı degen Prezıdent AQSh-ty Qazaqstannan úlgi alyp, Nevadadaǵy ıadrolyq polıgonda synaqty toqtatýǵa shaqyrdy. Halyqaralyq arenada oryn alǵan jaıttarǵa sholý jasaǵan Elbasy Tájikstandaǵy janjalǵa toqtalyp, Taýly Qarabaq janjalyna úshinshi memlekettiń aralasýy óte qaýipti ekenin jetkizdi. Tájikstan Reseımen, Qazaqstanmen jáne О́zbekstanmen Qaýipsizdik týraly shartqa qol qoıǵan el edi. Tájikstan basshylyǵynyń ótinishi boıynsha, taıtalasýshy taraptarǵa qarý jetkizýdi toqtatý úshin Tájikstannyń Aýǵanstanmen shekarasy tórt memlekettiń áskerı kontıngentimen jabylǵan. Gýmanıtarlyq kómek degendi jeleý etip, júk tasýshy ushaqtarmen bul elge qarý jetkizilip jatqany týraly málimetter bar bolatyn. «Tájikstannyń qazirgi basshylyǵy TMD-nyń bitimgershilik kúshterin janjaldy toqtatýǵa shaqyrdy. Qazaqstan bul aımaqta osy kúshterdiń is-qımylyn jaqtaıtyn bolady. Sebebi, Tájikstan janjaldy óz betinshe toqtata almaıdy», – dedi Elbasy. 1992 jyldyń 5 qazandaǵy dúbirge toly dúısenbisinde N.Nazarbaev kezdesýge nıet bildirgen AQSh bıznesmenderin, bankırlerin qabyldady. Olarǵa Qazaqstandaǵy saıası turaqtylyq myqty ekonomıkalyq baılanystar ornatýǵa negiz bolatynyn jetkizdi.
BUU-nyń Myńjyldyq sammıti
2000 jyldyń 4 qyrkúıeginde Elbasy BUU Bas Assambleıasynyń myńjyldyqtar toǵysyndaǵy 55-shi merekelik sessııasyna qatysý úshin AQSh-qa attandy. Alqaly jıynǵa álemniń 189 memleketiniń basshysy qatysýǵa tıis bolatyn. Buryn-sońǵy tarıhta mundaı dárejesi joǵary jıyn ótpegen. 6 qyrkúıek kúni ashylǵan Myńjyldyq sammıt BUU Bas hatshysy Kofı Annannyń kirispe sózimen ashyldy. Buǵan deıin, sammıtke daıyndyq sheńberinde Bas hatshynyń «Biz, halyqtar, Birikken Ulttar Uıymynyń HHI ǵasyrdaǵy róli» atty baıandamasy sammıtke qatysýshylarǵa taratylǵanyn aıta keteıik. Sonymen, álem kóz tikken alqaly jıynnyń alǵashqy jumys kúninde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev sóz sóıledi. Elbasy 200-ge tarta memlekettiń prezıdentteriniń nazaryn negizgi eki máselege aýdardy. Solarǵa jeke-jeke toqtalyp ótý lázim. Birinshiden, Memleket basshysy jahandastyrý saıasatynyń barlyq elder úshin teń dárejede bolýyna nazar aýdardy. Bul týraly Elbasy: «Jańa myńjyldyq bizge jaı ǵana ǵalamdyq ózgerister ákelip qoımaı, sonymen qatar, adamzat ómirindegi betburys kezeńiniń bastalǵanyn bildiretini aıdan anyq. Biraq, búginde jańa álemdik tártiptiń sulbasyn óktem usynatyn jáne shúbásiz progress qubylysyna jatatyn ǵalamdastyrýdyń kóptegen memleketter úshin keleńsiz saldary az bolmaıtyny da kúmán týǵyzbaıdy. ...Solardyń biri álemdik qoǵamdastyq elderiniń aıqyn teń emestigi bolyp tabylady. Tipti, osy teńsizdik satylaryn – baılar men kedeılerdi, damyǵan jáne ekonomıkalyq jaǵynan kenjelep qalǵandardy, resýrstyq áleýeti bar jáne ony sarqyp qoıǵandardy beıneleıtin bizdiń kúndelikti termınologııamyzda kórinis taýyp otyr. Eger ǵalamdastyrýdyń jetistikteri men jeńisterin tek joǵary damyǵan elderdiń az ǵana toby qyzyqtaıtyn bolsa, onda bul qarama-qaıshylyqqa, qaqtyǵystar men jer betindegi órkenıet sońǵy jáne onyń aldyndaǵy júzjyldyqta bastan keshkennen áldeqaıda aýyr áleýmettik kataklızmder týýyna uryndyratyny sózsiz. Álem halyqtary ózderiniń kóshbasshylary, BUU ǵalamdyq problemalardy sheshýdiń ońtaıly joldaryn taba alady dep úmitpen qarap otyr. Osyǵan baılanysty BUU da, ulttyq úkimetter de ózderine tıisti mindettemeler alýy kerek bolyp kórinedi», – dedi. Memleket basshysy BUU-nyń basym mindetteri retinde shartty túrde alǵanda bárinen qur qalyp otyrǵan elderdiń múddeleri barynsha eskeriletin ǵalamdastyrý modelin jasaýy kerektigin aıtty. Ol model damýshy elder halyqtarynyń kópshiligine saı bolýy kerektigin jetkizdi. Bul oraıda, Elbasy damýshy elder kóp shoǵyrlanǵan Ortalyq Azııa memleketteriniń ishki problemalaryn, bolashaqta týyndaýy múmkin keselderdi kóre bilgendigi baıqalady. Shynynda da, damýshy elder halqynyń kópshiligi óz ishinen etnostyq, basqa da erekshelikteri boıynsha jik-jikke bólinýge beıim ekendigin tarıhtyń ózi talaı márte kórsetken bolatyn. Elbasynyń Myńjyldyq sammıtinde kótergen ekinshi basty máselesi aldyńǵysymen sabaqtas deýge bolady. Ol Azııadaǵy oq-dáriniń ıisi seıilmeıtin keıbir elderdiń problemasy bolatyn. Elbasy áriptesterin Azııadaǵy, onyń ishinde Aýǵanstandaǵy ahýalǵa nazar aýdarýǵa, tipti, osy másele boıynsha BUU Qaýipsizdik Keńesiniń arnaıy májilisin shaqyrýǵa úndedi. Sol kezeńde Aýǵanstan jumyr Jerdiń «soqtaly núktesine» aınalǵany aqıqat. Osynaý eldiń kóp qasiret shekken halqy keńes áskeri kirgizilgennen keıingi jıyrma jyldan astam ýaqyt soǵystyń búkil qaıǵy-qasiretin basynan keshken-di. Aýǵanstan aımaqtyń ǵana emes, álemniń bas aýrýy bolǵan terrorızm, ekstremızm, esirtki saýdasy syndy problemalardy órshitýshi ordasyna aınalǵan-tyn. Eldegi turaqsyzdyq, kedeıshilik halyqtardy damýdyń dańǵyl jolynan adastyryp, shyńyraýǵa qulatatyn qubylystardy jalpaq jahanǵa taratýdyń plasdarmy tárizdi-tuǵyn. Jyl saıyn óndiriletin 3 myń tonnaǵa tarta aýǵan apıyny AQSh-qa, Eýropaǵa jol tartatyn. Osynyń barlyǵyn tilge tıek etken N.Nazarbaev: – Biz ahýaldy turaqtandyrý jónindegi naqty sharalardy jasaý úshin Aýǵanstandaǵy jáne Ortalyq Azııadaǵy jaǵdaıdy qaraýǵa arnalǵan Qaýipsizdik Keńesiniń arnaıy májilisin shaqyrý qajet dep sanaımyz, – dep atap kórsetti. Sondaı-aq, Elbasy talqylanatyn máselelerdiń qatarynda ıadrolyq qarýdyń taralý problemasyn kirgizý qajet dep sanaıtynyn aıtty. Birqatar elder qaterli qarýǵa ıe bolýdyń aldynda turǵanyn alǵa tartty. Myńjyldyqtar toǵysyndaǵy sammıtte Qazaqstan Prezıdenti óz memleketiniń ǵana emes, aımaqtyń múddesin meńzegen basshy retinde kózge tústi. – Dúnıe ǵalamdyq, ózara táýeldilik sıpat aldy. Onda jahandyq áriptestik ústem prınsıpke aınalýǵa tıis! – dep mármár minberdegi sózin qorytyndylady Elbasy. Myńjyldyq sammıtiniń kelesi kúni N.Nazarbaev BUU Bas hatshysy Kofı Annanmen kezdesip, BUU-ny damytý jónindegi oılarymen bólisti. Túrkııa Prezıdenti Ahmed Nejdet Sezermen, Izraıl Prezıdenti Ehýd Barakpen suhbattasty. Eldegi ınvestısııanyń úshten bir bóligi tıesili bolǵan AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Madlen Olbraıtpen kezdesýinde «Baký –Jeıhan» qubyr jelisiniń tóńireginde oı qozǵady. Ony «Aqtaý – Baký – Jeıhan» dep ataýǵa da bolar edi degen pikirin bildirdi. AQSh-tyń múıizi qaraǵaıdaı ınvestısııalyq bankteriniń, qorlarynyń basshylarymen ótkizgen kezdesýde: – Biz táýelsizdigimizdi osydan 9 jyl buryn dúkenderdiń bos sórelerimen, óndirisi turalaǵan aýyr jaǵdaıda bastadyq. Búginde ol qıyn kúnder artta qaldy. Qazaqstanda qazir qalyptasqan qarjy júıesi, ashyq ekonomıka jumys istep tur, – degen N.Nazarbaev elimizde naryq zańdary ornaǵanyn jetkizdi. 9 jylda ishki jalpy ónim kólemi boıynsha Qazaqstan TMD aýmaǵynda kósh basyna shyqqany shyndyq bolatyn. Osy merzim ishinde ekonomıkamyzǵa 11 mıllıard dollarǵa jýyq ınvestısııa tartyldy. «Qazaqstanda 16 mıllıondaı ǵana halyq turady, – dep atap kórsetti N.Nazarbaev. – Solar sizderdiń kómekterińiz arqyly jaqsy ómirge qol jetkizýge tıis. Qazirdiń ózinde elde bolashaq urpaq qory qurylyp otyr. Oǵan munaıdan túsken roıaltı qarjylary aýdarylýda». Qazaqstannyń tranzıttik aýmaq bolyp tabylatynyn aıtqan Memleket basshysy kólik júıesin barynsha damytýǵa nıetti ekenin jetkizdi. BUU-nyń merekelik Myńjyldyq sammıtinde Memleket basshysy el múddesine qyzmet etetin mindetterdi óz údesinen shyǵardy deýge negiz bar. Sebebi, bul saparda Qazaqstannyń saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq ómirine tyń serpin beretin mańyzdy alǵysharttar jasaldy. Bul Táýelsiz Qazaqstan men onyń Prezıdentiniń álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy abyroıynyń artyp kele jatqanynyń aıǵaǵy edi. Al álemdik arenadaǵy abyroı-bedel memlekettiliginiń irgetasyn bekitip, keregesin nyǵaıtyp jatqan el úshin óte qajet. Myńjyldyqtar toǵysynda muhıttyń arǵy jaǵyna jasalǵan sapardan shyǵatyn basty qorytyndy da osy.Abaıdyń tili, Buqardyń tili... BUU-da
2015 jyldyń 28 qyrkúıeginde Prezıdent Nursultan Nazarbaev Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń 70-shi sessııasyndaǵy jalpy pikirtalasta sóz sóıledi. Bul kúni BUU-nyń qarasur tústi mármár minberinen aıtylǵan Elbasynyń sózin Qazaqstan úshin tarıhı mánge ıe dep aıta alamyz. Sebebi, Elbasy osy kúni ana tilimizdiń aıbaryn asyrdy. Abaıdyń tilin, Buqardyń tilin, Qazaqstannyń memlekettik tilin quramynda 200-ge tarta múshesi bar Uıymnyń alqaly jıyny estidi. Iá, Elbasy óz sózin túgeldeı qazaqsha, ana tilinde aıtty. Jumyr Jerdiń túkpir-túkpirinen kelgen prezıdentter, basqa da múıizi qaraǵaıdaı saıasatkerler, jýrnalıster, sarapshylar úshin ilespe aýdarmashylar Qazaqstan Prezıdentiniń sózin resmı tilderge tikeleı aýdardy. Jalpy, bir aıta keterlik jaıt bar. Bul kúnge qatysty BUU-da birinshi ret qazaq tili estildi dep qatelesýge bolmaıdy. Sonaý 1992 jylǵy 5 qazanda sóılegen sózinde «Elý jylda – el jańa» degen maqal bar ekenin ana tilimizde aýyzǵa alǵan bolatyn. Osylaısha, BUU-da alǵash ret qazaq tili, qazaq maqaly 1992 jyly aıtylǵan. Al BUU Bas Assambleıasynyń 70 jyldyq mereıtoılyq sessııasynda ana tilimizdiń mártebesi taǵy bir bıikke asyryldy. Mereıtoılyq sessııada sóılegen sózin Qazaqstan Prezıdenti BUU-nyń 70 jyl ishinde jahandyq turǵyda tarıhı mánge ıe mıssııalardy oryndaǵanyna baǵa berýden bastady. Planetamyzdyń 70 jyl ishinde dúnıejúzilik aýqymdaǵy soǵystan aman ómir súrip jatqanyn atap kórsetti. Ekinshiden, jahan jurty otarsyzdanýda da tolaǵaı tabystarǵa jetkenin aıtty. Osydan 70 jyl buryn Uıymnyń irgesi qalanyp, 51 memleket múshe bolǵan kezeńde álemniń saıası kartasynyń biraz bóligin otar elder men táýeldi aımaqtar alyp jatsa, búginde osy halyqtardyń basym bóligi azattyqqa qol jetkizgen, Táýelsiz el retinde Uıymǵa múshe bolyp, 70-shi mereıtoılyq sessııaǵa qatysyp otyrǵany aqıqat edi. Elbasy soǵystardyń aldyn alý jáne qaqtyǵystardyń saldaryn jańa damý strategııasyna ótý kerektigin jetkizdi. «Ol úshin alystaǵy bolashaqqa batyl kóz salyp, Birikken Ulttar Uıymyna 100 jyl tolatyn kezdegi álemniń qandaı bolatynyn kóre bilýimiz kerek. Men Jer betindegi órkenıet taıaýdaǵy otyz jylda soǵystar men qaqtyǵystardyń shıelenisken túıinin danalyqpen sheshý úshin kúsh-jiger taba alatynyna senimdimin», – dedi Prezıdent. HHI ǵasyrda adamzattyń basty mindeti álemdi soǵys qaterinen múlde aryltatyn jáne onyń sebepterin joıatyn strategııany júzege asyrýdy usyndy. Álemdi alańdatyp otyrǵan mańyzdy máseleler – terrorızm, memleketterdiń kúıreýi, zańsyz kóshi-qon jáne ózge de keleńsiz qubylystar ekonomıkalyq daǵdarysqa, kedeılikke, saýatsyzdyq pen jumyssyzdyqqa sebep bolatyny aıtyldy. Memleket basshysy atap kórsetkendeı, Birikken Ulttar Uıymynyń Jarǵysy dúnıejúzilik soǵystar men áskerı qaqtyǵystardyń mıllıondaǵan qurbandarynyń qanymen jazylǵanyn umytpaý mańyzdy. Onyń keıbir baptarynyń, ásirese, memleketterdiń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyn qamtamasyz etý jónindegi baptarynyń qandaı da bireýiniń buzylýy – adamzatty ótkenniń qasiretti qateligin qaıtalaýǵa uryndyrady. BUU minberinen Elbasynyń aýzymen aıtylyp, ystyq yqylasqa ıe bolǵan, álemdik sarapshylar men jýrnalısterdiń talqysyna negiz bolǵan bir máseleni atap ótken jón. N.Nazarbaev HHI ǵasyrda damý ortalyǵy álemniń eń úlken kontınenti – ǵalamshar halqynyń úshten ekisi mekendeıtin, iri resýrstar shoǵyrlanǵan Azııaǵa oıysatynyn negizdedi. Shyndyǵynda, Azııanyń damyp kele jatqan ekonomıkasynyń serpini jahandyq úderisterge jańalyq ákelgeni anyq. Osyny eskere otyryp, Elbasy ortaǵa Birikken Ulttar Uıymynyń shtab-páterin Azııaǵa kóshirý máselesin oılastyrý týraly oı tastady. BUU – Birikken Ulttar Uıymy. Qalamger S.Abdrahmanov aıtpaqshy, «Elder emes, halyqtar emes. Ulttar». Qaı kezeńde de, dáýirde de, qoǵamda da ult uǵymynyń ustyny qashan da bıik bolǵan. Sebebi, myqty ult qana memleket qura alatynyn tarıh talaı márte dáleldedi. Memleket basshysy atap ótkendeı, «qazaqtar memleket quraýshy ult retinde jańa beleske kóterilip, Qazaqstan halqynyń berik ózegine, senimdi dińgegine aınaldy». Táýelsizdiktiń shırek ǵasyrynda osyndaı mártebege laıyq ekenin anyq baıqatty. Bıylǵy jyldyń maýsym aıynda Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy turaqty emes músheleriniń quramyna engeni málim. Elimizdiń múshelikke saılanýy Táýelsiz Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy asqaq abyroıy men bedeliniń, jumyr Jer turǵyndarynyń ómirin jaqsartý úshin atqarǵan eńbeginiń moıyndalýy dep bilemiz. Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»
