О́ndiristik klaster órge shyǵarady

Qaraǵandy zaýyty jańa jobany qolǵa aldy Mashına jasaý salasynda Qaraǵandy oblysy búginde elimiz boıynsha kósh bastap keledi. Soǵan baılanysty, Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty Ǵylym komıtetiniń ekonomıka ınstıtýty mashına jasaý kesheniniń aımaqtyq klasterin de tap osy Qaraǵandyda qurýǵa bel býǵan. Klaster qurý úshin, árıne, aldymen bazalyq kásiporyndy saılap alý qajet. Bul oraıda Qaraǵandy quıý-mashına jasaý zaýyty tańdap alyndy. Onyń ústine, zaýyttyń on bes shaqty seriktesteri men jabdyqtaýshylary, sonymen qatar, osy óndiris ornynyń ónimderin tutynýshylar da klas­ter quramyna engiziledi. Zaýyt negizinen vagonetka, shahta kletteri, nasos, elektr jabdyqtary sııaqty ónimder shyǵaratyn bolǵandyqtan, onyń tutynýshylary ken óndirýshi kásiporyndar. Sonymen qatar, munda belorýs jabdyqtarynan «BelAZ» júk kólikteri qurastyrylady. Jalpy, klasterge Qaraǵandy zaýytynyń tańdap alynýy bekerden beker emes. Birinshiden, «Qazaqmys» korporasııasy beretin aýqymdy tapsyrystardyń arqasynda kásiporyn úzdiksiz jumys isteıdi. Ekinshiden, munda jumys isteıtin mamandar óz kásibiniń jiligin shaǵyp, maıyn ishken maıtalmandar. Onyń ústine, zaýytqa jaqynda iri ınvestısııa salynyp, qazir shetelderden zamanaýı qural-jabdyqtar satyp alynýda. Jetildirilgen kásiporyn óz ónimderiniń sapasyn arttyryp qana qoımaı, jetkizip berýshilerge qoıatyn talaptaryn da kúsheıtedi. Sondyqtan, onyń seriktesteri de meılinshe jetile túsýge talpynatyn bolady. Bul oraıda olarǵa klasterge qatysý tamasha múmkindik beredi. Investısııalar jáne damý mınıstrligi birer aıdyń muǵdarynda klasterlerdi memlekettik qoldaý baǵdarlamasyna engizýge konkýrs jarııalaýy tıis. О́z aımaǵynda klaster qurý jobasyn irikteý komıssııasyna elimizdiń kez kelgen óńiri usyna alady. Klasterdiń qandaı baǵytta bolatyny, aıtalyq, mashına jasaýda, qurylysta, aýyl sharýashylyǵynda, álde medısınada bola ma, ol jaǵy mańyzdy emes. Ár oblystan túsetin jobalar men usynystar sanyna da shekteý qoıylmaıdy. Irikteý jumystaryna Búkilálemdik banktiń sarapshylary da qatyspaq. – Irikteýden ótken jobalardyń árqaısysyna memleket tarapynan 1 mıllıard teńgeden bólinedi, – deıdi BǴM Ǵylym komıteti ekonomıka ınstıtýtynyń bas mamany, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Nurlan Mahmutov. – Bul qarajat jańa qural-jabdyqtar alý, ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizý sııaqty klasterdiń tıimdi jumys isteýine ıgi yqpalyn tıgizetin maqsattarǵa berilmek. Sonymen qatar, salyqqa, kedenge, tarıftik tólemderge kerekti qarajattar da eskerilýi múmkin. Negizi, klaster degenińiz lıberaldyq nemese dırıjıstik model boıynsha qurylýy yqtımal. Birinshi jaǵdaıda klaster ózdiginen, ıakı evolıýsııalyq jolmen qurylady. Biraq ondaı jaǵdaıdy kútip otyrýdy ýaqyt kótermeıdi. Al dırıjıstik jobada memlekettiń, ǵylymnyń jáne bıznestiń múddesi biriktiriledi. Qazir bizde osy nusqany ustanǵan tıimdi. О́ıtkeni, memleket tarapynan qoldaýdyń bolǵany asa mańyzdy. Klasterge qatysýshylar úshin ǵylymı ortalyqtardyń kómegi de óte qajet. Memlekettik baǵdarlamaǵa enýdiń arqasynda ǵylymı jumystar da qarjydan taryqpaıtyn bolady. Qaraǵandy polıtehnıkalyq ýnıversıteti men № 15 mashına jasaý kolledji zaýyttyń tikeleı tapsyrystary boıynsha mamandar daıarlaýǵa kelisimin berip otyr. Al ǵylymı-tehnıkalyq qamtamasyz etý­di Qaraǵandynyń «Metallýrgııa, metall óńdeý, mashına jasaý» ındýs­trııa­lyq parki óz moınyna alýǵa daıyn. Jasyratyny joq, óndiris oryn­dar­yndaǵy negizgi problemanyń biri – kadr máselesi. Zaýytqa jańa qu­ral-jabdyq ákelingenimen, onymen ju­mys isteı biletin maman tabylmaı qalatyn kezder bolady. О́ndiris oryn­daryna qulshynatyn jastar da kóp emes. Osy máseleni jiti nazarǵa alǵan abzal. Al endi klasterdiń oblysqa kel­tirer paıdasyn aıtsaq, jańa jumys oryndary qurylyp, birqatar áleý­mettik máselelerdiń sheshilýine jol ashylady. Ǵalymdardyń aıtýynsha, mundaı klaster paıdaly yqpal­dastyqqa bastaıdy. Iаǵnı, mashına jasaý salasyndaǵy bir jumys orny sabaqtas salalar men qyzmet kórsetý salasynda qosymsha taǵy da onshaqty jumys ornynyń ashylýyna yqpal etýi múmkin. Qazirgi ýaqytta Qaraǵandyda klaster qurý týraly qujattardy konkýrsqa daıarlaý boıynsha arnaıy shtab qurylyp, jumys isteýde. Onyń quramyna Qazaqstan Mashına jasaýshylar odaǵynyń, QR BǴM Ǵylym komıteti ekonomıka ınstıtýtynyń jáne Qaraǵandy quıý-mashına jasaý zaýytynyń ókilderi engen. Munda uıymdastyrý máseleleri sheshilip, klasterdiń áleýetti qatysýshylarymen kelis­sózder júrgiziledi. Olardyń ishinde má­seleniń baıybyna barmaı, senim­sizdik tanytyp jatatyndar barshylyq. Onyń ózindik sebepteri de joq emes. Elimizde óndiristik klas­ter qurýǵa talpynystar buǵan deıin de bolǵany belgili. Alaıda, olardy qalyptasqan júıemen joǵarydan basqarý nıeti basym bolǵandyqtan, aqyr sońynda tuıyqqa tirelgen edi. Onyń ústine, bıznes ókilderi de mundaı birlesýdiń oń nátıje bere­rine kúmánmen qaraı bastaǵan. Al qa­zirgi jaǵdaı múlde basqasha: bul jo­ly klaster qurý bastamasyn bılik emes, bazalyq kásiporyndardyń ózde­ri kóterip otyr. Bul jerde eshkim eshkimdi so­qyr táýekelge ıterip otyrǵan joq. Álemdik tájirıbege súıensek, klas­terdiń paıdaly da tıimdi tustary kóp. Klaster kez kelgen salany alǵa súı­rep, el ekonomıkasyna jańasha serpin bere alatyny dáleldengen de, moıyndalǵan da. Básekege qabiletti aldyńǵy qatarly elder sanatyna kirý úshin mun­daı ozyq tájirıbelerden qash­paýymyz kerek. Ozyq oıly, isker aza­mattarymyz úshin bul úlken múmkindik. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY