«Áziret Sultan» meshitiniń bas ımamy Serikbaı qajy Orazben suhbat
– Serikbaı Satybaldyuly, О́zińiz jaqsy biletindeı, qazir din taqyryby, dinniń tóńiregindegi máseleler jıi qozǵalyp, onyń sońy qoǵamdyq talqylaýlarǵa deıin ulasyp jatyr. Muny ıslam dinine nazar aýdarýshylar qatarynyń artyp kele jatqandyǵymen baılanystyrýǵa bola ma? – Qaı zamandy, qaı kezeńdi alsaq ta bizdiń halqymyz din, til, jer máselesine qashan da sergek qaraǵan. О́ıtkeni, din, til, jer – ulttyń negizgi ustyndarynyń biri sanalǵan. Al qazirgi kezdegi din tóńiregindegi máseleler de buǵan beıjaı qaraı almaýdyń aıǵaǵy der edik. Mundaǵy basty másele – ıslamǵa kelýshilerdiń sanynda emes, sapasynda, dinı tanym-túsiniginiń túzýliginde. Odan da kúrdeli másele – osy ortany basqarýda, aýdıtorııany ıgerýde. Bul – keshendi másele, qoǵamdyq jaýapkershilik dep atar edim. Allaǵa shúkir, jastar dinge bet burýda. Árıne, qýantarlyq jaǵdaı. Alaıda, olarǵa baǵyt-baǵdar berip otyratyn tulǵalar qajet. Olar kim? Árıne, úıde – ata-ana, ata-áje, mektepte – muǵalim, psıholog, tárbıeshi, meshitte – ımam, ustaz, t.b. Árbir jaýapty tulǵa ózine qatysty mindetti yjdaǵattylyqpen atqarsa, jastar adaspaıdy. – Qazirgi tańda ıslamdy óziniń maqsat-múddesine paıdalanǵysy keletin aǵymdardyń bar ekendigi belgili. Buǵan ne deısiz? – Aǵym degen – vırýs. Onyń sheti ıakı shekarasy joq. Aǵym – ǵalamdyq másele. Al oǵan qarsy ımmýnıtet – ıman, durys dinı senim, salt-dástúr, ata-áje ınstıtýty, ulttyq tálim-tárbıe, t.b. Halqymyzda ata-áje ınstıtýtynyń bala tárbıesinde qandaı ról atqarǵanyn jaqsy bilesiz. Osyndaı ulttyq tárbıe mektebimizdi, ulttyq mentalıtetimizdi jańǵyrtý arqyly jastarymyzdy jat aǵymnyń yqpalynan qorǵap qala alamyz. Dástúr – qýatty kúsh, kez kelgen aǵymǵa tótep beretin qundylyq. Saltyn saqtaı bilgen qoǵamǵa eshkim iritki sala almaıdy. Bul tájirıbede dáleldengen nárse. Máselen, úlkenniń sózin tyńdaý, ata-ananyń aıtqanyn eki etpeý, moldaǵa qurmet kórsetip, onyń ýaǵyzyna amal etý – bizdiń dástúrimizde burynnan qalyptasqan úrdis. Ol eshkimge jańalyq emes. Sondyqtan, biz ádet-ǵurpymyzdyń osyndaı ıgiligin kóbirek paıdalanýymyz kerek. – Búginde ózge aǵymnyń jeteginde júrgen, solardyń «ıdeıalaryn» jamylǵan keıbir azamattar dástúrli ıslamnyń qundylyqtaryn aıaqqa taptap, nanym-senimge selkeý túsirýde, onyń ishinde otbasy men otbasy qundylyǵy degenge ústirt qarap qana qoımaı, ony «oıynshyqqa» aınaldyryp júr. Osyndaı keri qubylystyń qalaı aldyn alsaq bolady? – Dinı basqarma ne úshin din men dástúr ıdeıasyn kóterdi? О́ıtkeni, jańa aıtyp ótkenimdeı, dástúr – bólinbeýge, kerisinshe, kópshilikpen birge bolýǵa tárbıeleıdi. Bizdiń taldaýymyz boıynsha, jat aǵymda júrgenderdiń basym bóligi óz dástúrin qadirlemeıdi. Olar qazaqy tanym-túsinikten alshaqtaı bastaǵandar. Din men dástúr – jikke bólingen jamaǵatty ortaq múddege jumyldyratyn jol. Biz ony dinı tájirıbedegi jumysymyzdan aıqyn ańǵardyq. Osy baǵytta memlekettik deńgeıde keshendi baǵdarlama qabyldanyp, din men dástúrdi nasıhattaıtyn birtutas ıdeologııalyq jumystar júrgizilýi tıis dep sanaımyz. Halqymyzdyń túsiniginde «uıat bolady» degen úlken uǵym bar. Ata-ájelerimiz, ata-anamyz kishkentaıymyzdan bastap sanamyzǵa «uıat bolady» degen uǵymdy sińirip ósirdi. Mine, dástúr degenimiz osy. Sol «uıat boladynyń» arqasynda qanshama arsyz ádetten saqtandyq. О́zinen, adamdardan, Alladan uıalatyn kisi jamandyqqa áste jol bermeıdi. – Qazir «taza ıslam osy» degendi jeleý etken jat ıdeologııalar úlken qaýip bolyp tur. Onymen kúresýdiń balama joly qandaı? – Birinshiden, «taza ıslam» degen sóz tirkesin paıdalanýdyń ózi durys emes dep sanaımyn. Islam sózine qosymsha anyqtama berýge bolmaıdy. «Taza ıslamdy» uranǵa aınaldyrý kim úshin kerek? Myń jyldan astam tarıhy bar, dala zańy demokratııasynyń negizi sanalǵan dinimizdiń quqyqtyq mektebi – Imam Aǵzam Ábý Hanıfa mázhaby jurtymyzdyń júrer joly bolǵan. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy osy dástúrli ıslamdy nasıhattaıdy jáne birligimizdi nyǵaıta túsý úshin musylman jamaǵatyn Ábý Hanıfa mázhabyn ustanýǵa shaqyrady. Dinı senim bostandyǵy týraly zańymyzda da tól mázhabymyzǵa aıryqsha mártebe berildi. Barshamyzǵa aıan, sońǵy jyldary elimizde oryn alǵan qaıǵyly oqıǵalar tıisti saladaǵy jumystardy jetildirýdiń qajettigin baıqatty. Sonyń ishinde dinı saladaǵy jumysty jetildirýge qatysty usynystardy qaıta qarap, tıimdi sheshim qabyldaıtyn ýaqyt jetti dep esepteımiz. Salafızmdi ustanatyn adamnyń kózqarasyn ózgertý nemese olardy raıynan qaıtarý úshin tıimdi ári keshendi jumys júrgizý kerek. Osy baǵyt boıynsha bizdiń usynysymyz – ortalyqazııalyq dinı mekteptiń rólin arttyrý. Ortalyqazııalyq mektep – dinı saladaǵy keshendi júıe. Bul – qazaq musylmandyǵynda burynnan qalyptasqan jol, dala halqynyń bolmysymen, tabıǵatymen bite qaınasyp ketken mektep, dinniń túp negizine súıengen dinı erejelerdiń ortaq jıyntyǵy. Osy atalǵan dinı mektep radıkaldy kózqarasty, dinde shekten shyǵýdy (fanatızm) qoldamaıdy. Kerisinshe, gýmanızmdi nasıhattaıdy. Tarıhymyzdan belgili, qazaq dalasynda dinge qatysty eshqandaı lańkestik oqıǵa bolmaǵan. – Álemdik deńgeıde ózekti máselege aınalǵan búgingi jat aǵymdarǵa qarsy múftııat óz tarapynan qandaı is-sharalardy júzege asyrýda? – Múftııattyń jumysy tek bir baǵytpen ǵana shektelmeıdi. Dinı basqarmanyń jumysy san-salaly. Múftııattyń qoǵamdaǵy negizgi mindeti – dinı rásimderdi atqarý, halyqty ıslam týraly durys aqparatpen qamtamasyz etý, qajylyq jumysyn uıymdastyrý, halal standarttaýdy júzege asyrý, jastarmen jumys, oqý-aǵartý salasy, t.b. Al jat aǵymdaǵy azamattardy dástúrli dinimizge tartý – kóp salaly jumysymyzdyń biri. Jat aǵymda júrgen azamattarmen jeke túsindirý jumystary júrgizilip, olardy ortaq maqsatqa jumyldyrý úshin meshit janynan ashylǵan sport keshenderinde fýtbol, voleıbol, qazaqsha kúres, t.b. oıyndar júıeli uıymdastyrylyp keledi. Keshendi kezdesýler men jeke dáristerdiń nátıjesinde burynǵy raıynan qaıtqandar da bar. – Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń esebi boıynsha, azamattardyń qansha paıyzyn árbir ǵıbadat-qulshylyqty tolyqqandy oryndaıtyn musylman dep aıta alamyz? – Qazaqstannyń 70 paıyzdan astam halqy musylman degen resmı derek bar. Al bizdiń júrgizgen zertteýimiz boıynsha, elimizde shamamen 400 myń adam juma namazǵa jáne meshittegi bes ýaqyt namazdaryna qatysady... Senim degen – óte názik dúnıe. Ol kózge kórine bermeıtin, qolǵa ustala bermeıtin nárse. Al qulshylyq – adam men Alla arasyndaǵy jasyryn, rııasyz amal. Bir musylmandy: «Bıyl orazańdy ustadyń ba, zeketińdi berdiń be, namazyńdy oqyp júrsiń be?», – dep saýaldyń astyna alýdyń ózi orynsyz. Olarǵa: «Sen tolyqqandy musylmansyń, al sen jartylaı musylman ekensiń», – dep «baǵa» berýge nemese «tóreshilik» jasaýǵa, ıakı senim men ıman dárejesin «anyqtaýǵa» bolmaıdy. Adamnyń júregindegi nárseni, nıetti Alla ǵana biledi. Árbir qazaqtan: «Musylmansyń ba?» – dep surasańyz: «Álhamdýlalla, musylmanmyn», – dep jaýap beretini belgili. – Bas múftıdiń, Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń bastamasymen Respýblıkalyq aqparattyq-nasıhattyq toby jumys atqaryp júrgeninen habardarmyz. Ol top elimizdiń barlyq óńirinde kezdesý ótkizip, jumys júrgizip otyrady eken. Halyqtyń dinı saýattylyǵyn arttyrý jolyndaǵy mundaı sharalardyń nátıjesi qalaı bolyp jatyr? – Bir adamnyń radıkaldy dinı kózqarasyn ózgertý nemese raıynan qaıtarý úshin onymen saǵattap otyryp suhbattasýǵa, birneshe kúnińdi sol kisige arnaýǵa týra keledi. Áıtpese, jumys nátıje bermeıdi. Bir kúngi kezdesý eshteńe sheshpeıdi. Sondyqtan bizdiń Bas múftıimiz Erjan qajy Malǵajyuly ımamdarymyzǵa «Keminde 4-5 shákirti joq ımam – tolyqqandy ımam emes» degen talap qoıdy. Biz shákirtterdiń sanyn arttyrý arqyly dástúrli dindi ustanýshylardyń qataryn kóbeıte alamyz. Qazirgi ımamdardyń negizgi mıssııasynyń biri – baısaldy, parasatty, zaıyrly musylman jamaǵatyn qalyptastyrý. Jurttyń bárinen molda shyǵarý mindet emes. Árbir azamat ózi tańdaǵan mamandyǵy boıynsha eldiń ıgiligi úshin qyzmet etse sonda ǵana biz órkenıetke qadam basamyz. Jastar arasynda «Bizdiń qoǵamǵa ımandy ınjener, ımandy esepshi, ımandy qarjyger, ımandy dáriger, muǵalim qajet» dep uran tastap júrgenimiz sondyqtan. Paıǵambarymyz Muhammed (Allanyń oǵan salaýaty men sálemi bolsyn) bir hadısinde: «Jaqsy adam – qoǵamǵa paıdasy tıgen pende», – degen. Demek, qoǵamǵa paıdaly bolǵanyń – jaqsy musylman bolǵanyń... – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»
