Qyzyljardan kelgen kerýen

Elordada Soltústik Qazaqstan oblysynyń jármeńkesi ótti Sonaý XVIII ǵasyrda Qyzyljar óńirinde jármeńke ótip, Tashkent pen Buqaradan, Quljadan kelgen saýda kerýenderi at shaldyrǵan eken. Ertistiń sol jaǵyn boılap, Qytaıdy betke alǵan saýda joly «Abylaı joly» atalǵany belgili. Qyzyljar jármeńkesi qazir joq bolsa da, óńirdiń talaı jármeńkeni qyzdyrýǵa jetetin qaýqary bar. О́tken aptanyń sońǵy kúnderi Soltústik Qazaqstan oblysynan Astanaǵa azyq-túlik tıegen kerýen kelip, «Han Shatyr» saýda-oıyn-saýyq alańynyń aldynda aýylsharýashylyq taýarlarynyń jármeńkesin ótkizdi. Qazan aıaqtalmaı jatyp qar jaýyp, saýdaǵa kedergi keltirgenine qaramastan, Soltústik Qazaqstan oblysy qalyptasqan dástúrdi buzbaýdy jón dep sheshipti. Maǵjannyń elinen elorda tórine 700 tonna azyq-túlik tıegen kólik kerýeni kelip jetti. «Han Shatyr» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵynyń aldynda tań azannan saýda shatyrlary menmundalap turdy, kireberis qaqpasynda «О́ńir berekesi» degen jazý da alystan kózge tústi. Jármeńke úshin Qyzyl­jar­dyń júzden astam sharýashylyǵy men kásiporny 90 tonna et, 10 tonna shujyq ónimderin, 24 tonna sút pen sút ónimderin, 450 tonna kókónis pen basqa da taýarlaryn jóneltipti. Sórelerdi aralap, baǵany baqylap, saýda barysyn kórip júrgen oblys ákiminiń birinshi orynbasary Aıdarbek Saparovtyń kóńili tolǵany baıqaldy. – О́nimderimizdiń sapa­sy­ óte jaqsy. Bizdiń aýyl­sha­rýa­shylyq taýaryn óndi­rý­shilerimizdiń óz qolymen, eń­be­gimen ósirgen, ázirlegen ónim­deri ekologııalyq jaǵynan ta­za. Barlyq jerde kezek kútip tur­­ǵan adamdardy kórip tur­syz­dar, ıaǵnı ónimderimiz jaqsy ótip jatyr degen sóz. Biz tek jár­meńke ǵana ótkizbeımiz, 18 qazannan beri elordada ob­lys­ymyzdyń kúnderi ótýde. Beıbitshilik pen kelisim saraıynda konsert beremiz. Basqa da mádenı baǵdarlamalar ázirlengen, oǵan bas-aıaǵy 300-den astam ártis qatysady,– dedi Aıdarbek Saparov. Shynynda da, kúnniń sý­yq­­tyǵyna qaramastan, jár­meńkege kelgen adam­dardyń qa­ra­sy qalyń boldy. Bálkim, apta saıyn ótetin jármeńke naý­qanynyń aıaqtalýǵa jaq­yn qalǵanyn biletin jurt tońa­zyt­qyshyn toltyryp alýǵa asyq­qan bolar. Ásirese, et satylyp jatqan sórelerdiń aldynda ıin tiresip, kezek kútip turǵandar kóp. – Et alaıyq dep keldik. Jylqy eti 1400 teńgeden satylyp jatyr, sıyrdyń eti arzandaý. О́tken aptada kartop, sábiz, baıaldy satyp alǵanbyz, – deıdi kezek kútip turǵan Baǵlan esimdi azamat. Sóreni sholyp shyǵyp, kartop, sábiz, qyryqqabat, pııaz syn­dy kókónisterdiń baǵasy ót­ken jolǵydan kóterile qoı­maǵanyn baıqadyq. Baıaldynyń kelisi 100 teńgeden tur. Bul, árıne, basqa bazarlardaǵy baǵadan birshama ar­zandaý. Ári óz jeri­mizde ósi­ril­gen sapaly ónim bol­ǵa­syn da alatyndardyń az bol­maı­tyny túsinikti. Jalpy, Qyzyljar óńiriniń je­ri túgin tartsań maıy shyǵa­tyn qunarly ekeni belgili. So­dan da tórt túlikke de, astyqqa da, kókóniske de kende emes. Mal sharýashylyǵyna, egin sha­rýa­shylyǵyna, kókónis, maıly da­qyldar ósirýge mamandanǵan aý­dan­dar bar. Máselen, M.Juma­baev atyndaǵy aýdanda óndi­riletin et, sút ónimderi ob­lys kóleminde ǵana emes, kór­shiles óńirlerge de taralady. – Bizdiń aýdandaǵy iri qa­ra­nyń sany qazir 42 myńǵa jet­ti. Búgingi saýdaǵa aýdanda óndiriletin basty-basty degen taýarlardyń barlyǵyn ákeldik. 40 tonna kartop, 30 bas iri qara, 7 jylqy, 25 qoı, bir jarym tonna taýyq eti bar, barlyǵy 6 «KamAZ» ónim jetkizildi. Oblystaǵy ag­rar­lyq sektory damyǵan, betke ustar aýdandardyń biri sanalamyz. Tórt túlik mal ósirýdiń jaıyn sharýalarymyz jaqsy meńgergen. Memleket tarapynan jasalyp otyrǵan qamqorlyqqa da halyq rıza. Asta­nadaǵy jármeńkege kásip­kerlerimiz jyl saıyn ónimderin yqylaspen usynady, – deıdi aýdan ákimi Asqar Begmanov. Soltústik Qazaqstan ob­ly­­­sy el Táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵyna úlken ekonomıka­lyq jetistiktermen jetkenin atap ótý kerek. Aımaq ákiminiń bi­ri­nshi orynbasary Aıdarbek Saparovtyń aıtýynsha, óńirlik jalpy ónim kólemi 25 jyl ishinde 13 esege artyp, 837 mıl­lıard teńgege jetipti. О́ńir­lik jalpy ónimdi jan basyna shaq­qanda 20 esege artyp, 1 mıl­lıon 700 teńgeni quraǵan. Ne­gizgi kapıtalǵa quıylǵan ın­ves­tısııa 34 esege kóbeıip, 2015 jyly 155 mıllıard teńge bol­ǵan eken. О́ndiristik ónim kó­lemi 1991 jyly 7 mıllıon teń­ge bolsa, ótken jyly 167 mıl­lıard teńgege ósipti. – Aýyl sharýashylyǵy keshenindegi eńbek ónimdiligi adam basyna shaqqanda 1 mıllıon 666 myń teńge boldy. Agrosektorda aldyńǵy qatarly tehnıkalar qoldanylady, jańa tıimdi tehnologııalar engizilýde. Sonyń arqasynda ónim kólemi ulǵaıdy, – deıdi oblys ákiminiń birinshi orynbasary. 25 jyldyń ishinde shaǵyn­ jáne orta bıznestiń úl­e­­si eselep art­qanyn atap ótý kerek. 25 jylda 3 300 myń sharshy metr turǵyn úı paıda­lanýǵa berilipti. Qu­rylys jumystarynyń kólemi toqsanynshy jyldarmen salystyrǵanda 40 esege artqan. – Sóz joq, bul kór­set­kish­ter­diń barlyǵy óńi­ri­miz­diń Táýelsizdik jylda­ryn­­­­da turaqty túrde damyp otyrǵanyn bildiredi. Mu­­nyń bári Prezıdentimiz N.Nazarbaevtyń kóregen saıa­sa­tyn­yń arqasy, – deıdi A.Saparov. Shyndyǵynda, elimizdiń ekonomıkasynda Soltústik Qazaqstan oblysynyń alatyn orny erekshe. Basqa sektordy aıtpaǵanda, tek agrarlyq sektordyń ózinde Qyzyljar óńiriniń úlesi asa qomaqty. Máselen, uzaq jyldardan beri elimizdiń astyqty alqaby bolyp kelgen oblys res­pýblıka boıynsha óndiriletin astyqtyń úshten bir bóligin bir ózi berip keledi. Oblystyń jalpy óńirlik ónimindegi aýyl sharýashylyǵynyń úlesi 22,3 paıyzdan asyp túsedi. Halqynyń úshten bir bóliginen astamy agrarlyq sektordan eki qolǵa bir kúrek taýyp otyrǵan jaıy bar. Memlekettik qoldaýdyń arqasynda ozyq tehnıkadan tarshylyq kórmeı, tıimdi tehnologııalardy engizýden basqalarǵa úlgi bolyp keledi. Eginshiler eki jyldan beri oblysta shyǵarylatyn «SAMPO» kombaındarynyń qyzyǵyn kórýde. Sapasy sheteldik kombaındardan kem túspeıtin, baǵasy qoljetimdi tehnıkanyń arqasynda shyǵyn azaıyp, bitik shyqqan astyqty qambaǵa tókpeı-shashpaı toltyryp alyp júr. Bıyldan bastap Pet­ro­pavl­da «Batyr» degen marka­men shyǵaryla bastaǵan traktor­lar da sharýalar tarapynan suranysqa ıe. «Batyrdy» óndi­ris­te synap kórgen sharýalar teh­nıkalyq tıimdiligi sheteldik traktorlardan kem túspeıtinin aıtady. Jylyna júzden astam traktor shyǵaratyn oblys taıaý jyldarda sharýalardyń suranysyn tolyǵymen óteýdi josparlap otyr. Oblys ákimi­niń birinshi orynbasary Aıdar­bek Saparovtyń só­z­i­ne qaraǵanda, ákimdik aýyl­sharýashylyq mashınalaryn jasaý klasterin júzege asyrýǵa nıetti eken. Mal sharýashylyǵynyń bir tıimdi tusy – halyq jyldyń tórt mezgilinde qur otyrmaı, jumyspen shuǵyldanady. О́nimi turaqty, tetigin tapsań shash-etekten tabysqa kenelýge bolady. 2011 jyly Soltústik Qazaqstanǵa shetelden asyl tu­qymdy 11 myń sıyr ákelingen. Qazir olardyń sany 40 myńnan asypty.  14 sút ónimderin shyǵaratyn keshen jumys istep tur. «Zenchenko ı K», «Taıynsha-Astyq» syndy kásiporyndar Kanadadan asyl tuqymdy mal alyp, respýblıkada buryn-sońdy bolyp kórmegen eńbek ónimdiligine qol jetkizdi. Iаǵnı, ár sıyrdan bir jylda orta eseppen 8 tonna sút saýyla bastady. Bul keńestik kezdegi ortasha kórsetkishten eki jarym esege kóp eken. Osyndaı rekord jasaǵan kásiporyndardyń qaptamasynda «Zenchenko» degen jazýy bar sút ónimderi qazir Astananyń da, basqa qala­lardyń da dúken sórelerinde samsap turǵanyn aıta keteıik. Sońǵy jyldary Úkimet ekonomıkany órkendetýdiń basty baǵyty retinde agrarlyq keshendi aıqyndaǵany málim. Sol­tústik Qazaqstan obly­sy osy údeden kórinip otyr­ǵan birden-bir óńir deýge to­lyq negiz bar. Aımaqtyń aýyl­­­sharýashylyq ónimderi res­pýblıkanyń basqa oblystaryn aıtpaǵanda, Reseıdiń Omby, Túmen, Qorǵan syndy irgeles aımaqtaryna eksporttalyp jatqany osynyń bir aıǵaǵy deýge bolady. Soltústik Qazaqstan ob­ly­­sy «Qýatty óńir – qýat­ty Qazaqstan» aksııa­sy­n­yń aıasyndaǵy aımaq­tar­dyń Astanadaǵy kún­de­rin qo­ry­tyn­dylap otyr. Bıylǵy jıyn-terim naý­qanyn ozyq kórsetkishpen aıaqtap, astyq kólemi boıynsha res­pýb­lıkanyń rekord jańa­rtýyna sú­be­li úles qosqan oblys el­ordadaǵy kúnderin joǵary dá­re­je­de ótkizdi. Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Erlan OMARov, «Egemen Qazaqstan»