Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń qaýlysy № 201

2016 jylǵy 31 tamyz № 201 Almaty Bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesiniń jumys isteý qaǵıdalaryn bekitý týraly «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki týraly» 1995 jylǵy 30 naýryzdaǵy, «Tólemder jáne tólem júıeleri týraly» 2016 jylǵy 26 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes, bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesiniń jumys isteý tártibin belgileý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Basqarmasy qaýly etedi: 1. Qosa berilip otyrǵan Bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesiniń jumys isteý qaǵıdalary bekitilsin. 2. «Bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesiniń jumys isteý qaǵıdalaryn bekitý jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki men bankter, sondaı-aq bank operasııalarynyń jekelegen túrlerin júzege asyratyn uıymdar arasynda korrespondenttik qatynastardy ornatý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2014 jylǵy 3 aqpandaǵy № 14 qaýlysyna ózgeris engizý týraly Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2015 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy №259 Qaýlysynyń (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 13078 tirkelgen, 2016 jylǵy 14 naýryzda «Ádilet» Qazaqstan Respýblıkasynyń nor­matıvtik quqyqtyq aktileriniń aqparattyq-quqyqtyq júıesinde jarııalanǵan) 1-tarmaǵynyń kúshi joıyldy dep tanylsyn. 3. Tólem júıeleri departamenti (Ashykbekov E.T.) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen: 1) Zań departamentimen (Sársenova N.V.) birlesip osy qaýlyny Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýdi; 2) osy qaýlyny «Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń Respýblıkalyq quqyqtyq aqparat ortalyǵy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásipornyna: Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgeninen keıin kúntizbelik on kún ishinde «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa; Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgen kúnnen bastap kúntizbelik on kún ishinde Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń memlekettik tizilimine, Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń etalondyq baqylaý bankine engizýge jiberýdi; 3) osy qaýly resmı jarııalanǵannan keıin ony Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń resmı ınternet-resýrsyna ornalastyrýdy qamtamasyz etsin. 4. Qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne syrtqy kommýnıkasııalar basqarmasy (Terentev A.L.) osy qaýlyny Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde merzimdi baspasóz basylymdarynda resmı jarııalaýǵa jiberýdi qamtamasyz etsin. 5. Osy qaýlynyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki Tóraǵasynyń orynbasary Ǵ. O. Pirmatovqa júktelsin. 6. Osy qaýly alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Ulttyq Bank Tóraǵasy D. AQYShEV Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2016 jylǵy 31 tamyzdaǵy № 201 qaýlysymen bekitilgen Bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesiniń jumys isteý qaǵıdalary 1-taraý. Jalpy erejeler 1. Osy Bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesiniń jumys isteý qaǵıdalary (budan ári – Qaǵıdalar) «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki týraly» 1995 jylǵy 30 naýryzdaǵy (budan ári – Ulttyq Bank týraly zań), «Tólemder jáne tólem júıeleri týraly» 2016 jylǵy 26 shildedegi (budan ári – Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zań) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes ázirlendi jáne operatory Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki (budan ári – Ulttyq Bank) bolyp tabylatyn bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesiniń (budan ári – júıe) jumys isteý tártibin belgileıdi. Júıeniń operasııalyq ortalyǵy «Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Qazaqstan bankaralyq esep aıyrysý ortalyǵy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásiporny (budan ári – Ortalyq) bolyp tabylady. Bankaralyq aqsha aýdarymdary júıesiniń jumys isteý qaǵıdalaryna júıege qatysý talaptary, júıeniń jumys isteýiniń quqyqtyq negizin, Ulttyq Bank pen Ortalyq júıede kórsetetin qyzmetter jáne paıdalanýshynyń júıemen ózara is-áreketi, aqparattyq qaýipsizdik rásimderi, operasııalyq kúnniń ashylýy, operasııalyq kún ishinde júıeniń jumys isteýi, kezek, júıedegi tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymynyń aıaqtalýy (túpkiliktiligi), operasııalyq kún ishinde júıege aqsha qabyldaý jáne júıeden aqsha alý, júıe arqyly transshekaralyq tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn júzege asyrý, operasııalyq kúndi jabý, operasııalyq kún ishinde jáne sońynda aqparattyq habarlar berý, júıedegi táýekelderdi basqarý júıesi kiredi. 2. Júıe onyń qatysýshylary (paıdalanýshylary) arasynda tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn, onyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasy baǵaly qaǵazdar naryǵyna jáne (nemese) Qazaqstan Respýblıkasynyń valıýta naryǵyna qatysýshylarynyń aqsha mindettemeleri boıynsha tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn, Ulttyq Banktik memlekettik aqsha-kredıt saıasatyn júrgizýi maqsatynda tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn júzege asyrýǵa arnalǵan tólem júıesi bolyp tabylady. Júıede tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdary Ulttyq Bankte ashylǵan korrespondenttik shottardan júıege aýdarylǵan aqshany paıdalana otyryp júrgiziledi. 3. Júıede tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn júzege asyrý onyń paıdalanýshysynyń árbir nusqaýyn jeke oryndaý arqyly júıede tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn naqty ýaqyt rejıminde nemese aǵymdaǵy operasııalyq kúnniń aıaǵyna deıin aıaqtalýyna kepildik bere otyryp júrgiziledi. 4. Qaǵıdalarda Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zańda, «Elektrondyq qujat jáne elektrondyq sıfrlyq qoltańba týraly» 2003 jylǵy 7 qańtardaǵy jáne «Baǵaly qaǵazdar rynogy týraly» 2003 jylǵy 2 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda kózdelgen uǵymdar, sondaı-aq mynadaı uǵymdar paıdalanylady: 1) aýdıtorlyq iz – júıede elektrondyq habarlardy óńdeý jónindegi oqıǵalardy júıeli tirkeý, júıe jáne júıe paıdalanýshylary boıynsha saqtaıtyn aqparat; 2) aýtentıfıkasııa – tólem jáne aqparattyq habarlar almasý kezinde júıe paıdalanýshylarynyń tupnusqalyǵyn rastaý úshin, sondaı-aq tólem jáne aqparattyq habarlartúpnusqalyǵyn rastaý úshin sharalar kesheni; 3) áleýmettik baǵyttaǵy tólemder – memlekettik bıýdjetten nemese Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin zeınetaqy tólemderi jáne (nemese) járdemaqy tólemderi, áleýmettik jáne ózge tólemder, bıýdjetten tólenetin turǵyn úı tólemderi jáne ózge tólemder; 4) baǵdarlamalyq-tehnıkalyq júıe kesheni – júıeniń jumysyn qamtamasyz etetin, aqparattyq júıeden, serverden jáne júıe termınalynan, kommýnıkasııa quraldarynan (derekterdi berýden) turatyn tehnıkalyq, baǵdarlamalyq nemese basqa da quraldar; 5) baǵdarlamalyq-tehnıkalyq júıe kesheniniń negizgi ortalyǵy (budan ári – negizgi ortalyq) – júıeniń ádettegi (kúndelikti) rejımdegi jumysyn qamtamasyz etetin baǵdarlamalyq-tehnıkalyq júıe kesheni; 6) baǵdarlamalyq-tehnıkalyq júıe kesheniniń rezerv ortalyǵy (budan ári – rezerv ortalyǵy) – qalypty emes jaǵdaılar týyndaǵan nemese negizgi ortalyqta josparly test jumystary júrgizilgen kezde júıeniń jumysyn qamtamasyz etetin rezervtik baǵdarlamalyq-tehnıkalyq júıe kesheni; 7) beırezıdent qarjy uıymy – Qazaqstan Respýblıkasynan tysqary qurylǵan, tirkelgen memlekettiń zańnamasy boıynsha bank operasııalaryn júzege asyrýǵa quqyǵy bar, júıeniń paıdalanýshysy bolyp tabylmaıtyn jáne paıdasyna transshekaralyq tólem jáne (nemese) aqsha aýdarymy jiberiletin ne odan alynǵan jeke nemese zańdy tulǵaǵa qyzmet kórsetetin qarjy uıymy (bank); 8) debettik aýdarym – paıdalanýshy-bastama jasaýshy paıdalanýshy-benefısıar bolyp tabylatyn aqsha aýdarymy; 9) jıyntyq tólem habary – paıdalanýshylar klıentteriniń birneshe tólem qujattarynyń (nusqaýlarynyń) negizinde paıdalanýshy qalyptastyrǵan tólem habary; 10) júıelik táýekel – bir nemese birneshe paıdalanýshynyń mindetterin oryndamaýynan týyndaǵan, bir nemese birneshe aqsha aýdarymy boıynsha bir nemese birneshe paıdalanýshy mindettemeleriniń oryndalmaý táýekeli; 11) júıeniń paıdalanýshysy (budan ári – paıdalanýshy) – júıe qatysýshysy, Ulttyq Bank jáne (nemese) basqa tólem júıesiniń operatory (operasııalyq ortalyq); 12) kezek – paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasynda aqsha somasy bolmaǵan ne jetkiliksiz bolǵan kezde tólem habarlary operasııalyq kún ishinde paıdalanýshynyń pozısııasyna qajetti aqsha somasy túskennen keıin esep aıyrysý sátin kútýde kezekke turatyn táýekelderdi basqarý tetigi; 13) kredıttik aýdarym – paıdalanýshy-bastama jasaýshy paıdalanýshy-aqsha jóneltýshi bolyp tabylatyn aqsha aýdarymy; 14) kredıttik táýekel – qarsy agenttiń óz mindettemelerin tolyq kólemde ýaqtyly oryndamaýynyń (oryndamaýynyń) múmkin bolýymen baılanysty táýekel; 15) operasııalyq táýekel – aqparattyq júıelerdiń nemese ishki prosesterdiń kemshilikterimen, adamdardyń qatelikterimen, júıeni basqarýdaǵy, onyń ishinde syrtqy oqıǵalardyń saldarynan bolatyn irkilistermen nemese buzýshylyqtarmen baılanysty táýekel; 16) Ortalyqtaǵy júıeniń pozısııasy – Ortalyqta óńdeletin jáne paıdalanýshylar Ulttyq Bankte júıeniń shotyna aýdarylǵan aqshanyń jáne júıedegi paıdalanýshylar aýdarymdarynyń jalpy somasyn baqylaýǵa arnalǵan pozısııa; 17) ótimdilik táýekeli – paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń aqsha aýdarý jónindegi óz mindettemelerin tolyq kólemde ýaqtyly oryndamaýynyń (oryndamaýynyń) múmkin bolýymen baılanysty táýekeli; 18) paıdalanýshynyń júıedegi pozısııasy (budan ári – paıdalanýshynyń pozısııasy) – júıe paıdalanýshysynyń júıe arqyly tólemder men aqsha aýdarymyn júzege asyrý úshin Ulttyq Bankte ashylǵan teńgedegi korrespondenttik shottan (budan ári – paıdalanýshynyń korrespondenttik shoty) ózi aýdarǵan aqsha somasyn esepke alýǵa arnalǵan pozısııa; 19) paıdalanýshy-aqsha jóneltýshi – pozısııasynan aqsha aýdarylatyn (esepten shyǵarylatyn) paıdalanýshy; 20) paıdalanýshy-bastama jasaýshy – tólem habaryn júıege jibergen paıdalanýshy. Paıdalanýshy-bastama jasaýshy paıdalanýshy-aqsha jóneltýshi nemese paıdalanýshy-benefısıar bolyp tabylady; 21) paıdalanýshy-benefısıar – pozısııasyna aqsha aýdarylatyn paıdalanýshy; 22) paıdalanýshy-deldal – paıdalanýshylar men beırezıdent qarjy uıymdarynyń arasynda transshekaralyq tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdary boıynsha aqsha aýdarýdy júzege asyratyn paıdalanýshy; 23) tólem nusqaýy – paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynan Ulttyq Banktegi júıeniń shotyna ne Ulttyq Banktegi júıeniń shotynan onyń korrespondenttik shotyna aqsha aýdarýǵa nusqaýy; 24) transshekaralyq tólem jáne (nemese) aqsha aýdarymy – aqsha jóneltýshi bastama jasaǵan nemese onyń atynan bastama jasalǵan, aqsha jóneltýshiniń jáne benefısıardyń tólem qyzmetterin jetkizýshiler ártúrli memleketterde ornalasqan tólem nemese aqsha aýdarymy jónindegi nusqaý; 25) Ulttyq Banktegi júıeniń shoty – Ulttyq Bankte ashylǵan jáne paıdalanýshylar júıede aqsha aýdarymyn júzege asyrý úshin paıdalanylatyn aqshasyn esepke alýǵa jáne aqshany júıege (júıeden) aýdarý boıynsha paıdalanýshylar pozısııalarynyń saldosyn aýdarýǵa arnalǵan shot; 26) elektrondyq aqparattyq habar (budan ári – aqparattyq habar) – elektrondyq sıfrlyq qoltańbasy bar, tólem habarlaryna jatpaıtyn jáne aqparattyq sıpattaǵy, onyń ishinde úzindi-kóshirmeler bar elektrondyq habar; 27) elektrondyq tólem habary (budan ári – tólem habary) – júıedegi paıdalanýshylardyń pozısııalary boıynsha aqsha aýdarymdaryn júzege asyrýǵa negiz bolatyn, elektrondyq sıfrlyq qoltańbasy bar elektrondyq habar; 28) elektrondyq habar – Ortalyq Ulttyq Banktiktiń kelisimi boıynsha ázirlegen formattaǵy elektrondyq túrdegi aqparat jıyntyǵy. Qaǵıdalarda paıdalanylatyn táýekelder uǵymy Qaǵıdalar sheńberindegi júıege qatysty qoldanylady jáne Halyqaralyq esep aıyrysý bankiniń Tólemder men naryqtyq ınfraqurylymdar jónindegi komıteti (Bazel, Shveısarııa, 2003 jylǵy naýryz) ázirlegen tólem jáne esep aıyrysý júıelerinde paıdalanylatyn Termınder glossarııine sáıkes jazylǵan. 5. Ulttyq Bank júıeniń jumys isteýin jáne basqarýdy uıymdastyrady jáne qamtamasyz etedi, Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zańda belgilengen júıe operatorynyń basqa da fýnksııalaryn oryndaıdy. 6. Operasııalyq jáne tehnologııalyq fýnksııalardy, onyń ishinde paıdalanýshylarmen júıede tólem jáne aqparattyq habarlar óńdeý jáne berý jóninde shart (budan ári – júıede qyzmet kórsetý týraly shart) jáne júıeniń jumys isteýi úshin qyzmetter kórsetetin úshinshi tulǵalarmen Ulttyq Banktiń tapsyrmasy boıynsha sharttar jasasýdy Ortalyq júzege asyrady. 7. Júıede aqsha aýdarý paıdalanýshylardyń tólem habarlaryn ótkizý, paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasynan esepten shyǵarý jáne aqshany paıdalanýshy-benefısıardyń pozısııasyna esepke alý arqyly olardy óńdeý jolymen júzege asyrylady. 2-taraý. Júıege qatysý talaptary 8. Ulttyq Bankte ashylǵan paıdalanýshynyń ulttyq valıýtadaǵy korrespondenttik shotynyń bolýy paıdalanýshynyń mártebe alýy úshin mindetti talap bolyp tabylady. 9. Júıede qyzmetter kórsetý týraly shart jasasý úshin zańdy tulǵa Ortalyqqa mynadaı qujattar usynady: 1) júıege qosýǵa arnalǵan erkin nysandaǵy ótinish; 2) Ulttyq Bankpen korrespondenttik shot shartyna (budan ári – korrespondenttik shot sharty) qosýǵa arnalǵan ótinishtiń kóshirmesi Ulttyq Bankpen jasalǵan tólem júıesine qatysý týraly sharttyń (budan ári – qatysý týraly shart) kóshirmesin. Korrespondenttik shot shartynyń jáne qatysý týraly sharttyń talaptary qamtylǵan aralas shart jasaýǵa ruqsat beriledi. 10. Ulttyq Bank óziniń tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn jáne klıentterdiń nusqaýlary boıynsha tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn júrgizgen kezde júıege paıdalanýshy retinde qatysady jáne Ortalyqpen jasalǵan júıede qyzmet kórsetý týraly shart negizinde júıeniń paıdalanýshy mártebesin alady. 3-taraý. Júıeniń jumys isteýiniń quqyqtyq negizi 11. Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zań, Qaǵıdalar, qatysý týraly sharttar, júıede qyzmet kórsetý týraly sharttar júıeniń jumys isteýiniń quqyqtyq negizin quraıdy. 12. Qatysý týraly shart, júıede qyzmet kórsetý týraly shart mynalardy qamtıdy: 1) sharttyń máni; 2) taraptardyń quqyqtary men mindetteri; 3) taraptardyń sharttyń talaptaryn oryndamaǵany úshin jaýapkershiligi; 4) shart talaptaryn ózgertý jáne buzý tártibi; 5) daýlardy sheshý tártibi; 6) taraptardyń kelisýi boıynsha basqa talaptar. Qatysý týraly shartta qosymsha júıede tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn júzege asyrýdyń negizgi talaptary, tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn aıaqtaý (túpkilikti etý) tártibi men talaptary jazylady. Júıede qyzmet kórsetý týraly shartta qosymsha Ortalyqtyń qyzmet kórsetýge aqy tóleý tártibi, aqparattyq qaýipsizdik, konfıdensıaldylyq, banktik qupııany qorǵaý jáne derbes derekterdi qorǵaý rejımin saqtaý jazylǵan. 13. Qatysý týraly sharttyń jekelegen erejeleriniń qoldanylýy korrespondenttik shot shartynda kózdelgen negizdemeler boıynsha ýaqytsha toqtatyla turady. Qatysý týraly sharttyń jekelegen erejelerin ýaqytsha toqtata turý paıdalanýshyny zańdy tulǵa mártebesinen aıyrmaıdy. 4-taraý. Ulttyq Banktiń jáne Ortalyqtyń júıede kórsetetin qyzmetteri jáne operasııalar túrleri 14. Ulttyq Bank Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zańnyń 8-babynda belgilengen júıe operatorynyń fýnksııalaryna sáıkes qyzmetter, onyń ishinde mynadaı: 1) paıdalanýshynyń nusqaýy boıynsha ne Qaǵıdalarda belgilengen jaǵdaılarda derbes paıdalanýshynyń korrespondenttik shotyn ashqan, japqan kezde ne operasııalyq kún ishinde paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynan aqshany júıege (júıeden) korrespondenttik shotqa aýdarý boıynsha; 2) júıeniń operasııalyq kúnin uzartý boıynsha; 3) Ortalyqtaǵy júıe pozısııasy saldosyn, Ulttyq Banktegi júıe shotyn jáne júıedegi paıdalanýshylardyń pozısııa saldosynyń jalpy somasyn jáne paıdalanýshylardyń pozısııalarynyń debet jáne kredıt aınalymdary somalarynyń teń bolýyn baqylaý boıynsha; 4) júıedegi táýekelerdi basqarý júıesin aıqyndaý jáne qoldaný boıynsha qyzmetter kórsetedi. Ortalyq júıede qyzmetti paıdalanýshyǵa: 1) tólem habarlaryn qabyldaý men óńdeý jáne olardyń negizinde paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasynan paıdalanýshy-benefısıar pozısııasyna aqsha aýdarýdy júzege asyrý boıynsha; 2) jasalǵan operasııalar boıynsha paıdalanýshylarǵa aqparattyq habarlardy qabyldaý, óńdeý jáne usyný boıynsha; 3) júıeniń jumys isteýin qamtamasyz etýde Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zańnyń 8-babynda aıqyndalǵan operasııalyq jáne tehnologııalyq fýnksııalardy oryndaý boıynsha qyzmetter kórsetedi. 15. Júıe arqyly kredıttik jáne debettik aýdarymdar júzege asyrylady. 16. Ortalyq júıe paıdalanýshylary arasynda aqsha aýdarymyn júzege asyrady jáne júıede paıdalanýshylar aqshasynyń qaldyǵyn eskere otyryp, olardyń kezeginde turǵan tólem habarlary somalarynyń ózara esebin oryndaıdy. 5-taraý. Paıdalanýshynyń júıemen ózara is-áreketi, aqparattyq qaýipsizdik rásimderi 17. Júıede tólemder men aqparattyq habarlar berý jáne qabyldaý elektrondyq tásilmen júzege asyrylady. 18. Paıdalanýshylar Ulttyq Bankpen kelisý boıynsha Ortalyq ázirlegen jáne júıede qoldanylatyn habarlarmen almasý rásimderine jáne formattaryna (budan ári – Rásimder) sáıkes elektrondyq habarmen almasady. 19. Ortalyqtyń resmı saıtyna jarııalaý arqyly resimderdi Ortalyqqa júıede qyzmetter kórsetý týraly shartta belgilengen merzimderde paıdalanýshylarǵa jiberedi. 20. Júıede bir aqsha jiberýshi jáne bir benefısıar kórsetilgen jıyntyq tólem habary óńdeledi. 21. Elektrondyq habarlardy berý faktisin aıqyndaý jáne olardy berý kezinde qatelerdi anyqtaý úshin júıede Ortalyq belgilegen aqparattyq qaýipsizdik rásimderi saqtalady. 22. Ortalyq elektrondyq habarlardy aýtentıfıkasııalaý tártibin ázirleıdi. 23. Ortalyq jáne paıdalanýshylar aqparattyń saqtalýyn qamtamasyz etedi jáne jiberiletin jáne alynatyn elektrondyq habarlarynyń monıtorıngin júzege asyrady. Ortalyq jáne paıdalanýshylar óńdegen barlyq elektrondyq habarlardyń Ortalyqtyń jáne paıdalanýshylardyń ishki baǵdarlamalyq júıelerinde aýdıtorlyq izi qalady. 24. Ortalyq tólem habarlaryn óńdegen kezde olardy ózgertýge jol bermeıdi. 25. Elektrondyq habarlarmen almasý kezinde Ortalyq jáne paıdalanýshylar aqparatty krıptografııalyq qorǵaý quralyn jáne Ortalyq paıdalanýshyǵa beretin tirkeý kýáligin paıdalanady. Ortalyq jáne paıdalanýshylar konfıdensıaldylyqty, tutastyqty, avtorlyqtyń rastalýyn jáne elektrondyq tapsyrmalardyń túpnusqalylyǵyn qamtamasyz etý úshin aqparatty krıptografııalyq qorǵaý quralyn qoldanady. 26. Júıede paıdalanýshy da jáne Ortalyq ta aýtentıfıkasııalaıtyn ekijaqty aýtentıfıkasııa krıpto-hattamasynda qurylǵan paıdalanýshylardy aýtentıfıkasııa qoldanylady. Paıdalanýshy aýtentıfıkasııadan keıin Ortalyq pen paıdalanýshy arasynda aqparatpen almasý júrgiziledi. Konfıdensıaldylyqty qamtamasyz etý úshin júıe jáne paıdalanýshylar osy aqparatqa ruqsatsyz kirýden qorǵaýǵa kepildik beretin jáne aqparattyń burmalanýyn boldyrmaýǵa múmkindik jasaıtyn aqparattyń ashyq arnalary boıynsha saqtalatyn nemese beriletin shıfrleý júrgiziledi. 6-taraý. Operasııalyq kúndi ashý 27. Júıedegi aqsha aýdarymy Ulttyq Bank tólem qujattaryn qabyldaý men óńdeý kestesine sáıkes (budan ári – keste) aıqyndaǵan operasııalyq kún ishinde júrgiziledi. 28. Operasııalyq kúnniń basynda kestede belgilengen ýaqytta Ulttyq Bank paıdalanýshynyń tólem nusqaýy negizinde paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynan ondaǵy qaldyq somasy sheginde júıe Ulttyq Banktegi shotyna aqsha aýdarady, sondaı-aq Ortalyqtyń paıdalanýshynyń pozısııasyna budan ári osy somany kórsetýi úshin Ortalyqqa tıisti aqparattyq habar jiberedi. 29. Korrespondenttik shot sharty boıynsha paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynan júıeniń Ulttyq Banktegi shotyna aqsha aýdarýǵa tólem nusqaýy Ortalyqtyń paıdalanýshynyń pozısııasyna odan ári aýdarýy úshin paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynan júıeniń Ulttyq Banktegi shotyna aqsha aýdarýǵa arnalǵan, Qaǵıdalarǵa qosymshaǵa sáıkes nysan boıynsha turaqty qoldanylatyn nusqaý (budan ári – turaqty qoldanylatyn nusqaý) retinde usynylady. 30. Turaqty qoldanylatyn nusqaýda paıdalanýshynyń korrespondenttik shotyndaǵy aqsha qaldyǵy somasynyń paıyzdyq araqatynasy nemese paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynan júıeniń Ulttyq Banktegi shotyna aqsha aýdarý úshin qajetti belgilengen soma kórsetiledi. 31. Turaqty qoldanylatyn nusqaý Ulttyq Banktiń paıdalanýshydan ony keri qaıtaryp alý týraly erkin nysanda usynylǵan jazbasha nusqaýyn alǵanǵa deıin qoldanysta bolady. 32. Turaqty qoldanylatyn nusqaý paıdalanýshy jańa turaqty qoldanylatyn nusqaýdy Ulttyq Bankke bergen kúnnen keıingi birinshi jumys kúni kúshin joıady. 33. Ulttyq Bank paıdalanýshylardyń korrespondenttik shottarynan júıeniń shotyna aqsha aýdarýdy aıaqtaǵan soń Ortalyqqa: 1) paıdalanýshylardyń óz korrespondenttik shottarynan paıdalanýshylardyń pozısııasyna budan ári kórsetý úshin júıeniń Ulttyq Banktegi shotyna aýdarylǵan aqsha somalary týraly; 2) paıdalanýshynyń kezegine qoıýǵa jatatyn tólem habarlarynyń barynsha ruqsat etilgen somasy týraly aqparat bar aqparattyq habardy beredi. 34. Ortalyq Ulttyq Bankten alynǵan aqparattyq habar negizinde tıisti paıdalanýshylardyń pozısııalary boıynsha jazbalar júrgizedi. 35. Operasııalyq kúnniń basynda paıdalanýshynyń júıedegi pozısııasyndaǵy aqsha somasy turaqty qoldanylatyn nusqaýda kórsetilgen jáne júıe arqyly aqsha aýdarýdy júzege asyrý úshin paıdalanýshynyń óz korrespondenttik shotynan aýdarǵan somasyna teń bolady. 36. Operasııalyq kún ishinde júıeniń Ortalyqtaǵy pozısııasyndaǵy aqsha somasy júıeniń Ulttyq Banktegi shotyndaǵy aqsha somasyna teń bolady. 7-taraý. Júıeniń operasııalyq kún ishinde jumys isteýi 37. Júıede aqsha aýdarý paıdalanýshy óziniń korrespondenttik shotynan pozısııaǵa aýdarǵan jáne paıdalanýshy jibergen jáne júıede basqa paıdalanýshylardan alynǵan tólemder saldosy esebinen qalyptastyrylǵan paıdalanýshy pozısııasyndaǵy aqsha somasy sheginde júzege asyrylady. 38. Ortalyq júıede aqsha aýdarýdy paıdalanýshy-bastama jasaýshydan kelip túsken tólem habaryn teksergen soń júzege asyrady. 39. Ortalyqtyń tólem habaryn tekserýdiń ólshemsharty mynalar bolyp tabylady: 1) aýtentıfıkasııadan ótý; 2) paıdalanýshy-bastama jasaýshyda paıdalanýshy mártebesiniń bolýy; 3) beırezıdent qarjy uıymyna transshekaralyq tólemdi jáne (nemese) aqsha aýdarymyn jiberý kezinde, alýshy-deldalda paıdalanýshy mártebesiniń bolýy, ol bolmaǵan kezde benefısıar bankte paıdalanýshy mártebesiniń bolýy; 4) beırezıdent qarjy uıymynan transshekaralyq tólemdi jáne (nemese) aqsha aýdarymyn alý kezinde, alýshy-deldalda paıdalanýshy mártebesiniń bolýy, ol bolmaǵan kezde alýshy bankte paıdalanýshy mártebesiniń bolýy; 5) tólem habarynda kórsetilgen somany paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasyna esepten shyǵarý múmkindigi; 6) debet aýdarymyn júrgizý kezinde paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń aldyn ala kelisiminiń bolýy. Osy tarmaqtyń birinshi bóligi 5) tarmaqshasynyń talaptary oryndalmaǵan kezde, biraq 1), 2), 3) jáne 4) tarmaqshalarynyń talaptary saqtalǵan kezde tólem habary Qaǵıdalardyń 40-tarmaǵynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń kezegine jiberiledi. Ortalyq tólem habaryn kezekke qoıý kezinde paıdalanýshy-bastama jasaýshyǵa tólem habaryn júrgizbegeni jáne ony kezekke qoıý týraly aqparattyq habardy jiberedi. Osy tarmaqtyń birinshi bóligi 1), 2), 3), 4) jáne 6) tarmaqshalarynyń talaptary oryndalmaǵan kezde Ortalyq tólem habaryn oryndaýdan jáne kezekke tirkeýden bas tartady. Ortalyq tólem habaryn oryndaýdan nemese kezekke tirkeýden bas tartqan jaǵdaıda, paıdalanýshy-bastama jasaýshyǵa sebepterin kórsete otyryp, tólem habaryn júrgizbegeni týraly aqparattyq habardy jiberedi. 40. Paıdalanýshy-bastama jasaýshy bolyp tabylatyn ortalyq depozıtarııdiń tólem habary, paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasynda tólem habaryn oryndaý úshin jetkilikti aqsha somasynyń bolmaý saldarynan Qaǵıdalardyń 39-tarmaǵynyń birinshi bóligi 5) tarmaqshasynyń talaptary oryndalmaǵan jaǵdaıda, kezekke tirkelmeıdi jáne ony Ortalyq oryndamaıdy. Ortalyq osy tólem habaryn oryndaýdan bas tartqan kezde ortalyq depozıtarııge sebepterin kórsete otyryp, tólem habaryn júrgizbegeni týraly aqparattyq habardy jiberedi. 41. Ortalyq tólem habaryn teksergennen keıin Ortalyq paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasyn túsken tólem habary negizinde debetteıdi. 42. Paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasynan paıdalanýshy-benefısıardyń pozısııasyna aýdarý kezinde Ortalyq paıdalanýshy-benefısıardyń pozısııasy boıynsha aqsha somasyn kórsetýdi jáne onyń pozısııasyn kredıtteý týraly rastamamen qosa oǵan elektrondyq habardy jiberýdi qamtamasyz etedi. 43. Tólem habary ony Ortalyq teksergennen keıin jáne debettegennen keıin paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasy keri qaıtarylmaıtyn tólem dep sanalady. 44. Qaǵıdalardyń 13-tarmaǵynda kózdelgen jaǵdaıda Ortalyq Ulttyq Bankten paıdalanýshymen jasalǵan qatysý týraly sharttyń jekelegen erejelerin ýaqytsha toqtata turý týraly hat alǵan kezde Ortalyq paıdalanýshynyń paıdasyna aqsha somasyn qabyldaý (esepteý) operasııalaryn qospaǵanda, osy paıdalanýshynyń pozısııasy boıynsha operasııalardy toqtatady. 45. Ortalyq operasııalyq kúnniń ishinde Ortalyqta júıeniń pozısııasy boıynsha qaldyq somasynyń júıe paıdalanýshylarynyń pozısııalary boıynsha qaldyqtar somasyna teń bolýyn júıeli salystyryp tekserýdi júzege asyrady. Somalar teń bolmaǵan kezde Ortalyq Ulttyq Bankke habarlaıdy, aqsha aýdarymdaryn toqtatady jáne sáıkes bolmaý sebepterin anyqtaıdy. Ortalyq paıdalanýshylardyń pozısııalary boıynsha somalardyń sáıkes bolmaýlary joıylǵannan keıin júıedegi operasııalardy jańartady, budan keıin operasııalardy jańartý týraly Ulttyq Bankke habarlaıdy. 46. Júıede klırıng nátıjeleri boıynsha: 1) tólem kartochkalaryn paıdalana otyryp bankaralyq operasııalar; 2) bankaralyq klırıng júıesindegi; 3) jappaı elektrondyq tólemder júıesindegi aqsha aýdarymdary júrgiziledi. 47. Qarjy quraldarymen operasııalar boıynsha aqsha aýdarymdary nemese repo operasııalary boıynsha ótemaqy tólemin júzege asyrý kezinde Ortalyq depozıtarıı depozıtarlyq qyzmet kórsetý sharty negizinde olar qabyldaǵan paıdalanýshylardyń buıryqtaryna sáıkes paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasynan júıedegi Ortalyq depozıtarııdiń pozısııasyna debettik aqsha aýdarymdaryn oryndaıdy. Depozıtarlyq qyzmet kórsetý shartyna sáıkes paıdalanýshy Ortalyq depozıtarııge júıedegi paıdalanýshynyń pozısııasynan aqsha aýdarýǵa tólem habaryn jasaýdy tapsyrady. Osy tarmaqta kózdelgen maqsattar úshin paıdalanýshy Ortalyqqa ortalyq depozıtarııdiń depozıtarlyq qyzmet kórsetý shartyna sáıkes júıedegi paıdalanýshynyń pozısııasynan aqsha aýdarýǵa tólem habaryn jasaýǵa paıdalanýshynyń usynylǵan aldyn ala kelisimi týraly rastama hatty usynady. Paıdalanýshy rastama hattyń kóshirmesin Ortalyq depozıtarııge usynady. 48. Ortalyq depozıtarııdiń qaǵıdalar jıyntyǵynda baǵaly qaǵazdardy satýshy men satyp alýshynyń Ortalyq depozıtarııde ashylǵan shottary boıynsha baǵaly qaǵazdardy aýdarýdy júzege asyrý kózdelgen jaǵdaılarda, júıedegi aqsha paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasynan Ortalyq depozıtarııdiń pozısııasyna aýdarylǵannan keıin Ortalyq depozıtarıı baǵaly qaǵazdardy Ortalyq depozıtarııde ashylǵan baǵaly qaǵazdardy satyp alýshynyń shotyna aýdarýdy jáne Ortalyq depozıtarııdiń pozısııasynan baǵaly qaǵazdardy satýshy bolyp tabylatyn paıdalanýshy-benefısıardyń pozısııasyna kredıttik aqsha aýdarymyn júzege asyrady. Ortalyq depozıtarııdiń qaǵıdalar jıyntyǵynda baǵaly qaǵazdardy aýdarý júzege asyrylmaıtyny kózdelgen jaǵdaılarda, júıedegi aqsha paıdalanýshy-aqsha jóneltýshiniń pozısııasynan Ortalyq depozıtarııdiń pozısııasyna aýdarylǵannan keıin Ortalyq depozıtarıı Ortalyq depozıtarııdiń pozısııasynan paıdalanýshy-benefısıardyń pozısııasyna kredıttik aqsha aýdarymyn júzege asyrady. 8-taraý. Kezek 49. Kezekte turǵan tólem habarlary basymdyq kodtaryna sáıkes óńdeledi. Basymdyq kodtary sheńberinde kezektegi tólem habarlary olardyń júıege túsý tártibi boıynsha oryndalady. 50. Basymdyq kodtaryn Ortalyq Ulttyq Bankpen kelisim boıynsha paıdalanýshylardyń áleýmettik baǵyttaǵy tólemderdi júrgizýin, paıdalanýshylardyń Qazaqstan Respýblıkasynyń baǵaly qaǵazdar naryǵyndaǵy jáne valıýta naryǵyndaǵy esep aıyrysýlarǵa qatysýyn, tólem kartochkalaryn paıdalana otyryp jasalǵan bankter arasyndaǵy jáne bankaralyq klırıng júıesindegi jáne jappaı elektrondyq tólemder júıesindegi operasııalardyń klırıng nátıjeleri boıynsha aqsha aýdarymdarynyń aıaqtalýyn qamtamasyz etýdi eskere otyryp ázirleıdi. 51. Paıdalanýshylar tólem habarlarynyń oryndalý kezektiligin basymdyq kodtaryna sáıkes derbes belgileıdi. 52. Kezekte turǵan tólem habarynyń basymdyǵyn ózgertýdi paıdalanýshy-bastama jasaýshy tólem qujatyn qaıtarmaı basymdyqty ózgertý týraly aqparattyq habardy júıege jiberý arqyly júzege asyrady. 53. Ortalyq paıdalanýshynyń pozısııasy boıynsha árbir kredıttik jazbadan keıin kezekte turǵan tólem habarlaryn oryndaý úshin paıdalanýshynyń pozısııasyna túsken aqsha somasynyń jetkiliktiligin tekseredi. 54. Paıdalanýshy-bastama jasaýshynyń kezekte turǵan tólem habarlaryn qaıtarýdy paıdalanýshy-bastama jasaýshy Ortalyqqa tólem habaryn joıýǵa aqparattyq habar jiberý arqyly júzege asyrady. Ortalyq tólem habaryn joıýǵa alynǵan aqparattyq habardy óńdeý nátıjesi oń bolǵan jaǵdaıda tólemniń júrgizilmegeni týraly aqparattyq habardy paıdalanýshy-bastama jasaýshyǵa jiberedi. 55. Ortalyq operasııalyq kúndi jabý kezinde júıede kezekte turǵan paıdalanýshynyń shyǵys tólem habarlary boıynsha paıdalanýshynyń júıede qarsy tólem habarlary bolǵan kezde ózara esep aıyrysýdy (klırıngti) júzege asyrady. 9-taraý. Júıede tólemderdiń jáne (nemese) aqsha aýdarymdarynyń aıaqtalýy (túpkilikti bolýy) 56. Tólemderdiń jáne (nemese) aqsha aýdarymdarynyń aıaqtalýy (túpkilikti bolýy) Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zańnyń 7-babynda rettelgen. 57. Paıdalanýshy-benefısıar rastamamen tólem habaryn jáne onyń pozısııasyn kredıtteý týraly aqparattyq habardy alǵan kezde aqsha somasyn operasııalyq kún ishinde, biraq óziniń kelesi operasııalyq kúninen keshiktirmeı maqsaty boıynsha tıisti shotqa qabyldaıdy (esepke alady). 58. Túsken tólem habaryn (nusqaý) oryndaýdan Tólemder jáne tólem júıeleri týraly zańda kózdelgen negizder boıynsha bas tartqan kezde paıdalanýshy-benefısıar túsken aqsha somasyn kelesi operasııalyq kúnnen keshiktirmeı paıdalanýshy-jóneltýshige qaıtarady. Paıdalanýshy-benefısıardyń aqshany paıdalanýshy-jóneltýshiniń paıdasyna qaıtarý sebebin kórsete otyryp, tólem habaryn jasaýy arqyly aqsha somasy qaıtarylady. 10-taraý. Aqshany júıege qabyldaý jáne ony operasııalyq kún ishinde júıeden alyp alý 59. Ulttyq Bank operasııalyq kún ishinde paıdalanýshy usynǵan tólem nusqaýy negizinde paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynan ol boıynsha qolda bar aqsha qaldyǵy sheginde aqsha aýdarymyn Ulttyq Banktegi júıe shotyna júzege asyrady, sondaı-aq Ortalyq osy somany paıdalanýshynyń pozısııasynda odan ári kórsetýi úshin Ortalyqqa tıisti aqparattyq habarlama jiberedi. 60. Paıdalanýshyda operasııalyq kúnniń sońynda (operasııalyq kún jabylǵanǵa deıingi otyz mınýt ishinde) tólem qujattarynyń kezegi paıda bolǵan jáne paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynda jetkilikti aqsha somasy bolǵan kezde Ulttyq Bank korrespondenttik shottyń sharty negizinde paıdalanýshynyń Ulttyq Bankindegi korrespondenttik shotynan Ortalyqtaǵy paıdalanýshynyń pozısııasyna aqshany akseptsiz alyp alýdy júzege asyrady. 61. Ulttyq Bank paıdalanýshynyń aqshasyn korrespondenttik shotynan Ulttyq Banktegi júıe shotyna aýdarǵannan keıin Ortalyqqa paıdalanýshynyń aýdarylǵan aqsha somasy jáne onyń banktik sáıkestendirý kody týraly aqparaty bar aqparattyq habardy beredi. 62. Ortalyq Ulttyq Bankten aqparattyq habardy alǵannan keıin Ortalyqtaǵy paıdalanýshynyń jáne júıeniń pozısııalary boıynsha jazba jasaıdy. 63. Paıdalanýshynyń korrespondenttik shotynda oǵan qolma-qol aqshany berý, ınkassolyq ókimderdi oryndaý, sondaı-aq korrespondenttik shot shartynyń talaptaryna sáıkes basqa da maqsattar úshin qajetti aqsha somasy bolmaǵany nemese jetispeıtindigi anyqtalǵan kezde, Ulttyq Bank paıdalanýshynyń tólem nusqaýy negizinde nemese ózdiginshe Ortalyqqa jóneltýshiniń nusqaýyn oryndaý úshin qajetti somada júıeden paıdalanýshynyń aqshasyn alyp alý jónindegi aqparattyq habardy jiberedi, habardyń negizinde Ortalyq paıdalanýshynyń pozısııasyndaǵy somany azaıtady. 64. Ortalyq Ulttyq Bankten alynǵan aqparattyq habardyń negizinde aqshanyń qajetti somasyna paıdalanýshynyń jáne júıeniń Ortalyqtaǵy pozısııalary boıynsha jazba jasaıdy, budan keıin Ulttyq Bankke aýdarylǵan aqsha somasyn kórsete otyryp oryndalǵan operasııa týraly rastamamen aqparattyq habardy jiberedi. Ortalyq paıdalanýshynyń pozısııasynda suratylǵan aqsha somasy bolmaǵan kezde Ulttyq Bankke paıdalanýshynyń pozısııasynda bar aqsha somasyn kórsete otyryp oryndalǵan operasııa týraly rastamamen aqparattyq habardy jibere otyryp, paıdalanýshynyń pozısııasy boıynsha bar somaǵa Ortalyqtaǵy paıdalanýshynyń jáne júıeniń pozısııalary boıynsha jazba jasaıdy. Ortalyq paıdalanýshynyń pozısııasynda aqsha bolmaǵan kezde Ulttyq Bankke paıdalanýshynyń pozısııasynda aqsha joqtyǵy jónindegi aqparattyq habardy beredi. 65. Ulttyq Bank Ortalyqtyń rastamasy negizinde jóneltýshiniń nusqaýyna sáıkes keıinnen aqsha aýdarý úshin Ulttyq Banktegi júıeniń shotynan paıdalanýshynyń korrespondenttik shotyna aqsha aýdarady. 11-taraý. Júıe arqyly transshekaralyq tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn júzege asyrý 66. Júıe arqyly transshekaralyq tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdary paıdalanýshy-deldaldar arqyly júrgiziledi. 67. Júıe arqyly transshekaralyq tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdary paıdalanýshy-deldaldyń tólem somasyn tólem jáne (nemese) aqsha aýdarymynyń bastamashysy kórsetken tólem valıýtasyna odan ári aıyrbastaýmen Rásimderdi paıdalana otyryp teńgemen júrgiziledi. 68. Paıdalanýshy-deldaldar Ortalyqpen sharttyq qatynastar sheginde transshekaralyq tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn qabyldaýǵa jáne óńdeýge kelisimderin beredi. 69. Transshekaralyq tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdary júıe arqyly: 1) paıdalanýshylar qyzmet kórsetetin aqsha jóneltýshilerden beırezıdent qarjy uıymdary qyzmet kórsetetin benefısıarlarǵa; 2) beırezıdent qarjy uıymdary qyzmet kórsetetin aqsha jóneltýshilerden paıdalanýshylar qyzmet kórsetetin benefısıarlardyń paıdasyna; 3) beırezıdent qarjy uıymdary qyzmet kórsetetin aqsha jóneltýshilerden beırezıdent qarjy uıymdary qyzmet kórsetetin benefısıarlarǵa júrgiziledi. 70. Paıdalanýshy-deldal Ortalyqqa Rásimderde belgilengen tártipte transshekaralyq tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn júrgizý talaptarymen usynysyn beredi (budan ári – usynys). 71. Ortalyq paıdalanýshy-deldaldardyń qoldanystaǵy usynystaryn paıdalanýshylarǵa olardyń suratýy boıynsha jiberedi. 72. Paıdalanýshy-deldaldyń usynysyn júıeniń operasııalyq kúni aıaqtalǵanǵa deıin ózgertýge bolmaıdy. 73. Aqshany jóneltýshi (bastamashy) transshekaralyq tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn júrgizý kezinde: 1) paıdalanýshy paıdalanýshy-deldaldardyń barlyq usynystarymen, aqsha jóneltýshini kórsetýdiń tıisti talaptarymen tanysýy tıis jáne ózin qanaǵattandyratyn nusqany tańdaıdy; 2) benefısıarǵa aqsha aýdarylatyn tólem valıýtasyn kórsete otyryp, aqsha paıdalanýshy-deldalǵa beırezıdent qarjy uıymdary qyzmet kórsetetin benefısıardyń paıdasyna aqshany aýdarýǵa nusqaý beredi. 74. Paıdalanýshy-deldal aqsha paıdalanýshy-jóneltýshiden beırezıdent qarjy uıymyna jiberilgen transshekaralyq tólemder jáne (nemese) aqsha aýdarymdary boıynsha júıe arqyly tólem habaryn qabyldaǵannan jáne óńdegennen keıin: 1) tólem habarynyń formatyn paıdalanýshy-deldal beırezıdent qarjy uıymymen habarlarmen almasý úshin paıdalanatyn formatqa qaıta ózgertedi; 2) aqsha paıdalanýshy-deldaldyń tólem habarynda kórsetilgen teńgemen tólem somasyn tólem habarynyń jáne ol bergen usynystyń talaptaryna sáıkes shetel valıýtasyndaǵy tólem somasyna aıyrbastaıdy; 3) transshekaralyq tólemderdi jáne (nemese) aqsha aýdarymdaryn beırezıdent qarjy uıymyna jiberedi. 75. Beırezıdent qarjy uıymynan paıdalanýshy-benefısıarǵa joldanǵan transshekaralyq tólem jáne (nemese) aqsha aýdarymy boıynsha paıdalanýshy-deldal tólem habaryn alyp, ony óńdegen soń: 1) beırezıdent qarjy uıymymen habarlar almasý úshin paıdalanýshy-deldal paıdalanatyn tólem habarynyń formatyn júıede paıdalanylatyn formatqa ózgertedi; 2) tólem habary