«Talan» fılmi ne týraly?

Erte kóktemde qaraǵaıly shatqal baýraıyndaǵy saryshunaq inderine sý quıyp, qaqpan qoıyp, myqshyńdap júrgen júdeý óńdi qos bala – Taǵaı men Kerim. Qolyndaǵy mespen ózennen sý alyp kelmek bolyp, júgire jónelgen Kerim kenet áli tolyq erı qoımaǵan qardan aıaǵy taıǵanap, jyra túbindegi shuńqyrǵa qulap túsedi. Bastapqyda tereńdeý shuńqyrdan ózi-aq sekirip shyqpaq bolǵan Kerimniń kózi abaısyzda kóz aldyndaǵy kóriniske túsip, janushyra shyńǵyryp jiberedi... Keıingi taǵdyrlary da dál osy qarańǵy shuńqyr ishindegi qorqynyshty kóriniske uqsaǵan qos bala ne kórdi eken, ne kórmedi eken? Qazan aıynyń aıaǵynda-aq aq kórpesin jamylyp, múlgı qalatyn taýly aımaqtyń birde yldıǵa túsip, birde órge umtylǵan jińishke jolyn uzaq qýalaǵan tilshiler kóligi qazaq-qyrǵyz shekarasynyń mańyna baryp bir-aq toqtady. Jan-jaǵyn qalyń qaraǵaıly taý qorshaǵan sulý shatqaldyń qaq ortasyna kınoshylar qosyny jaıǵasypty. Sál árirekte 40-shy jyldardy elestetetin tapal tamdar shashyraı ornaǵan. Qarańǵy batyp, japalaqtap qar jaýyp jatqanyna qaramastan kınoshylar toby jumysqa berile kirisip ketipti. «Qazaqfılm» AQ-nyń uıymdastyrýymen bir top jýrnalıster Almaty oblysy Raıymbek aýdanynyń shalǵaıdaǵy Qurmeti aýylyna saparlap qaıtty. Sapar maqsaty – rejısser Bolat Qalymbetovtiń Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnap túsirip jatqan «Talan» tolyqmetrajdy kórkem fılminiń túsirilim alańyn kózben kórip qaıtý edi. Júsipbek Qorǵasbektiń «Qasqyr adam» povesiniń jelisi boıynsha ssenarııi jazylyp, osydan birneshe jyl buryn qolǵa alynǵan fılm jumysy qarjy máselesine baılanysty biraz ýaqytqa toqtap qalǵan eken. 30-shy jyldardyń ashtyǵyn bastan keship, ata-analarynan aırylǵan Taǵaı men Kerim atty eki balanyń taýqymeti mol jeke taǵdyrlaryn sıpattaý arqyly rejısser ult basyna túsken aýyr kezeńderdi, ker zamanda tiri qalý úshin adamdardyń qandaı qun tóleýge májbúr bolǵanyn kókiregi oıaý, kózi qaraqty kórermenge tereń oımen astarlaı jetkizgendi jón kóripti. «Tarıhı fılm bolmasa da, tarıhı shyndyqtardy astarly túrde beıneleýge umtylyp jatyrmyz. «Talan» – taǵdyr sózdiń sınonımi. Fılmdegi talaıly taǵdyrlar arqyly azattyq ańsaǵan ata-babalarymyzdyń armany – Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin túsinýge bolady. Adam men tabıǵattyń bir-birimen úndestigi bolýy úshin osy bir kórikti oryndy ádeıi tańdap aldyq», – deıdi rejısser. Ssenarııin Ǵazız Nasyrov pen rejısserdiń ózi jazǵan fılmdegi keıipkerlerdi somdaýǵa Erik Joljaqsynov, Shynar Janysbekova, Erjan Nurymbet, Ulan Núsipáli syndy tanymal akterlermen birge, qyrǵyzdyq belgili aktrısa Jamal Saıdahmatova, sonymen qatar, Jasulan Áıtenov, Aıan О́mirjan, Asan Qyrqabaqov, Qarshyǵa Álıbekov sııaqty jas akterler túsýde. Buǵan deıin de kórermenge «Tamshy», «Aınalaıyn», «Poslednıe holoda», «Sardar» sııaqty týyndylarymen tanymal bolǵan tájirıbeli rejısser Bolat Qalymbetov tilshiler arqyly: «Kıno – ónerdiń qıyn salasynyń biri. Sondyqtan, keıde kemshilikter oryn alyp jatady. Ol kemshilikterdi boldyrmas úshin ne isteý kerek? Menińshe, Kıno týraly zań qabyldaý kerek. Bir ókinishtisi, bizde áli kúnge deıin ondaı Zań qabyldanbaǵan. Biraq áli de kesh emes. Zań qabyldansa, bárimizge jaqsy bolar edi», – degen tilegin jetkizdi. 2017 jyly naýryz aıynda kórermenge jol tartady dep josparlanyp otyrǵan «Talan» kórkem fılmi otandyq kınonaryqta táleıi ashylǵan jaýharlar qataryn tolyqtyryp, kórermenderdiń ystyq yqylasyna bólenedi dep senemiz. ALMATY