"Dástúrli dinimiz jaıly aqparattar jetimsiz"

Keshe Astanada Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrliginiń uıymdastyrýymen «Zaıyrlylyq – qoǵam turaqtylyǵynyń negizi» taqyrybynda Qazaqstan dintanýshylarynyń VI forýmy ótti. Oǵan Májilis depýtattary, memlekettik organdardyń laýazymdy tulǵalary, qoǵam qaıratkerleri, ǵalymdar, dintanýshylar, zııaly qaýym, qoǵamdyq birlestikterdiń ókilderi jáne jastar qatysty. Forýmdy ashqan Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstri Nurlan Ermekbaev birinshi kezekte forýmǵa qatysýshylardy el Táýel­siz­diginiń 25 jyldyǵymen quttyqtaı otyryp, atalǵan basqosýdyń mańyzdylyǵyna toq­taldy. – Dintanýshylar forýmyna otandyq ǵylymı-sarapshylar qaýymdastyǵy, úkimettik emes uıymdar men dinı birlestik ókilderiniń jyl saıyn belsendi qatysýy izgi dástúrge aınaldy. Bul forým memlekettik-konfessııalyq qatynastardyń ózekti máselelerin talqylaýǵa jáne din salasyndaǵy memlekettik saıasatty jetildirý boıynsha memlekettik organdarǵa usynystar berýge arnalǵan pármendi únqatysý alańyna aınalyp úlgerdi, – dedi mınıstr. Sonymen qatar, ol VI forýmynyń taqyry­by «Zaıyrlylyq – qoǵam turaqtylyǵynyń negizi» dep atalýy kezdeısoqtyq emes ekenin aıta kelip, elimizde zaıyrly qaǵıdattaryn ilgeriletýge, azamattyq qoǵamnyń dinı ekstremızm men terrorızmge qarsy turýdaǵy rólin kúsheıtýge basa nazar aýdarylýy qajettigine ekpin berdi. – Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050: qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Strategııasy – elimizdegi 130-dan astam etnos men 18 konfessııa ókilderiniń beıbit qatar ómir súrýiniń kepili. Bizdiń elimizde azamattardyń etnostyq jáne dinı erekshelikterine qaramastan dinı toleranttylyq jáne ózara tózimdilik qaǵıdattaryna moıynsunýy beıbit qatar ómir súrýdiń birden-bir joly bolyp tabylady. Sondyqtan bizdiń din salasyndaǵy mańyzdy mindetimiz – elimizdiń damýynyń ómirsheńdigin qamtamasyz etý. Bizdiń zaıyrlylyq modelimizdiń aınymas negizi aldaǵy ýaqytta da azamattardyń dinı senim bostandyǵyn buljytpaı kepildendirý, olardyń dindi tańdaý nemese dinnen bas tartý quqyqtaryn qamtamasyz etý bolyp qala beredi. Biz úshin zamanaýı qazaqstandyq qoǵamnyń qundylyqtary men ómir saltyn ilgeriletý basym baǵyt bolyp tabylady, – dedi N.Ermekbaev Odan ári spıker mınıstrliktiń qazirgi tańda atqaryp jatqan qyzmeti, qolǵa alynǵan sharalar men alda turǵan mindetter turǵysynda sóz qozǵady. Onyń aıtýynsha, elimizdegi dinı ahýaldy qalypty jaǵdaıda ustap turý úshin qoǵamnyń barlyq músheleriniń atsalysýy qajet. – Men mınıstrlik pen ákimdikter ótkizip jatqan aqparattyq-túsindirý jumystaryna ǵylymı-sarapshylar qaýymdastyǵy men azamattyq qoǵam ókilderin belsendi túrde jumyldyrý qajet dep sanaımyn. Biz din salasyndaǵy turaqtylyqty saqtaýǵa, elimizdiń zaıyrly qaǵıdattaryn ilgeriletýge jaýapty ekendigimizdi umytpaýymyz kerek. Forým jumysy barysynda aıtylǵan usynystar qoǵamymyzdyń odan ári turaqty damýyna eleýli úles qosady dep úmittenemin, – dedi mınıstr. Budan keıin Parlament Májilisiniń depýtaty Baqytbek Smaǵul, «Dintanýshylar kongresi» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy, professor Aıdar Ábýov, UǴA akademıgi Ǵarıfolla Esim, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti dintaný jáne mádenıettaný kafedrasynyń professory Naǵıma Báıtenova, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıteti Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty dintaný bóliminiń meńgerýshisi Baqytjan Satershınov jáne Qaraǵandy qalasyndaǵy «Nurly bilim» qoǵamdyq birlestigi dırektorynyń orynbasary Rústem Syzdyqov sóz sóıledi. Olar elimizdegi dintaný salasynyń túıtkilderi, memlekettik múdde jáne din máseleleri, zaıyrlylyqtyń el damýyndaǵy yqpaly, Qazaqstan tarıhyndaǵy zaıyrlylyq qaǵıdalary turǵysynda aıtyp berdi. Máselen, Májilis depýtaty B.Smaǵul óz kezeginde eldiń bolashaǵyna keri yqpal etetin kez kelgen másele ultym degen ár azamattyń shekesin solqyldatyp, júregine «shanshýdaı» qadalatynyn aıta kelip, búgingi halqymyzdyń tatýlyǵy men birligi el Táýelsizdiginiń 25 jylyndaǵy eń basty jetistik ekenin sóz etti. – Qazaq eli damyǵan memleket baǵytynda alǵa qadam basqan saıyn suǵanaq sóz erip, suq kóz qadala túseri anyq. Máńgilik El qurǵymyz kelse, bizdiń árqaısymyz jaqsy menen jamannyń baıybyn baǵamdaýymyz shart. Qazaqstan búginde júzden astam etnostyń jáne 18 konfessııanyń ókilderi úshin de qasıetti shańyraqqa aınalyp otyr. Bul Qazaqstan halqynyń saıası mádenıetiniń bıik deńgeıge kóterilgendiginiń nyshany. Bile bilsek, bul – Táýelsizdiktiń 25 jylyndaǵy mańyzdy jetistigimizdiń biri bolyp tabylady, – dedi depýtat. Sonymen birge, B.Smaǵul búginde qoǵamymyzdaǵy din salasynda keleńsizdikter men jat kórinister boı kórsetip otyrǵany jasyryn emes ekenin, ol bilimsizdikten týyndap otyrǵanyn jetkizdi. – Kertartpa kúshter áldebir rýhanı kúızeliske ushyraǵan, qoǵamnyń nazarynan, qamqorlyǵy men qaıyrymdylyǵynan tys qalǵan, opynysy men ókinishi bar otandastarymyzdyń, ásirese, jastarymyzdyń júrekterine kúmán saldy. Halyqty qorqytyp, úrkitýdi kózdeıtin, kúsh qoldaný jolymen áreket etetin destrýktıvti, qaýipti toptar elimizge emine enip, ózderiniń aram nıetterin iske asyrýǵa jantalasyp jatyr. Osynyń kesirinen qazirgi bizdiń qoǵam múddelerdiń arpalys alańyna aınalǵan ispetti. Eger oǵan tosqaýyl qoımasaq, árıne, memlekettik múdde, jalpyulttyq ıdeıa, halyqty jańa zaman talaptaryna beıimdeý jaıyna qalýy ǵajap emes. Jat, radıkaldy ıdeologııanyń qanat jaıýyn toqtatý jáne syrttan keletin tasqynyna tospa qurý úshin qolda bar quqyqtyq, ıdeologııalyq, ekonomıkalyq jáne kúsh-qurylymdyq resýrstardyń barlyǵyn jumyldyrý qajet etiledi. Árıne, bul keseldi tek kúsh qoldanyp qana sheshe almaımyz, eger aldyn alý tetikteri iske qosylmasa, kózderi joıylǵan ekstremısterdiń ornyn basqalary basady, – dedi Baqytbek Smaǵul. Sonymen qatar, Májilis depýtaty radıkalızm men ekstremızm áleýmettik qubylys retinde, ekonomıkalyq, saıası jáne áleýmettik máselelerdi keshendi sheshý arqyly eńserilýge tıis ekenine nazar aýdardy. – Birinshiden, kommersııalyq ne kommersııalyq emes uıymdardy qalqan etken, biraq shynynda dástúrli emes dinı aǵymdardy ýaǵyzdaıtyn toptardyń jumysyna tosqaýyl qoıylýy kerek. Mysalǵa, keıbir ǵıbadathanalar aldynda jat ıdeologııamen azamattarymyzdy jadylap júrgenderdiń is-áreketine shekteý bolǵany jón. Ekinshiden, ekstremızmmen jáne radıkalızmmen tıimdi kúresýdiń bir joly – ásirese, jastar arasyndaǵy jumyssyzdyqty joıýǵa baǵyttalǵan pármendi sharalar bolmaq. О́ıtkeni, arandatýshylar yqpalyna jáne toryna tek áleýmettik jáne rýhanı kemeldikke ǵana emes, sondaı-aq materıaldyq ıgilikke umtylǵan jas azamattar túsetini jasyryn emes. Úshinshiden, radıkaldy ıdeıalar nadandyq topyraǵynda tez ónedi. Bizdiń halqymyzdyń kózi ashyq, kókiregi oıaý. Degenmen, búginde dástúrli Islam týraly qajetti aqparattyń jetimsizdigi baıqalady, – dedi sheshen. Budan bólek, depýtat buqaralyq aqparat quraldaryna, áleýmettik jelilerge basa mán berý qajettigin, bul rette tele jáne kınoónimder men beınerolıkter arqyly Islamnyń, naǵyz musylmannyń beınesin somdaý, sol arqyly jas urpaqtyń, barsha qazaqstandyqtyń durys túsinigin qalyptastyrý mańyzdy ekenin jetkizdi. Al Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıteti Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty dintaný bóliminiń meńgerýshisi Baqytjan Satershınov elimizdi ámbebap jańartý – zaıyrly qazaqstandyq memleketti damytýdyń negizi ekenin atap kórsetti. – Ol evolıýsııalyq jolmen, kezeń-kezeńimen, buryn da, qazir de Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń júrgizip otyrǵan áleýmettik, ekonomıkalyq jáne saıası reformalarynyń baǵyty arnasynda júzege asyrylýda, – dedi B.Satershınov. Buǵan qosa, B.Satershınov qoǵamymyzda dinı yqpaldyń áseri birsydyrǵy emes ekenin sóz etti. – Azamattardyń bir bóligi qazirgi kezde «dástúrli emes dinder» dep atalyp júrgen dinı aǵymdardyń, tabynýshylyqtardyń, qozǵalystardyń sapyna enip, basqa dinge ótý úrdisterin jyldamdatyp, dinı búrkemelengen áreketke kóshse, qaısybir bóligi dinı radıkalızmdi boıyna sińirip úlgerdi, – dedi ol. Forým jumysy tústen keıin eki seksııa boıynsha jalǵasty. «Memleket pen ǵylymı-sarapshylyq qaýymdastyǵynyń qoǵamdaǵy zaıyrlylyq qaǵıdattaryn qalyptastyrýdaǵy jáne ilgeriletýdegi ózara árekettestigi» taqyrybynda ótken birinshi seksııada Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstriniń orynbasary Berik Aryn, Din isteri komıteti Din máseleleri jónindegi ǵylymı-zertteý jáne taldaý ortalyǵynyń dırektory Aınur Ábdirásilqyzy, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ Dintaný kafedrasynyń professory Dosaı Kenjetaı jáne basqa da birqatar azamattar sóz sóılep, zaıyrlylyq qaǵıdattary men ustanymdary, dinı ahýaldy retteý máseleleri, jastar isi, dinı ekstremızmniń aldyn alý boıynsha úkimettik emes uıymdar men memlekettik organdardyń qarym-qatynasy tóńireginde sóz qozǵady. Al «Memleket pen azamattyq qoǵamnyń dinı ekstremızm ıdeıalarynyń taralýyn aldyn alý máselelerindegi yntymaqtastyq múmkindikteri» taqyrybyna arnalǵan ekinshi seksııada Mádenı damý ınstıtýtynyń dırektory Erlan Saıyrov, «Dinderdi zertteý ortalyqtarynyń qaýymdastyǵy» ZTB dırektory Iýlııa Denısenko, Kókshetaý qalasyndaǵy «Nasıhat» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Qanat Alshymbaev jáne basqalar radıkaldardy ońaltý jumysynda qoldanylatyn jańa tehnologııalar, dinı ahýaldy retteýdegi azamattyq qoǵamnyń róli, atalǵan saladaǵy úkimettik emes uıymdardyń is-qımyly jóninde óz oılaryn ortaǵa saldy. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqstan»