О́zenniń ejelgi ataýy – Shyńǵyrlaý

«Egemenniń» Oral qalasyndaǵy tilshi qosynyna baspasóz ardageri, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, seksenniń seńgirine shyqqan el aǵasy Qýanyshqalı Ǵusmanov keldi. Amandyq-saýlyq surasqan soń kelgen sharýasyn aıtty. Portfelin ashyp, ishinen kompıýterge basylǵan bir paraq qaǵazdy alyp usyndy. Munda Bórli aýdanynyń bir top turǵyndary hatty tup-týra gazeti­miz­diń basshylaryna jazypty. Sol kisilerdiń ózine joldamadyńyzdar ma?» degen saýalymdy eleń qylmaı: «Siz ob­lystaǵy «Egemenniń» ókili emessiz be? Sondyqtan, hatty ózińizge amanat etip tapsyramyz. Nemese osy hattyń jelisinde materıal ázirleseńiz oǵan da rızamyz» dep aqsaqal tabandap oty­ryp aldy. Amal joq, aǵa býyn árip­te­stiń aıtqanymen kelisýge týra keldi. Hattyń mazmuny bylaı. Elimizdegi jer, sý men eldi meken­der­­diń qaı-qaısysynyń da halyq qoı­ǵan ejel­gi ataýlary bar ekeni belgili. Sonyń biri –Shyńǵyrlaý ózeni. Bul ózen Shyńǵyrlaý aýdanynyń shyǵys bóligindegi Melovaıa taýynan bastalyp, teńiz betinen 10-15 metr bıiktikte aǵatyn Jaıyq ózenine quıady. Ári eki aý­dan­nyń aýmaǵy arqyly ótedi. Osy eki arada Bórli aýdanynyń Aqsý, Ken­túbek, Pýgachev, Bórli, Býmakól aýyl­­dyq okrýgteri ornalasqan. Osy hat­qa qol qoıyp otyrǵan aǵa býyn azamattardyń bári Shyńǵyrlaý ózeni­niń boıynda dúnıege kelip, onyń sýyna shomylyp óskender. Aıtaıyn degenimiz, ejelden Shyń­ǵyr­­laý dep atalǵan ózen búginde Ýtva dep bur­malanyp aıtylyp júr. Ári dál osylaı qate jazylyp júr. Shyń­ǵyrlaý aýdany aýmaǵynda Shyń­ǵyrlaý ózeni dep o bastaǵy tól ataýy boıynsha durys atalsa, Bórli aýdanyna kelgende Ýtva bolyp ózgerip shyǵa keledi. Sonda bir ózende eki ataý bolǵany ma? Bul tarıhı shyndyq pen qısynǵa múldem sáıkespeıdi. Eli­mizdiń táýelsizdik alǵanyna bıyl jıyrma bes jyl tolyp otyr. Keńes­tik kezeńdegi totalıtarlyq rejımde oryn alǵan ústirttikterdi endi ózi­miz túzetýimiz qajet emes pe? Bul úshin bizdiń qolymyzdy eshkim qa­ǵyp otyrǵan joq. Kelimsekterdiń ke­si­ri­­nen ózgergen eldi mekender men jer, sý ataýlarynyń tól maǵynasyn qaı­ta­dan ornyqtyrý – bárimizdiń ortaq pa­ryzymyz. Bul tujyrymnyń Ýtva dep qate atalyp júrgen Shyńǵyrlaý ózenine de tikeleı qatysy bar. Tipti, sonaý alpysynshy jyldarǵa deıin elimizdiń geografııalyq-ákimshilik kartasynda ózen ataýy Shyńǵyrlaý dep durys jazylǵanyn da kózimiz kórdi. Odan bergi kezeńde nendeı túlen túrtip ket­keni biz úshin belgisiz kúıinde qa­lyp otyr. Osy másele jóninde jergilikti at­qa­rýshy jáne saılanbaly organdar basshylarynyń atyna birneshe dúr­kin hat ta jazǵanbyz. Biraq, budan eshqandaı nátıje bolar emes. Bizdiń qolymyzda 2010 jylǵy 19 aqpan­da jiberilgen sol kezdegi QR UǴA Geografııa ınstıtýtynyń aǵa ǵyly­mı qyzmetkeri, toponımıka tobynyń jetek­­shisi, Úkimet janyndaǵy onomastıka komıssııasynyń múshesi Slamqul Ábdirahmanovtyń haty da bar. О́ıtkeni, biz sol kezde QR Mádenıet jáne aqpa­rat mınıstrliginiń Til komıtetine Shyńǵyr­laý ózeniniń tól ataýyn qaıtarý jóninde hat joldaǵanbyz. Bul sol hatqa baılanysty jazylǵan jaýap edi. Munda atalǵan ınstıtýt shy­ǵarǵan 32 tomdyq «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń geografııalyq ataýlary katalogynyń» on ekinshi tomynda bul ózenniń Ýtva degen jańsaq ataýy tú­zetilip, Shyńǵyrlaý dep berilgeni aı­tylǵan. Budan keıingi shyǵyp jatqan kartalar men jer, sý ataýlaryna qatysty bas­qa da ǵylymı eńbekterde tek ha­lyq bergen tól ataý jazylatyny má­lim­del­gen. Hat ıesi óz jaýabyn bul má­se­leni jergilikti oryndaýshy oryndar men aýdan turǵyndary qadaǵalap oty­rýy qajettigin kórsetken. Amal qan­sha, Abaı atamyz aıtqandaı, «baıaǵy jartas, bir jartas» degen hal-kúıdi áli de bastan keship kelemiz. Biz Shyń­ǵyrlaý ózeniniń ejelgi ataýyn qaı­ta­ra­tyn ýaqyt áldeqashan jetti dep bil­emiz. Mine, bir top tyl jáne eńbek ar­da­­­ger­leri, aýdannyń qurmetti aza­mat­tary qol qoıǵan hat osylaı túıin­de­lipti. Bizdiń basqa aıtarymyz joq. «Egemenge» elden kelgende aı­taıyn de­ge­nimiz osy másele edi. Osy hat ózi­ńiz­ge amanat, dedi eline jú­rer sát­te Qýanyshqalı Ǵusmanov aqsaqal. Ál­bette, amanatqa qııanat ja­saýǵa bolmaı­dy. Sondyqtan, el­dik­ti kóksegen jerdiń atyn eldiń hatyna balaǵan el aǵalarynyń tilegin ga­zetimizge joldaǵandy jón kórdik. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy, Bórli aýdany