Buqara baqyty – basshydan

Biz  «Qozybaev oqýlary-2016: Eýrazııa  mádenı-órkenıet úderisiniń zamanaýı úrdisteri» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa qatysýǵa kelgen akademık, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Saǵyndyq SATYBALDIN aǵamyzǵa jolyǵyp, ǵalymmen estelik teńgege Elbasynyń beınesi bederlenýine baılanysty pikirin bilgen edik. – Aǵa,  «Qazaqstan Táýelsizdigine-25 jyl: ulttyq valıýta» degen taqyryp­pen ótken konferensııada  Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń portreti beınelengen mereıtoılyq banknottyń  tanystyrylyp,  1 jel­toq­sannan bastap  aınalymǵa shyǵa­rylatynyn qazaqstandyqtar  jyly iltıpatpen qarsy aldy. Bul jóninde  sizdiń oı-pikirińizdi  bilsek dep edik. – Banknotty tanystyrý saltanatyn­da da, osy oqıǵaǵa qatysty «Egemen Qazaq­stan­da» jarııalanyp jatqan pi­kirlerde de  aıtylǵandaı, álem  moıyn­daǵan tulǵalardy, qaıratkerlerdi  qurmetteý ejelden bar. Eline, jur­tyna  erekshe eńbek sińirgen bas­shy­lar áspettelip jatsa,  nesi aıyp? Qaı­ta mundaı qoshemetterdi  qalyń jurt­shy­lyqtyń shynaıy  súıispenshiligi, rııasyz kó­ńili retinde qabyldaǵan lázim.  «Buqara baqyty – basshydan» dep tekke aıtylmasa kerek. Shırek ǵasyr ishinde qol jetken ulan-­ǵaıyr tabystar men jetistikter, daǵ­da­rystarǵa qaramastan, Qazaqstannyń yr­ǵaqty, úılesimdi ósip-órkendeýi, álemniń ozyq elderi qataryna qosylý jolynda ser­pindi baǵdarlamalardyń iske asyrylýy Nur­sultan  Ábishulynyń esimimen tyǵyz baılanysty. О́tken ǵasyrdyń aıaǵyndaǵy asa aýyr kezeńder bárimizdiń kóz aldymyzda. О́ndiris oryndary birinen soń biri jabylyp, jumysshylar dalada qaldy. Aýyl sharýashylyǵyna janar-jaǵarmaı jetkizý muńǵa aınaldy. Jalaqy, járdemaqy, zeınetaqy aılap tólenbeıtin jaǵdaı qalyptasty. Dúken sóreleri bos jatty. Halyq qolyndaǵy rýbl «pishen aqsha» delinip ketti. Osyndaı óliara shaqta  ult, el taǵdyryn moınyna alǵan Elbasy halyqshyl basshy ekenin  sózimen de, isimen de dáleldep keledi. Onyń ár kúni, ár aıy, ár jyly  qıyndyqtarmen kúreste shyńdalǵan úlken mektep der edim.  Udaıy  jeńiskerliginiń syry mynada: ol halqyn, halqynyń úkili úmitindeı egemen memleketin  jan-tánimen súıedi, qandaı qaterge de  daıyn. Men muny  onyń komandasynda júrgen ǵalymdardyń biri retinde jaqsy bilemin. Sol sebepti óz basym  10 myńdyq káde­syılyq banknottarǵa Prezıdent por­tretiniń ornalastyrylýyn  qýattaımyn. – Búginde  eksporttyq áleýetimiz ósip, qazynamyz valıýtamen tolyqty. Ilgerileýdiń syry nede? – Batys, Shyǵys kapıtalısterin qarjy quıýǵa úgitteý, sendirý ońaı sharýa emes. Olar aldymen tabys túsirý joldaryn,  ol úshin memleket tarapynan qolaıly  jaǵdaılar jasalýyn  qalaıdy. Prezıdenttiń tikeleı qoldaýymen ınvestısııa ákelý baǵytynda zor  ister atqaryldy.  Qazir 185 eldiń arasynda  35-shi oryndamyz.  Teńge ulttyq ekonomıkany kóterýshi, qozǵaýshy qýatty kúshke aınaldy. Osy tustarda Nursultan Nazarbaevtyń álemdik naryqtyń sura­nysyn jete zertteı alǵan bilimdi Kóshbasshy ekenine kózim jetti. Áli esimde, sol kezderi otandyq bir top ǵalymdy jınap alyp, Qytaı jáne Ońtústik-Shyǵys Azııadaǵy qarqyndy damýshy memleketterdiń tájirıbesin zerttep, zerdeleýdi, keıin Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi damý baǵdarlamasyn jasaýdy tapsyrdy.  Alǵashqy nusqasyn oqyp, tanysyp shyqqannan keıin  kóp tustaryna óziniń usynystaryn qosty. Bárinen buryn kómirsýtekteri óndirisin ulǵaıtýǵa basymdyq berý kerek dep sheshti.  Ekinshi orynǵa óndiristik metaldar ornalasty. О́mir tájirıbesinde baǵdarlamanyń dál osylaı qurylýy durys ekenine kýá boldyq.  Munaı men gaz óndirisine de ınvestısııa quıýshylar legi molaıa tústi. Daǵdarystardy kúni buryn boljaı bilýiniń arqasynda eldi  qaterli ótkelderden aman alyp shyqty.  Tipti, 2008 jyly ekinshi deńgeıli bankterimizdi defolttyq  jaǵdaıdan qutqara alǵan ol bul keseldi bank olıgarhtarynan buryn kórip, Ulttyq qor arqyly der kezinde kómekke bardy.  Munyń ózi kóregen ári durys sheshimdi jedel qabyldaıtyn  tulǵa ekenin dáleldep tur emes pe? – Qazaqstan – «Máńgilik El» bo­lýǵa umtylǵan, «2050» Strategııasyn júzege asyryp, «Nurly jolǵa» túsken memleket. Ult  taǵdyryn shesher aýqym­dy baǵdarlamalardyń avtory Nursul­tan Ábishuly ekeni barshaǵa belgili. Osy sózimizge qosyp-alaryńyz qandaı? – О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyl­darynan keıin týǵan urpaq biz kórgenniń bergisin de  kórgen joq. Olaı deıtinim,  1991 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń egemendigi jarııalanǵanda, elimizde gıperınflıasııa órtteı qaýlap turǵan edi. Buǵan jumyssyzdyq degen «qyzylkóz» pále jáne qosyldy. Prezıdent meılinshe qysqa merzim ishinde gıperınflıasııa,  devalvasııa, resessııa degenderdi tolyq aýyzdyqtaı alǵan postkeńestik aýmaqtaǵy jalǵyz basshy boldy.  1996 jyly Qazaqstan sońǵy qıyndyqty bastan keshirdi. 1998 jyly ekonomıkada azdaǵan ilgerileýshilik tirkeldi. Ári qaraı ósip-órkendeý bastaldy.  – Biz elimizdiń damý qarqyny jaıly aıtqanda,  negizinen el ishinde júrgizilgen reformalarǵa kóbirek basymdyq beremiz. Iá, reformalar qajet kezde jasaldy jáne de paıdasy da az bolǵan joq. Solaı bola tursa da, kapıtalızm dúnıesinde  bular onsha mańyzdy qyzmet atqarmaıdy emes pe? – О́te durys aıtasyz. Birinshi kezekte  áriptestermen syılastyq, túsinistik degen basty talap turady. Sondaı-aq, el ishindegi saıası turaqtylyqqa basa mán beriledi. Osylardyń basty qajettilik ekenin Elbasy  der kezinde dóp basyp, tanı bildi. Bul kúnderi biz – eń tilektesi kóp elderdiń birimiz.  Demek, ishki-syrtqy  saıasattaǵy durys ustanym órkendeýimizdiń  qozǵaýshy kúshindeı jumys istep tur degen sóz.  Qazir Qazaqstan álemniń 111 memleketimen saýda-sattyq ornatqan. Bıznes ahýaly jóninen 180 eldiń arasynda  50-shi oryndy ıelengen. Munyń bári Elbasymyzdyń strategııalyq josparlarynyń oıdaǵydaı júzege asyp  kele jatqanyn kórsetedi. Al bar bolǵany 15 jyldyń ishinde 33 jyldyq jospardy oryndaý – tarıhta bolmaǵan sekiris.  Sol sebepti men  «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasyn Prezıdent jasaǵan «tórtinshi ǵalamat» deımin. Al «2050» Strategııasyn qazaq­standyq «jetinshi ǵalamatqa» teńeımin.  30 eldiń sapynda bolý ulttyń tolyq sapalyq jańǵyrýyna ákeledi. Muny ǵalamat demeı ne dersiń?! Biz Kóshbasshymyzdyń halqyn shyn mánindegi baqytty bolashaqqa basta­ǵan aıryqsha tulǵa ekenin eskersek,  Prezıdent beınelengen kádesyılyq banknottyń shyǵarylýy Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereıli toıyna arnalǵan  erekshe syı bolary anyq. Áńgimelesken О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy