Kelisip pishken ton kelte bolmas

Qostanaıǵa Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl shaýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetov bastaǵan jumys toby kelip, Qazaqstanda agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnaǵan baǵdarlamasynyń tujyrymdamasyn túsindirýdi, talqylaýdy maqsat etken óńirlik semınar-keńes ótkizdi. Oǵan Aqmola, Soltústik Qazaq­stan, Qostanaı oblystarynyń aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshileri, mamandar qatysty. Aıta ketý kerek, bul Úkimettiń qyr­kúıek aıyndaǵy keńeıtilgen oty­rysynda Elbasynyń Úkimet­ke agroónerkásipti damytý baǵ­dar­lamasyn jasaý jónindegi tap­­syr­masy bolatyn. Asqar Myr­­zah­metov basqosýda jańa baǵ­dar­lamanyń maqsaty men minde­tin túsindirgennen keıin, tujy­rymdama jobasy tanystyryldy. Qazaqstan mol astyq óndi­redi, bıyl, tipti, joǵary kórsetkishke qol jetti. Mal sharýashylyǵy damyp keledi. Degenmen, aýyl sharýashylyǵy, Elbasy teńegendeı, elimiz ekonomıkasynyń draıverine aınalýy úshin kóptegen máseleler sheshimin tabýy tıis. Jerimiz aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń qandaıyn óndirýge de jetedi, qolaıly da. Biraq, soǵan qaramas­tan, azyq-túliktiń kóptegen túr­leri­niń óndirisi áli de tómen deń­­geıde. Sondyqtan, olardyń bira­zyn syrttan tasýǵa týra keledi. Mysaly, et ónimderiniń – 33, sary maıdyń – 36, irimshik pen súzbeniń – 42, shujyqtyń – 45, qus etiniń – 54, balyqtyń 67 paıyzy ózge elderden tasylady. Mal sharýashylyǵymen qatar, egin sharýashylyǵy salasynan alynatyn ónimderdiń de eksportynan ımporty basym túrleri jeterlik. Qanttyń 97 paıyzy syrttan keledi. О́simdik maıynyń 38 paıyzyn, as­tyq­tyń ortasynda otyryp, makaron­nyń da 19 paıyzyn syrttan tasýǵa máj­búrmiz. Al kókónis pen jemis konservi­leriniń de 74 jáne 96 paıyzyna deıin ımporttyń úlesine tıedi. Importqa táýeldilikten arylyp, ónimderdi syrtqa shyǵarý kólemin arttyrý úshin aýyl sharýashylyǵynda atqarar jumys ta shash-etekten. Olardy júıelegende, atqarylar istiń mehanızmderin belgilegende aýyl sharýashylyǵy damýdyń kibirtiksiz jolyna túsedi. – Baǵdarlamany jasaý barysyn­daǵy taldaý jumystary kezinde bizde astyq­tyń artyǵymen óndiriletinin, onyń ese­sine jem, arpa jáne qus etiniń jetis­peıtinin anyqtadyq. Sonymen qatar, et, sút, kókónisti qaıta óńdeý jáne sıyr eti men qoı etin eksporttaý tómen deń­geı­de, – dedi  Asqar Myrzahmetov. Mı­nıstr aýyl sharýashylyǵyn barynsha ár­ta­rap­tandyrý baǵdarlamanyń mańyz­dy ba­ǵyttarynyń biri ekenin de aıtyp ótti. Jobasy talqylanyp jatqan baǵdar­lama aýyl sharýashylyǵyndaǵy másele­lerdi sheshý arqyly, aýyldyń áleýmet­tik jaǵdaıyn da durystaýdy kózdeıdi. Mysaly, mal sharýashylyǵy tıimdiligin 58 paıyzǵa, ósimdik sharýashylyǵynyń tıimdiligin 40 paıyzǵa kóterý baǵdar­lama mindetteriniń birinen sanalady. Taýarly óndiriske 670 myń usaq óndirýshini tartyp, óndirilgen ónimdi ótkizý, ony óńdeý júıesin jasaý úshin aýyl sharýashylyǵy kooperasııalaryn qurýdy mindetteıdi. – Bul kooperasııalar eshqan­daı da burynǵy ujymdyq sharýa­shy­lyqtardy jańǵyrtý bolmaıdy. Búgingi sharýashy­lyqtarǵa quqyqtyq, zańdyq, qarjylyq, ekonomıkalyq jaǵynan eshqandaı nuqsan kelmeıdi. Et, sút, kókónis, kartop sekildi kún­delikti kerek azyqtyń 60-90 paıyzyna deıin jekelerdiń qosal­qy sharýashylyqtary men shaǵyn fermerlik sharýashylyqtarda óndiriledi.Al aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý kásiporyndary shıkizat tapshylyǵyn sezingennen óz qýatynyń 25 paıyzdan 60 paıyzyna deıin paıdalana almaıdy. Al usaq sharýashylyqtar birikkende ónimin zaýyttarǵa kooperatıv arqyly ótkizedi, onyń jumysy jandanýy úshin memleket tarapynan aýyl sharýashylyǵy ónimderin sýbsıdııalaý da oılastyrylady, – dedi baǵdarlama jobasyn tanystyrǵan О́simdik sharýashylyǵy óndirisi jáne óńdeý departamenti dırektorynyń orynbasary B.Ilııasov. Kooperasııa arqyly taýarly óndiriske 670 myń usaq óndirýshiler keńinen tartylady, olarǵa memlekettik qoldaýdyń tıimdiligi men qoljetimdiligi barynsha qamtamasyz etiledi. Bul is eksport­tyq saıasatty júzege asyrý men or­ganıkalyq, taza ónimniń qazaqstan­dyq brendin jasaýdy baǵytqa alady. Semınarda sýbsıdııa máselesi keńinen sóz boldy. О́simdik sharýa­shy­lyǵynda sýbsıdııany gektaryna bergen durys pa, álde óndirgen ónimine qaraı ma? Osy másele kóp suraqqa ózek boldy. Semınar-keńeste úsh oblystan jınalǵan aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshiler men mamandar tyńdaldy. Ataqty «Ivolga» jaýapkershiligi shek­teýli seriktestiginiń dırektory Va­sılıı Rozınov baǵdarlama jobasyna óz pikirin qosa otyryp, aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy ózderi kezdestirip júrgen problemalardy atap ótti. Aýyldan jurttyń kóshýi toqtamaı tur, aýyz sýmen qamtamasyz etý syn kótermeıdi, aýylǵa baspana salý kerek, aýyl sharýa­shylyǵy mamandary jetispeıdi. Baǵdarlamany talqylaý men túsin­dirý barysynda mal jáne egin sharýa­shylyǵyndaǵy maldyń jem­azyǵy, qurama jem zaýyttarynyń qýatyn arttyrý, qajet jerlerde ony salý, jaıylym, ony sýlandyrý, aýyl­da­ǵylardy kooperatıvke birikti­rýge barynsha yntalandyrý sekildi kóptegen máseleler qamtyldy. Aýyl sharýashylyǵy men aýyldaǵy bir máseleni qozǵasa, júz másele basyn kóteredi. Sondyqtan agroónerkásiptik keshendi damytýdyń aldaǵy bes jylǵa arnalǵan baǵda­r­la­masy tujy­rymdamasynyń jobasyn túsindirý aýdandar men aýyldarda júr­se quba-qup bolar edi. О́ıtkeni, aýyl sharýashylyǵy damysa – aýyl gúlde­nedi, ekonomıka tek óndiriske qaramaı qaryshtap damıtyn bolady. Al baǵ­darlama jobasynda aıtylǵan aýyl sharýashylyǵynda júzege asyrylatyn jumystardyń barlyǵy da aýylda alańdap otyrǵandardyń qolynan ótedi. Mınıstr ótkizgen semınar-keńesten «Kelisip pishken ton kelte bolmaýy» úshin de talqylaý-túsindirý jumystary durys qolǵa alynǵany bilinip turdy. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» QOSTANAI