Elinen bezgen er bolmas

«Amerıkada adamdar ómir súredi, al bizde tek tirshilik etedi», depti búginde AQSh-tyń Nıý-Iork qalasynda turyp jatqan Aıdana esimdi qazaq qyzy. «О́mir bizde bireý-aq bolǵandyqtan, ony osynda ótkizýdi sheshtim», deıdi ol odan ári óziniń nelikten Qazaqstannan ketkendigin naqtylaı túsip. Aıdananyń bul pikirin NUR.KZ saıtyna Altyn Nyǵmanova esimdi jýrnalıst jarııalapty. Aıtqandaı, «óz elińde sultan bolǵannan, bóten elde ultan bolǵan artyq» degen-di AQSh-ta turatyn taǵy bir qazaq jigiti taıaýda buqaralyq aqparat quralyna bergen suhbatynda. «Joqtyq uıat emes, toqtyq murat emes» degen qazaq maqalynyń áserinen be, áıteýir joǵaryda aıtylǵandardy estip bilgen kezde men oılanyp qaldym. О́rkenıetti, ekonomıkasy órge basqan memleketterde turatyn halyqtyń ál-aýqatynyń jańa damyp kele jatqan eldermen salystyrǵanda áldeqaıda jaqsy ekeni barshaǵa belgili. Ol búgin ashylǵan jańalyq emes. Onyń ózi zańdy qubylys bolǵandyqtan, ondaıǵa tańdaı qaǵyp, tań qalýdyń da reti joq. Degenmen, másele onda da emes. Másele meniń paıymdaýymsha, týǵan el, atameken degen qasıetti uǵymdarda. Anaý eldegi turmys bizdegiden góri jaqsyraq eken dep, ata-babań ósip-óngen, ózińniń kindik qanyń tamǵan jerdi tastap, esh oılanbastan bóten elge ketip qalýdyń jóni qalaı bolady? Bul jerde men tipti jıi qaıtalanatyn patrıotızm degen sózdi qoldanyp ta otyrǵan joqpyn. О́ıtkeni, búkil maqsat-murat aqshaǵa, baılyqqa tirelip turǵan qazirgideı naryq zamanynda áldebireýlerdiń patrıotızmiń ózińe, al maǵan tamaǵymnyń toqtyǵy kerek dep betten qaǵýy da múmkin. Onyń syrtynda naǵyz patrıotızm qur kópirmemen emes, naqty ispen dáleldenýi tıis. Sondyqtan, tym asqaq sózderge boı aldyrmaı-aq, óz kózqarasymdy qarapaıym túrde, kópshilikke uǵynyqty tilmen jetkizip kórmekpin. Sonymen, aıtpaǵym ne? Ár eldiń ózine tán damý deńgeıi bolady. Bul – basqalardy bylaı qoıǵanda, mektep oqýshy­larynyń ózine de málim jaǵdaı. Eger tarıhqa kóz júgirter bolsaq, damýy kenjelep qalǵan elder halyqtarynyń órkenıetke erterek jetken elderge qaraı, munda turmys jaqsy eken dep, tura qashqan jaǵdaılaryn kezdestirý óte qıyn. Qandaı qıynshylyqtar ushyrasyp, nebir aýyrtpalyqtar aldan tosyp tursa da ár halyq óz otandastary­men birge óz jerinde ómir súrgen. Kóptegen ult­tar jol-jónekeı kezdesken kedergilerden ótip, qıyn­dyqtardy jeńe otyryp, jaqsy turmysqa qol jetkizgen. Aıta bersek, «Eńbek – bárin de jeńbek» degen máteldiń de osyndaı sebepterden paıda bolýy ábden múmkin. Táýelsizdigin alǵanyna 25 jyl endi ǵana tol­ǵaly otyrǵan Qazaqstannyń áli de órkenıetti elder qataryna qosyla qoımaǵany, ekonomıkalyq turǵyda belgili bir qıyndyqtardy bastan keshýge májbúr bolyp otyrǵany ras. Bul oraıda daǵdyly ádetpen «jumysty aqsatty» dep báz bireýlerdi kinálaýǵa da bolar edi. Biraq odan eshteńe ózgere qoımaıdy jáne bizdiń aıtpaǵymyz da múlde ol emes. Áńgimeniń toqeterine kelsek, bizdiń kókeıimizdi tesip turǵan jaıt bireý. Ol – eger biz bárimiz mundaǵy jaǵdaı nashar dep, jaıly jer izdep syrtqa qaraı qasha bersek, Qazaqstandaǵy jaǵ­daıdy kim jaqsartady degen saýal. Bul sııaqty suraqqa jeńil ómir izdegen Aıdana tárizdilerdiń men jalǵyz ózim ne bitiremin, qaı jyrtyqqa jamaý bolamyn dep jaýap berýi ábden múmkin. Ol da ras. Biraq Qazaqstanda Aıdana sııaqty qyzdar men jigitter bireý nemese ekeý emes, mıllıondap sanalady ǵoı. «Kóp túkirse – kól» demekshi, eger damyǵan elderdiń qandaı bolatynyn jáne oǵan olardyń qandaı jolmen jetkenin biletin jastar jyly-jumsaq, jer izdep quba jonǵa qaraı bezýdiń ornyna, ózderiniń týǵan jerin de dál sol elderdegideı órkendetýge úles qosyp jatsa nesi aıyp? Bir-eki jylda jumaqtyń ornaı qoımaıtynyn da eshkim teriske shyǵarmaq emes. «О́mir degenimiz – kúres» degen ulǵatty sóz de sondyqtan aıtylǵan. Jalpy, álemdegi memleketterdiń damý deń­geıine úńilip qarar bolsaq, dúnıe júzinde órke­nıetke jetkenderden góri, órkendeý jolyna endi ǵana túse bastaǵan elderdiń kóbirek ekenin ańǵarýǵa bolady. Sonda deımiz-aý, eger ekonomıkasy álsiz elderdiń turǵyndary ózderi úshin qolaıly qonys izdep, jappaı kóshe bastasa, dúnıe ne bolmaqshy? Tipti, elderindegi soǵys saldarynan Eýropaǵa qonys aýdarýǵa májbúr bolǵan bosqyndardyń da deni eger atys-shabys toqtasa, óz otanymyzǵa qaıtyp oralar edik deıtin kórinedi. Bul da bolsa, keıbir kemshilikterine qaramastan, týǵan jerdiń adam úshin qanshalyqty ystyq ekenin kórsetedi. «El-eldiń bári jaqsy, óz eliń bárinen de jaqsy» degen eken týǵan jerdiń qadirin baǵalaı bilgen ata-babalarymyz. Al ol týǵan jerdiń aýasyna, sýyna, shóbine eshteńeniń de jetpeıtinin, ár adamnyń ózi tamyr jaıǵan jerde ǵana qundy bola alatynyn bildiredi. Tipti, baqýatty ómir keship jatqan elderge baryp kóılegimiz – kók, qarnymyz toq bolǵan kúnniń ózinde, alysta qalǵan el-jurtyń esińe túskende, kóńiliń qulazyp, jetim balanyń kúıin keshetinińdi de esten shyǵarmaǵan jón. Olaı bolsa, turmys aýyr eken dep týǵan jerden tura qashý qanshalyqty durys?.. Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan»