Shyrqaý bıiktegi gúl

Mońǵol tilinen aýdarǵanda, «otgonseseg» degen sóz «kenjegúl» degen uǵymdy bildiredi. Bul – bizdiń búgingi keıipkerimizdiń esimi. Al Galbadrah – onyń ákesiniń aty. Mine, asa jeńil salmaqta tatamı tórinde qarsylasyna qarshyǵadaı shúıiletin osy shaǵyn deneli qyz bıylǵy jazda Qazaqstan quramasyna Rıodaǵy eń birinshi medaldi alyp berip, qola júldeger atanyp, bir erlese, taıaýda jyldyń álemdegi eń úzdik dzıýdoshysy tanylyp, taǵy da bir bıik belesten kórindi. Biz Otgonsesegtiń osy qurmetke ábden laıyq ekenin Rıo-de-Janeıroda kóz jetkizip edik. Ol 2014 jyly álem chempıony bolǵan japon qyzy Amı Kondony eki ret jerden julyp alyp, shalqaıa bere keýdesinen asyra laqtyrdy. Ataǵynan at úrketin básekelesi sonda buǵan toqty-torymdaı da qaırat kórsete almaǵan. Sol alapat aıqas esińe tússe, tóbe quıqań áli de shymyrlaıdy. Alǵashqy laqtyrǵanynda vazarıı aldy. Qazaqshalaǵanda –  jartylaı jeńis. Ekinshi laqtyrǵanda, jany yshqynǵan ákki Amı qolyn jerge tirep, áýpirimmen aman ketti. Áıtpese, bizdiń qyzǵa ıppon-taza jeńisi berilip, fınalǵa at oınatyp kirer edi. Bárine kináli ózi. Jarys aıaqtaýǵa 40 sekýnd qalǵanda, ádis jasamaq bolyp, Kondonyń astyna tústi... Osy jerde oqıǵaǵa sál sheginis jasasaq. 1992 jyly Ýlan-Batorda týǵan Otgonsesegtiń Mońǵolııada asa kóp joly bolmady. Jıyrmadan endi asqan qara qyzdyń aldynda «Abylaı aspas sary bel» bolyp otandasy, álemdik reıtıngte kósh bastaýshy Ýranseseg Mýnhbat turdy. El ishindegi jarystarda Mýnhbat ápkesi Galbadrahty ty­pyr etkizbedi. Sosyn esil-derti sporttyń eń asqar taýy – Olım­pııa oıyndaryna qatysý bol­ǵan qyz baǵyn ózge elde synap kórýdi oılaı bastaǵan. «Izdegenge – suraǵan», 2015 jyly Qazaqstan men Mońǵolııa quramalary bir­lesken oqý-jattyǵý ótkizedi. Son­da Mýnhbattan ózgeni qoǵadaı japy­ryp júrgen balýanǵa bizdiń bap­kerlerdiń kózi túsedi. Sodan soń Galbadrah Qazaqstan dzıýdo federasııasynyń shaqyrýyn qabyl alyp, jattyǵýyn Shymkentte jal­ǵastyrady. Biraq osy tusta, qyrsyq deısiz be, qalaı deısiz, Halyqaralyq dzıýdo federasııasynyń erejesi boıynsha Otgonsesegtiń 2013-2015 jyldary jınaǵan barlyq upaılary nólge aınalady. Son­dyq­tan Rıo-de-Janeıro Olım­pıadasyna joldama alý úshin oǵan bárin basynan bastap, onnan astam halyqaralyq jarysta júldege iligip, upaı jınaý kerek boldy. Obaly káni, osy kezden beri Qazaqstan dzıýdo federasııa­sy men Ońtústik Qazaqstan sport jáne dene shynyqtyrý bas­­qarmasy Otgonsesegti bir jarys­tan qaldyrmaıdy. Qaıratty qyz 48 kıloda 14 halyqaralyq jarystyń 10-ynda jasyndaı jar­qyldap, júlde alady. Qyzyq bolǵanda, sol saıystarda mońǵol jerinde jalyna qol apartpaǵan Ýranseseg Mýnhbatpen úsh ret kezdesip, úsheýinde de ápkesine bilegin tistetip ketedi. Keshe ǵana álemdik reıtıngte toǵyzynshy orynda júrgen, Mońǵolııada Olımpıadaǵa qatysý­dan úmiti úzilgen Otgonseseg Qa­zaq­stan azamattyǵyn alǵasyn qa­laı dańqty balýanǵa aınaldy?! Biz osy suraqty Oblystyq sport jáne dene shynyqtyrý basqarmasynyń basshysy Álibek Nurtaevqa tóteleı qoıǵanbyz. – Galbadrah – óte talantty dzıýdoshy, – deıdi Álibek Nurbaıuly. – Bap­keri de óz isine qulaı berilgen jan. Jattyǵýda qansha júkteme berdi, balýan qalaı qabyldady, qan qysymynda qandaı ózgerister boldy, – bárin óz quraldarymen ólshep otyrady. Jattyǵýdan demalys alǵan kezeńge deıin ár sekýndyn baqylaıdy desem, eshbir jalǵandyǵy joq. Jany – shákirtiniń ústinde. Men óz basym mundaı bapker kórgen emespin. Onyń taktıkalyq-tehnıkalyq daıyn­dyǵyn óz bapkerlerimizge aıtyp, úlgi alýyn qadaǵalap otyramyn. – Galbadrahqa Rıoǵa daıyndalý úshin óte myqty sparrıng-qarsylas kerek boldy. Sambo kúresinen jasóspirimder, jastar arasyndaǵy úsh dúrkin álem chem­pıon­y, dzıýdodan Olımpııa oıyn­darynda úzdik bestikke kirgen, tehnıkalyq arsenaly myqty Bazarbek Donbaıdy bilesiz. Ol sonymen qatar, dzıýdodan res­pýblıkadaǵy bilikti bapkerler sanatynda. Qazaqstan dzıýdo quramasyndaǵy oqý-jattyǵý jıyny­na osy artyqshylyqtardy qos­qanda, az ǵana ýaqytta Gal­badrah álemdegi eń myqty balýan­dar qataryna kóterildi. Jylǵa jetpes ýaqytta múmkin bolǵan jarystardyń bárine jiberdik. Barǵan jerinen bos qaıtqan joq. Biz oǵan rızamyz, – deıdi ol. Olımpıada aldyndaǵy brıfıngte Galbadrah: «Maǵan Rıoda eń basty qarsylas Ýranseseg Mýnh­bat bolady. Sondaı-aq, 2014 jyly álem chempıony Amı Kondomen, 2015 jylǵy álem chempıony, argentınalyq Paýla Paretomen, London Olımpıadasynyń chempıony, brazılııalyq Sara Menezespen jolym qıysatyndyǵy anyq. Qazaqstanǵa kelip, Olımpııa oıyn­daryna qatysý jónindegi armanyma jettim. Endi menimen kúresý osylardyń eshqaısysyna da ońaı bolmaıdy», degen. Brazılııadan kelgen soń ulttyq quramadaǵy sport­shy­larǵa demalys berildi. Biraq úsh qarǵyp sekirýde úsh Olım­pıadada Qazaq­stan qor­jynyna bir altyn, eki qola medal salǵan Olga Rypakova men Ot­gonseseg Galbadrah birden jat­tyǵýǵa kiristi. Dzıýdoshy qyz bapkeri Enhbaatar Dashjamspen aqyldasa kelip, Abý-Dabıdegi «Grand Slam» týrnırine qatys­qan. Maqsatshyl qyz úsh kezde­sýin de tamasha ótkizip, álemdegi bedeldi týrnırdiń jeńimpazy atandy. Sóıtti de, álemdik reıtıngte birinshi orynǵa kóterildi. Ekinshi oryndy London Olım­pıadasynyń chempıony, Rıo Olım­pıadasynyń qola júl­degeri, 78 kılodan aýyr salmaqta eki dúrkin álem chempıo­ny, kýba­lyq Ortız Idalız alsa, úshinshi oryndy 78 kıloda eki Olımpııa oıyndarynda altyn júldeger atanǵan, álem chempıony degen ataǵy jáne bar amerıkalyq Keı­la Harrıson ıelendi. – Meni kóp jurt Rıo Olım­pıadasynan keıin Mońǵolııaǵa ketip qalady dep oılady, – deıdi Galbadrah. – Olaı emes. Men Qazaqstannyń azamatymyn. Osy elde armanyma jettim. Endigi maq­satym – Qazaqstan atynan 2020 jylǵy Olımpııa oıyndaryna q­atysý. Qazir soǵan daıyndalyp jatyrmyn. Aıtqandaı, kúni keshe Qyzyl­or­dada ótken Qazaqstan chempıonatynda top jarǵan Otgonsesegti munda taǵy bir jaqsy jańalyq kútip turdy. Oǵan «Qazaqstanǵa eńbegi sińgen sportshy» ataǵy berilip, osynda qujaty tabys etildi. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» ShYMKENT