Arshalynyń arshyndy qadamdary

Jurtshylyq Arshalyny el júregi Astanamen seriktes aýdan retinde tanıdy. О́ńirdiń elorda men iri ındýstrııalyq qala Qaraǵandymen irgeles ornalasýy ekonomıkalyq-áleýmettik damýǵa serpin qosýmen birge, ýaqyt talabyndaǵy jańa ınvestısııalyq jobalarǵa jol ashatyny belgili. Bul múmkindik tıimdilikpen paıdalanylyp ta jatyr. Osy oraıda, aýdan ákimi Azamat TAIJANOVTY áńgimege tartyp, qolǵa alynǵan isterge qatysty oı-paıymdarymen bólisýin ótingen edik. – Azamat Aıtbaıuly, siz buǵan deıin Egindikól aýda­nyn basqardyńyz. Onda negizinen eginshilikpen aına­lys­tyńyzdar. Tájirıbeńiz tolysqan kúıde Arshalyǵa kelip otyrsyz. Mun­daǵy erek­shelikterge saı, jumys órnegi de ózgeredi dep oılaımyz. Iаǵnı, ustan­ǵan baǵyt pen onyń je­misi jaıly aıtyp ótseńiz. – Másele, qaı aýdanda ju­mys isteý­de emes, qalaı jumys isteýde ǵoı. Egindikóldiń de eńse kótererlikteı izi bar. Máse­len, bul óńir astyq óndirýde oblys boıynsha besinshi oryn­dy ıelenedi. Jalpy, bar­sha­myzǵa qoıylatyn talap birdeı. Arshalyda da qyz­met órisi keńeıip, shıratyla túsýi qajet. Aýdan – temir ­jol, respýblıkalyq já­ne ha­lyqaralyq avtomobıl joldarynyń boıynda. Biz kó­­liktik logıstıkanyń keń múm­kindigin paıdalana bi­lýimiz kerek. Osyǵan oraı, aýdan ekonomıkasynda óner­kásip, eginshilik, mal, aýyl sharýa­shylyǵy ónimderin qaıta óńdeý jáne ken óndirisine ba­symdyq berilýde. Bul ózge de salalardyń damýyn qam­tamasyz etedi. – Damýdyń kilti – halyq­pen aqyl­dasýda. Sanaýly kúnderden keıin 25 jyldyq merekesi atalyp ótetin Táýel­­sizdigimizdiń ulyq maqsaty osynda dep bilemiz. – Iá, memleket pen qoǵam­nyń ortaq múddesi ıgiliktiń basty qazynasy sanalady. Osy ýaqyt ishinde bizdiń jumysymyz Elbasy tarapynan jergilikti bılik organdaryna qoıylǵan talaptardy oryndaýǵa baǵyttaldy. Bul oraıda, barlyq eldi mekenderde halyq aldynda eseptik kezdesýler ótkizip, usynys-tilekterdi basshylyqqa alý erekshe ma­ńyzdy. Kestege saı, Arshaly kenti men 12 aýyldyq okrýgte tıisti qyzmet ókilderiniń qa­tysýymen jınalystar ót­kizildi. Budan tysqary, meniń jeke qabyldaýymda 102 adam boldy. Taldaý nátıjesi kórset­kendeı, halyqtyń ómirlik belsendiligi aıtar­lyqtaı ósip otyr. Iаǵnı, áleýmettik-ekono­mıkalyq máselelerdi tabysty iske asyrýǵa aýdan turǵyndary tikeleı aralasyp qana qoımaı, óndiristik órleý týǵyzǵany ǵanıbet. Olar memlekettik baǵ­darlamalardyń tıimdiligin paıdalanyp, jeke isiniń jemisin kóre bastady jáne óńirlik áleýet­ti arttyrdy. – Muny naqty derektermen baıandaı otyrsańyz. – Aýdan boıynsha negizgi salalarda oń damý qarqyny saqtalyp keledi. О́nerkásip pen aýyl sharýashylyǵynda barlyq negizgi kórsetkishter ar­tyǵy­men oryndaldy. О́tken jylmen sa­lystyrǵanda, ne­giz­gi kapıtalǵa salyn­ǵan ın­ves­tısııalardyń, turǵyn úı qury­ly­synyń, aýyl sha­rýa­shylyǵynyń, qurylys jumystarynyń, bólshek saýda aınalymy men basqa da kórsetkishterdiń kólemi ósti. Taratyńqyrap aıtsaq, óner­­kásiptik ónim kólemi 7,7 mıllıar­d teń­geni qurady. Bul 2015 jylǵy jar­tyjyldyqqa qa­raǵanda, 2,2 mıllıar­d teń­gege artyq. Ásirese, «Qazshpal» ak­sıo­nerlik qoǵamynyń ekpindi isi atap óterlik. Zaýyt birinshi jar­tyjyldyqta jalpy somasy 785 mıllıon teńgeniń ónimin shyǵaryp, eki eselik ósimge qol jetkizdi. О́tken qańtar, qazan aıla­rynda aýyl eńbekkerleri 3,5 mıllıard teńgeniń jalpy ónimin esepke aldy. Bul da byl­tyrǵy deńgeıden 50 paıyzǵa artyq kórsetkish. Aýdan ekonomıkasyna 7,5 mıllıard teńge ınvestısııa tartyldy nemese ótken jylmen salystyrǵanda 123 paıyzdy qurady. Osynyń arqasynda ınfra­qury­lymdyq serpiliske qol jet­kizildi. Aýdan ortalyǵy men Jibek joly aýylynda sý qu­­byry jáne káriz júıesinde qaı­ta qurý jumystary atqar­yl­­dy. – Sońǵy jyldary aýyl sharýa­shy­lyǵyna memle­kettik qoldaý kúsheıdi. Sizder bul múmkindikti tıimdi paıdalanyp otyrsyzdar ma? – Aǵymdaǵy jyly aýdanda «Sybaǵa», «Altyn Asyq» jáne «Qulan» syndy mem­le­ket­tik baǵdarlamalardy jú­zege asyrý ekpindi sıpat alýda. Ondaǵy maqsat tektik já­ne ónimdilik qasıetteri ar­qyly iri qara maldyń sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan. «Sybaǵa» baǵdarlamasymen 120 iri qara, «Altyn Asyq» baǵdarlamasymen 225 qoı, «Qulan» baǵdarlamasymen 100 jylqy satyp alý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Bul oraıda «Azarov», «Chaýs», «Qýanysh», «Jiger», «Erlik», «Agroónim», «Súleımenov» sharýa qojalyqtarynyń bel­sendiligi joǵary. Osy mysal­dardyń ózi aýyl tirshiliginiń qýat­tanǵanyn baıqatady jáne ózgelerdi qozǵalysqa túsiretini aıqyn. Osy jerde aýdanymyz As­tananyń azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý jónindegi ke­shendi tapsyrmany abyroımen atqaryp otyrǵanyn aıta ketkim keledi. – Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen jobalar jóninde de aıta otyrsańyz. – Negizgilerine ǵana toq­talaıyq. Bıyl «LK-KZ» JShS kirpish zaýytyn keńeıtý jobasyn qolǵa aldy. Iаǵnı, kásiporyn qazirgi 4 mıllıon dananyń ornyna jylyna 12 mıllıon dana ónim shy­ǵaratyn bolady. Jobanyń 100 mıllıon teńgelik qunyn menshik ıesi óz qarajatymen kóterip otyr. Al «Granıt DS» JShS 400 mıllıon teńgege baǵalanǵan eki óndiristik seh­tyń qurylysyn bastady. Munda da jumys seriktestiktiń jeke qarajatymen atqarylady. – Qolymyzdaǵy derekter bıýdjet salymdarynyń óskendigin kórsetedi. Bul áleý­­mettik jobalarǵa qozǵaý sa­lýǵa múmkindik týdyrady dep oılaımyz. – Bıýdjet salymdary men mindetti tólemder kólemi 1646,6 mıllıon teńgeni qurap, bol­jamdyq kórsetkish asyra oryndaldy. Bul – byltyrǵy deńgeıdiń 113,2 paıyzyna teń. Kóterme taýar aınalymy qa­rasha aıyna deıin 2492,1 mıllıon teńgege jetip otyr. Osynyń arqasynda 402 jańa jumys orny quryldy. Munyń 315-i shaǵyn bıznestiń, 87-si – aýyl óndirisiniń enshisinde. Al suraǵyńyzǵa keletin bolsaq, biz jyl ishinde Coca-cola Almaty Bottlers (SSAV) kompanııasy men «Eýra­zııa-Ortalyq Azııa Qory» qoǵam­­dyq uıymynyń qoldaýy­men iri «3,2,1-Start» qanat­qaqty jobasyn júzege asyr­dyq. Atalǵan bıznes bastama aýyl mektepteriniń ınfraqu­ry­lymdyq máselesin jáne oqytý isindegi ınnovasııalyq ádistemeni jetildirýge baǵyt­talǵan. Búgingi kúni 19 mektepke 1700 dana sport quraly jetkizildi. Mysaly, Saryoba aýylyndaǵy sport zaly álem­dik standarttarǵa saı jab­dyqtalyp otyr. – Respýblıka astanasyna jaqyn ornalasqan aýdanda turǵyndardy jumyspen qamtý máselesi qalaı she­shi­lýde? – О́zge aýdandarǵa qaraǵanda, erek­shelik bar, árıne. Áıt­kenmen, bul máselege aıryq­sha kóńil bólinedi. Bizde ekonomıkalyq turǵydan bel­sendi halyq­tyń sany 17 myń adamdy quraıdy. Búgingi kúni 16300 kisi jumyspen qam­tylyp otyr. Osy sanattaǵy tirkelgen jumyssyzdar sany 0,3 paıyzǵa teń. Al jalpylaı aıtsaq, aýdandyq jumyspen qamtý ortalyǵyna 334 kisi ótinish tapsyrsa, onyń 272-si jumysqa ornalas­tyryldy. Sondaı-aq, 104 adam aqy­ly qoǵamdyq jumystarǵa jiberildi. Memleket tarapynan «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylatyn sharalarǵa 9,7 mıllıon teńge qarjy bólingen. Osy arqyly áleýmettik jumys oryndaryn qurý, kásiptik daıarlyq, jastar tájirıbesi sııaqty jumystar atqarylýda. – Elimiz óziniń eń mańyzdy merekesi – Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵyna jaqyndap keledi. Tabystaryńyz tolym­dy bola bersin. Bul oqıǵa «Bola­shaq» baǵdarlamasymen Japonııada bilim alǵan sizdiń ómirińizde erekshe oryn alady dep oılaımyz. – Árıne. О́tken ǵasyrdyń 80-shi jyldary týǵan biz ózimizdi Qazaqstan Táýelsizdigi shańyraǵynyń urpaǵymyz dep sanaımyz. Erkin elimizdiń eń alǵashqy sharapatyna, Tuńǵysh Pre­zı­dentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ákelik qamqorlyǵyna bólen­dik. Son­dyqtan, baqytty urpaqtyń moı­nyndaǵy abyroıly mindet pen zor jaýapkershilikti aıqyn sezi­nemiz. Bizge degen senim de erekshe. Otanymyzdyń jarqyn bolashaǵy, «Máń­gilik Eldiń» shýaqty kúnderi úshin eseli de ekpindi qyzmet atqaratynymyz anyq.