«Ini-dosym, Qaısar!..»

Ustaz ben shákirt! Ekeýara 34 jyl boıy hat jazysypty... Nátıjesinde, shákirtiniń «Mahabbat jyrshysy» atty epıstolıarlyq hıkaıaty oqyrmandarynyń yqylasyna bólendi. Qazaqstannyń Halyq jazýshysy Ázilhan Nurshaıyqovtyń ini-dosy Qaısar Álim, mine, búginde 70 jastyń belesine kóterilip otyr. «Egemenniń» ardager eń­bektorysyn redaksııa ujymy atynan búgingi mereıli jasymen quttyqtaı otyryp, Ázaǵańnyń qalamger ini-dosy Qaısar týraly ǵıbratty sózderiniń bir parasyn oqyrmanǵa usynyp otyrmyz. Sonymen... «Júrek jylýy» atty ocher­kińizdi «Qazaqstan muǵalimi» gazetine usyndym. Gazet ocherkin jazyp, respýblıkalyq gazetterde jarııalatý sizge tańsyq dúnıe emes sııaqty. Sol sebepti myna ocherkińizdi qaıta jazý úshin ózińizge jiberip otyrmyn. Osy jazǵanymnyń kórkemdik dárejesine kóterildi-aý degen eń sońǵy nusqasyn maǵan qaı­tadan jiberersiz. Sizdiń jaı jýrnalıst emes, jýrnalıst-jazýshy bolýy­ńyzǵa shyn júrekten tilek­tespin (24.06.1975). * * * Endi, mine, sizden besinshi kitap alyp («Sultanbek pen Bátımany» aıtamyn) jáne jýrnalıster týraly bola­shaq kitaptyń úzindilerin oqyp, qatty qýanyp otyrmyn. Shákirtiń («Sizdiń shákir­tińiz­bin» dep 1978 jyly О́zińiz jazypsyz) salıqaly azamat bolyp, halyqqa rýhanı azyq usy­nyp jatsa – qalaı qýanbasqa?! * * * Sizdiń kezinde kúndelik jazyp júrgenińiz qandaı jaqsy bolǵan. Sonyń nátıjesinde, erteńinde umyt bop ketetin kóp jaılar qalamyńyzǵa olja bop ilinip, kitabyńyzdyń shyn­shyldyq sıpatyn shyrqata jarqyratyp tur. * * * Keshe Prezıdent apparatynan Serik Qasqabasov degen jigit telefon soqty. «Sizge degen bir paket bar edi, alyp kete alasyz ba?» – dedi. «Qaıdan? Kimnen?» «Torǵaıdan. Qaısar Álim degen azamattan. Bilesiz be?» «Bilgende qandaı? Biraq ol azamattyń Prezıdent appara­tynyń ji­gitterin jumsaıtyn minezi joq sııaqty edi, soǵan tańdanyp jatyrmyn». «Bizdiń adamdardyń biri sol jaqqa jolaýshylap kelgen edi. Berip jiberipti». «Onda jón». Sonymen paketińizdi aldyryp, hatyńyzdy oqydym. Inilik iltıpatpen ǵana emes, shynaıy súıis­penshilikpen joldaǵan jy­ly lebizdi sózderińizge shyn júrekten rahmet, Qaısar (19.07.1995). * * * Sizden kópten beri hat alǵan joq edim. Halıma jeńe­sheń­niń qaıtys bolýyna baılanysty kóńil aıtyp jazǵan hatyńyzdy alyp, ári qýandym, ári qaıǵyrdym. Qýanatynym – sizdiń ózińizdiń jáne úı ishi, otbasyńyzdyń amandyǵy. Qaıǵyrǵanym: Halıma sııaqty kishkentaı jeńgeńizge bıik baǵa berip, onyń men úshin asa qymbat asyl qasıetterin esime túsirdińiz. Kóńilim bosap, kózime jas ta keldi. Myń rahmet, qalqam (20.09.2001)! * * * Sizdiń 14 qazanda (2002) maǵan joldaǵan kólemdi hatyńyzdy aldym. Aýrýhanada jatyp oqyp, jan tebirenter hatyńyzdan kúshti qýat aldym. Men týraly shyǵarmashylyq nıetińizge sheksiz rızamyn. Sura­ǵan málimetterińizdiń bárin jiberemin. Aýrýhanadan eseńgirep shyqtym. Siz sııaqty qamqor inim baryna qabaǵat qýanyshtymyn, ardaqty inim. Meniń ómir jolym eshkimge kereksiz shyǵar dep oılaýshy edim. Sizdiń hatyńyzdan keıin meniń de bas­tan keshkenderim bireý bolmasa, bireýge kerek eken-aý dep úmittenip qaldym (08.11.2002). * * * Sizdiń ótken jyly 14 qazan­da jazǵan tamasha hatyńyzdy alǵanyma úsh aıdan asyp barady eken. Sodan beri jaýa­p jibere almaı jatqanyma ke­shirim suraımyn. Ártúrli sebepter boldy. Eń basty sebep – jalǵyziliktiligim. Buryn, Halıma jeńesheń barda ma­ǵan kelgen bir hat jaýapsyz qal­maıtyn edi. Ol kisiden aıyryl­ǵannan keıin bir emes, eki qo­lynan aıyrylǵan múgedek, jarymjan (adam) sııaqty bolyp qaldym... Hatyńyzdy keshe ekinshi ret oqyp shyqtym. Taǵy da tebirendim. Suraqtaryńyzǵa júıeli jaýap berý úshin bir­neshe kún otyrýym kerek eken (05.02.2003). * * * Eń aldymen, «Mirjaqyptyń oralýy» kitabyńyzdyń baspadan shyǵýymen quttyqtaımyn. Súısine qarap shyqtym. Oılap qarasam, sizdiń bul kitapty jazý úshin sonaý Karelııa eli­niń Sosnoves stansııasyna barýyńyz eren erlik eken. Rýhanı erlik. Naǵyz ultjandy adamnyń ǵana qolynan keletin erlik. О́zderin ultjandymyz dep ataıtyndar kóp. Biraq, solardyń kóbi mundaı erlikke bara almas edi. Bul sapar sizdiń janyńyzdyń taza, júregińizdiń jomart ekenin kórsetedi. Sol erlik saparyńyzdyń mynadaı tamasha kitapqa aınalǵanyna qýanyshtymyn (02.04.2003). * * * Bul kitaptyń týýyna ári sátti shyǵýyna, oqıǵalarynyń aıy, kúni, saǵatyna deıin dál kórsetilýine ne sebep bolǵan? Kúndelik! Avtordyń ómir boıy muqııat jazyp kele jatqan kúndeligi... Kóp jurt eskermeıtin, elemeıtin erlik. Osy erligiń úshin myń rahmet, Qaısar inim sizge! * * * Sizdiń 23 qarashada jáne 10 jel­toqsanda jazǵan hatta­ryńyzdy aldym. «Janyǵý» kitabyńyzdy О́zińizdeı kórip, qushaqtap, keýdeme qystym. «Tentek mahabbat» esseńizdegi Kálıma degen atqa kózim túsip (meniń Halımama uqsas esim bolǵandyqtan), bas almas­tan («Halımany» oqyǵan Pre­zıdent sııaqty) oqyp ta aldym. Oqydym da, ishinde Keńshilik pen Serik sııaqty jaqsy inile­rim júr­genine qýandym. Kálıma men Myr­zaǵuldyń qosyla almaı ketkenderine ókindim, árıne. * * * «Qysyla-qysyla qyz boldym» degendeı, sizden uıala-uıala otyryp búgin (30.12.2003 j.) osy hatty jazýǵa kiristim. Sizd­iń alǵashqy úsh suraǵyńyzǵa men bıylǵy 18 tamyzda jaýap ji­bergen ekenmin. Endi osy hatty aıaqtaǵannan keıin qalǵan 9 su­raǵyńyzǵa jaýap jazýǵa kirisemin. * * * Endi men Halımany túsimde ǵana kóremin. Anda-sanda vıdeo-kassetadan onyń tiri qal­pyn kórip, ózegim órtenedi. Halıma tánin ózimen birge alyp, janyn meniń júregime salyp ketken sııaqtanady. Dúnıe degen osy, Qaısar qalqam. Jan-jaryńnan aıy­ryl­ǵanda elsiz-kúnsiz japan dala­da jaıaý jalǵyz qalǵan sorly jolaýshyǵa uqsaıdy ekensiń! * * * Men sizden hat alǵan saıy­n qýanamyn. Qýanamyn da, ár hatyńyzǵa qolma-qol jaýap bere almaı jatqanyma qatty qınalamyn. Keshe ǵana sizdiń 13 qańtarda joldaǵan paketińiz keldi. Ishinde «Etjeńdi» Ege­men­niń» 2002 jylǵy jına­ǵy jáne óz qolyńyzben jazǵan 3 bet hat bar eken... Sizdiń suraq­taryńyzǵa anketalyq jaýap qaı­taryp jibere salmaı, tolyq bolsyn dep tyrysyp jatyrmyn. * * * Hatyńyzdy keshe aldym. Búgin jaýap jazyp otyrmyn. Aldymen aıtarym. Sizdiń saýalnamańyz boıynsha meniń azyn-aýlaq ádebı eńbegimdi asa joǵary baǵalap, sizge pikir jibergen Nurbol Dáýletkereev baýyryma alǵys aıtamyn. Ol kisiniń otbasynyń aman-saý, baqytty bolýlaryna shyn júrekten tilektespin. * * * Qazaq jazýshylarynyń ishinde bir-birimen Qaısar ekeýmizden basqa uzaq hat jazysqan eshkim joq... Kólemi – 33 baspa tabaq. «Folıant» baspasy jarııalady. Sol baspa Qaısardyń 8 tomdyǵyn jáne jaryqqa shyǵardy. Men Qaısardyń kitapta­rynyń bárin de súısinip oqımyn. Qazir onyń 7-tomyna kirgen kúndelikterin oqyp jatyrmyn. О́te qyzyq. Romandaı oqylady. Qaısarǵa jańa telefon arqyly sony aıttym. «Saǵan da, seniń kitaptaryńdy jaryqqa shyǵaryp jatqan «Folıant» baspasynyń dırektory Nurlan Isabekovke de myń rahmet», – dedim. * * * Gazet qamytynan bosamaı júrip, osynshama aýqymdy is tyn­dyrý qandaı ǵanıbet! Onyń ústine men Qaısardyń alda­ǵy shyǵarmashylyq jospary jóninen bir aýyz sóz aıta almaı otyr­myn ǵoı... Qazir maqala kólemi kótermegenimen, keıin ýaqyt ol jóninde óz tóreligin aıtar dep úmittenemin. Sol kóńilge medet. Ýaqyt synaptaı syrǵıdy eken! Sóz qalady eken! Syı­lastyq júrekti jy­lyta be­redi! Sonyń kýási boldyq... Mereıtoı qutty bolsyn, qa­dirli Qaıseke! 27 kitap­tyń avtorysyz. Budan basqa 8 tom­dyq shyǵarmalar jına­ǵy­ńyz el ıgiligine jarady. Bul joly tilge oralmaǵan «Seıil­meıtin muń», «Alash­shyl júrek», «Máńgilik sher», «Syzdamashy, júre­gim!», «Mek­­ke, Mádınam meniń!», «Káý­sar», t.b. kitap­tary­ńyz­­dyń qazaq ádebıetine mol rýhanı olja salǵany tııa­naq­ty aıtylyp júr. Aıtýly bele­sińiz osyndaı jemisimen oqyrmandar esinde qalady... Ázirge Ázaǵańnyń pikir, lebizderi túgel qamtylǵan joq. Úsh tomdyq «О́mir órnek­terinde» ini-dosy týraly oılary qanshama deseńizshi... Aýyzsha aıtqandary óz aldyna... Daıyndaǵan  Muratbek TOQTAǴAZIN, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty  ASTANA