О́zi oqymaǵan ustaz ózgeni oqyta almaıdy

«О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar, Aqylyń men eńbegiń eki jaq­tap», dep ha­kim Abaı aıt­qandaı, ke­mel aqyl-oı men jasampaz eńbek tyǵyz ushtasqanda ǵana nátıjeniń salmaqty bolaryn qazirgi qoǵam aıqyndaı túskendeı. Aqyl-oıdyń tolysýy bilim arqyly júzege asatyny, al bilimniń oqýmen jınalatyny ámbege aıan. О́mir boıy oqyp-úırenýdiń, izdenýdiń mańyzy alǵa shyǵyp turǵan búgingi zamanda básekege qabiletti bolýdyń alǵysharty –bilimdi udaıy jetildirý, alǵan bilimdi tájirıbede barynsha tıimdi paıdalaný. Osyǵan oraı ákimshilik tarapynan ár muǵalimge oqý jyly basynda ózdiginen bilim alýdy, ózin-ózi júzege asyrýdy kózdeıtin jeke damý josparyn qurý júkteledi. Onyń ishinde ýaqtyly biliktilik arttyrý kýrstarynan ótý de bar. Bilim berý júıesindegi jańa reformalarǵa saı búginde biliktilikti kóterýge aıryqsha mán berilýde. Álbette, 3-5 jylda bir ret tyń bilim-bilikke ıe bolý muǵalim qyzmetine ózindik serpin berip, qandaı da bir jaqsy ózgerister engizerin joqqa shyǵarýǵa bolmas, áıtse de kúndelikti oqyp, izdenip, bilim jetildirip otyrǵanǵa ne jetsin. Bilim salasyndaǵy sońǵy reformalardyń mánisi turmaq, qarapaıym nárseni bilmeıtinder barshylyq. Sebebi olar kúndelikti jańalyqtardy tyńdamaıdy, gazet-jýrnal oqýdy qosh kórmeıdi. Muǵalim úshin, ásirese, gazet-jýr­nal­­dyń orny bólek. Keregińdi qaı­talap oqısyń, qıyp alyp saqtap qoıa­syń, qajet kezinde paıdalanasyń. Aıta­lyq, óz basym «Egemennen» jınaq­taǵan Q.Nurǵalıev, R.Nurtazına, Q.Bitibaeva syndy esimderi ańyzǵa aınalǵan ustazdarǵa qatysty materıaldardy pedkolledj stýdentterine arnalǵan «Kásiptik qazaq tili» oqý quralymda paıdalandym. 2008 jyly Astanada respýblıkalyq baıqaýda atalmysh eńbegim júldeli orynǵa ıe bolyp, qomaqty qarjyny qanjyǵama baılaǵanym da bar. «Gazet, jýrnal oqymaıdy» degennen shyǵady, birde jıynda qasymda otyrǵan jasy elýden asqan, tájirıbeli delinetin áriptesim ınteraktıvti taqtadan «MON RK» degen sózderdi oqyp «Bul neni bildiredi?» dep surady.Onyń qazaqsha «QR BǴM» ekeni túsine de kirmeıtin shyǵar. О́zge salanyń adamy bolyp bilmeı jatsa, tańǵalmas edim. О́zi oqymaıtyn muǵalimniń muny shákirtterinen talap etýi de múmkin emes. Bilimi kól-kósir, talantty muǵalimdi oqýshy birden tanıdy, oǵan degen syı-qurmeti de erekshe bolady. Iаǵnı, muǵalim bedeliniń, mártebesiniń joǵary bolýy ustazdyń ózine baılanysty ekeni keıbir mamandardy oılandyrmaıtyn syńaıly. Iá, mamannyń deńgeıin keıde kezdeısoq nemese ártúrli jaǵ­daılarda baıqap qalasyń. Jasy­ratyny joq, tek óz páni tóńireginde ǵana bilýmen shektelip (onyń ózinde jetik bilse jaqsy ǵoı), gazet-jýrnal oqýǵa qyryn qaraıtyn muǵalimder az emes. Olar Y.Altynsarın 20 jasynda-aq «Jaqsy adamdarmen tanys bolý, ózimniń aqyl-oıymdy, bilimimdi arttyrý – munyń bári de meniń saǵat saıyn oılaıtynym», dep aıtqanyn qaıdan bilsin?! Ybyraı babamyz kezinde árbir mektepke «Semıa ı shkola», «Narodnaıa shkola» jýrnaldaryn jazdyryp alýdy, sondaı-aq, muǵalimderdiń, oqýshylardyń oı-órisin damytýǵa arnalǵan ózge de basylymdardy nazardan tys qaldyrmaǵan. Muǵalim jan-jaqty bilimdi, belsendi bolýy tıis dep sanap, ózi «Orenbýrgskıı lıstok» gazetine maqalalar jazyp, jiberip turǵan. Altynsarınniń shákirti, ataqty jazýshy-pedagog S.Kóbeev «...Muǵalim jan-jaqty bi­lim­­di, mádenıetti bolýy úshin, gazet-jýrnaldy jıi oqýy tıis», degen eken. Jaǵymdy jańalyqtan habardar bolyp otyrý, ozyq tájirıbege den qoıý, taǵylymdy, ulaǵatty sóz­derden nár alyp júrý ómirlik qa­jet­tilikke aınalsa deısiń. Keıde kó­keıde júrgen keıbir oılardy elge ta­nymal ustazdardyń jazǵandarynan oqyp, júzege asqanyn qalaısyń. Aı­talyq, Qazaqstannyń Eńbek Eri Aıagúl Mırazovanyń «Ustaz ujdany» atty maqalasyndaǵy («Egemen Qazaqstan» 2016 j. 16 qarashada) usy­nystar, onyń ishinde «QR bilim berý salasynyń qurmetti qyzmetkeri», «QR bilim ozaty», «Y.Altynsarın» medali syndy marapattarǵa ıe bolǵan muǵalimderge qosymsha aqsha tólense degen tilegi zor quptarlyq. Shynynda da, ábden eńbegi sińgen ustazda qandaı da bir ereksheliktiń bolýy ádil dep esepteımiz. Ári bul muǵalim mártebesin kóterýdiń de aıqyn bir kórsetkishi bolmaq. Osyny Bilim jáne ǵylym mınıstrligi eskerse eken deısiń. Naǵyz ustazdyń eńbegi­ne saı yntalandyrýdyń laıyqty jo­ly tabylyp jatsa, sapanyń da órge basary haq. Sapany kóterýge osy maqalada sóz bolyp otyrǵan merzimdi basylymdardy kásibı serik etýdiń de septesini tıeri sózsiz. Búginde kópshilik bilim meke­meleri óz ujymy úshin ózge basylymdar turmaq, toqsan jyldyq ta­rıhy bar, qazaq pedagogıkalyq ba­sy­lymdarynyń atasy derlik, barsha bilim salasy qyzmetkerlerine ar­nalǵan «Qazaqstan mektebi» jýrnalyn jaz­dyryp alýdy da kópsinedi. Árıne, pán boıynsha nemese qalaǵan basylym­dardy jeke atyna jazdyryp alyp oqýǵa keler bolsaq, muǵalimge jazyl dep jalynýdyń qajeti joq. Jalpy, muǵalim aldynda mundaı problema turmaýy kerek. Ol gazet oqýdy kásibı qyzmetiniń ajyramas bir bólshegi, órge basýynyń, oı-órisi keńeıýiniń mańyzdy bir joly dep shyn júregimen túısinip, óz yqylasymen, ózi suranyp ja­zyl­ǵany qajet-aq. Bul rette aqsha­ny syltaýratýdyń da qısyny kelmes. Shúkir, aılyq aı saıyn, ýaqtyly beriledi. Osy oraıda «Basqalardy oqytyp, úıretýi nátıjeli bolsyn dese, eń áýeli muǵalimniń ózi oqýy kerek. Oqyǵanda da ábden qartaıǵansha oqýy kerek», degen sózder tilge oralady (Paton). Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, ıntellektýaldy ult qalyp­tastyryp, elimizdi básekege qabiletti etýimiz úshin, áleýeti myqty ustazdar qatarynyń tolyǵa túskeni abzal. Ol úshin qazirgi talap – ómir boıy oqyp-izdený, ómir boıy bilim jınaý muǵalimderdiń ómirlik ustanymyna aınalýy tıis. Pıalash SÚIINKINA, QR bilim berý salasynyń qurmetti qyzmetkeri QOSTANAI