Muǵalim qandaı bolýy kerek?

Biz búgingi tańda ǵylym men tehnıka da­myǵan, óner-bilimniń túrli salasyn­da tyń jańalyqtar asa qarqyndy úr­dis­pen ashylyp jatqan qoǵamda ómir súrip jatyrmyz. Demek, osyndaı qo­ǵam­da zamanyna saı urpaq tár­bıe­lep, je­tildirip shyǵarý úshin jan-jaq­ty bi­lim jáne tárbıe berýmen aınaly­sý óte jaýapkershilikti is ekendigi bar­sha­myz­­ǵa aıan. «Tálim-tárbıe men oqytý isi­­niń nátıjesi is-áreketterden góri mu­­ǵalimderge kóbirek táýeldi», degen  Y.­Al­­tyn­­sarınniń kóregendikpen aıtqan pi­­ki­ri­niń qazirgi ýaqytta da mańyzdy bolyp oty­rǵany shyndyq. Ustazdar balalarǵa tek bilim berýmen ǵana shektelmeı, sonymen qatar, olardyń deni saý, aqyl-oıy tolysqan, izgi nıetti, mádenıetti de ádepti, dúnıetanymy joǵary tulǵa retinde kemeldenýi úshin berer tárbıeniń yqpaly da zor bolmaq. Ol úshin, eń aldymen, muǵalimniń bilim berý isin rýhanı damyta otyryp, ınnovasııalyq izdenispen jumys istep, ózgege ónege bolarlyqtaı tulǵa bolýy shart. Endeshe, zamanyna laıyq muǵalim bolý úshin ne isteý kerek? Menińshe, qazirgi zamanǵa laıyq muǵalim bolý úshin birneshe túrli qasıetter árkez bizdiń boıymyzdan tabylyp otyrýy tıis. Ol úshin muǵalim meıirimdi de qamqor jáne talap qoıa bilýi kerek, ustaz ben shákirt arasynda yntymaqty qarym-qatynas ornyǵýy tıis, muǵalim men oqýshy bir-birine qurmetpen qaraýy kerek, muǵalim óz kásibiniń mamany bolýmen birge, ózge de pánderdi jaqsy meńgerýi qajet. Sebebi, balalar óz muǵalimin «bárin biledi» dep oılaıdy. Sol úshin de muǵalimniń bilimine eshqashan shek keltirmeıdi. Ataqty pedagog A.Sýhomlınskıı «Oqý­shy­­lardy ortaq ıntellektilik, aqylaqtyq, este­tıkalyq, qoǵamdyq-saıası múddeler biri­k­t­iredi», deıdi. Shynynda da muǵalim óz úlgisi arqyly ǵana oqýshyny talpyndyra alady. Mu­ǵalimniń balalar aldyndaǵy bedeli joǵary, beı­nesi jarqyn bolýy tıis. Iаǵnı, muǵalimniń balalar aldynda árbir sóılegen sózi, jasaǵan árbir is-qımyly, tipti kıgen kıimi, júris-turysyna deıin oqýshylarǵa unamdy nemese unamsyz jaǵynan qaıtse de óz áserin tıgizip otyratyndyǵy daýsyz aqıqat. Muǵalim psıholog ta bola bilýi kerek.  Aldymyzǵa kelgen árbir balanyń minez-qulqyn únemi baqylaýda ustap, soǵan sáıkes týra sheshim qabyldap, olarmen jıi-jıi suhbat ótkizip, syrlas dosyndaı jaqyndyq tanytyp, ystyq yqylaspen aqyl-keńes aıtyp, kóńil-kúılerin ıgere bilsek, demek, tártibin jaqsartyp, oqýǵa yntalandyra bilemiz. Muǵalim oqytýdaǵy zamanaýı ozyq tehnologııany tıimdi paıdalanýy, bilim salasyndaǵy sońǵy jetistikterdi oqýshylarǵa der kezinde jetkizip, ortaq ıgilikke aınaldyra bilýge yntaly bolǵany jón. Sonda ǵana tárbıeli de bilimdi urpaq ósirip, elimizge qyzmet etetin azamat qalyptastyryp shyǵaramyz. Jalpy, bilim negizi bastaýysh synyptan qalanady. Sondyqtan bastaýysh synyp mu­ǵalimderine bul baǵytta joǵary talap qoı­ylýy da zańdy. Mektep tabaldyryǵyn attaǵan ár balanyń keleshegi ózimizge baı­la­nysty ekenin túsinýimiz qajet. Ustazdyq qyz­­­mette bosańsýǵa bolmaıdy. Sebebi, Qadyr Myrza Áli aıtqandaı, «Tarydaı bolyp kirip, taý­daı bolyp shyǵýdyń» arasynda úlken ju­mystar júrgizilýi tıis. Bul óte már­tebeli de jaýapkershiligi joǵary mindet eke­ni sósiz. Belgili qazaqstandyq psıholog M.Muhanov «Bilim degenimiz – tıisti obektiler týra­ly al­ǵan habar. Ol adamnyń basynda qalyp­ta­syp, saqtalyp otyrady», deıdi. Árıne, bilimniń adam basynda saqtalatyny ras. Biraq, ony saqtalý dárejesine jetkizý úshin qanshama is-áreketterdiń oryndalýy kerek ekenin umy­t­paý­ǵa tıispiz. Qoryta aıtqanda, qazirgi zaman muǵalimi degenimiz shyn máninde kemeldi urpaq tárbıeleýdi ómirlik maqsat-muraty sanaıtyn, ózgelerge óner-bilim úırete júrip, ózi de úırene júretin segiz qyrly, bir syrly jan bolýy qajet.  Janargúl MAǴZYMOVA, №40 orta mekteptiń bastaýysh synyp muǵalimi  AQTО́BE