Jańarý

Osydan jıyrma jyl bu­ryn bizde armandar kóp edi. Árıne, arman taý­sylmaıdy ǵoı. Alaıda, ol kezde sol bir ar­mandar túgil naqty qolǵa alyn­ǵan isterdiń oryn­da­laryna kúmán keltirýshiler de kóp bolatyn. Endi baı­qasaq, «arman adastyr­maıdy» de­gen sóz ras eken. Qazir qazaq­stan­­dyq­tar osy jyldar ara­lyǵynda ja­sal­ǵan nebir iri isti kórip, onyń ıgiligi men jemisin naqty tatqan soń oǵan kóz jetkizdi. Buǵan dálel de bar. El­basy Jol­daýyn­da osy jyldar bo­ıyna biz qazaq­standyqt­ar­dyń densaýlyǵyn jaqsartý úshin qa­jet nárseniń bárin jasadyq dedi. Halyqtyń densaýlyǵyn jaq­sartýdy memleket áldeqa­shan qol­ǵa aldy. «Densaýlyq – zor baılyq» bolsa,  sport onyń kepili ekendigi júzege asty. Densaýlyqty saqtaý ońaı, al ony qalpyna keltirý qıyn. Biraq densaýlyqty saqtaý úshin, aldy­men oǵan qolaıly jaǵdaı ja­salýy kerek. Bul turǵydan alǵan­da bizdiń elde ár qalada, ár aýdanda atyna zaty saı jańa zamanǵy aýrýhanalar, medısınalyq orta­lyq­tar boı kóterdi. Jazyl­mas aýrýdy emdeýdiń baspal­daq­tary qalandy. Almaty, As­tana qal­a­lary­ndaǵy maz­muny bir tóbe, máni aıryqsha medısı­na­lyq or­ta­lyqtar – so­nyń alǵash­qy aı­ǵaq­­tary. Jetekshi sheteldik klınıkalarmen baılanysy bar 150 telemedısına orta­lyq­tary qu­ryl­dy. Ondaǵy ma­mandardyń or­ny bólek. Olar endi ózin-ózi da­my­ta beredi. Demek, aýyr­maı uzaq ja­saýdyń shyńyna qazaqstan­dyq­tar da birte-birte kóterile beredi. Al syrqattana qalǵan jaǵ­daıda em izdeıtin jer molaı­ǵan soń, saýyqqanda qaıtyp aýyr­­maı­tyn jolǵa túsý eń durys amal bolyp tabylady. Aýy­ryp em izdegenshe, aýyr­maı­­tyn jol izde degendeı, oǵan da bizdiń elde jaǵdaı ja­sal­ǵandyǵyn jurt jasyr­maı­dy. Sonyń biri Karete orta­ly­ǵy­nyń qyzmet­keri Erjan. Ol aıtady: – Aqbula­q­tyń boıy me­­niń, jalpy qala turǵyn­da­ry­nyń jıi keletin jeri. Onda jazy, qysy kúnde­lik­ti kóp adam jı­na­lady. Qys­ta Aqbulaqtyń beti muz bop qatady. Jaltyraǵan aı­dyn ústinde qaraqurym adam konkımen syrǵanaıdy. Móldir aýa, tynyq jel kókirekti asha túsedi. Onan keıin shyńyltyr aıazdyń astynda dene býsa­nyp, eki bet narttaı qyza­ra­dy. Al jazda Aqbulaq tolqyp aǵady. Onyń kóldeı keńeı­til­gen tu­synda qaıyqpen sport­tyq ja­rys­tar uıym­das­ty­rylady. Er­teń­gisin ıakı keshkisin Aqbulaq­tyń eki jaǵa­syn boılaı den­saýlyǵyn túzep jú­girgen adamdar qarasy tipten molaıady, deıdi. Ras. Buryn bul ara tú­binde jyltyrǵan sýy jylap aqqan, aqpasa keýip sasyǵan, jaǵasyn óńkeı qamys basqan, qoqys tó­gil­gen eski bir arna bolatyn. Bú­ginde onyń or­nynda joǵary­da aıtqany­myz­daı, kerile aq­qan kishigirim ózen. Jaǵasyna gúl bitip, saǵasyna nur juqqan soń atyna saı qulpyryp, óne bo­ıyna otyrǵyzylǵan qalyń aǵash kórkine, turǵyndar den­saý­ly­ǵy­nyń shıpasyna aınaldy. El saýlyǵy osy Aqbulaq­tan bastaý alǵandaı bolady. Bul jerde jastardyń julyn- qur­tyna aınalǵan esirtki zat­ta­ry­nyń kózin joıý úrdisi qa­lyptasqan. Ishki ister mınıstrligi urpaq tamyryna balta sha­batyn keseldi úzildi-kesildi kesý kórinisterin osy arada kórsetti. Jastarǵa qylmystan qashyq bol, esirtkiden ada bol dep qy­zyl sóz aıtqannan góri, olarǵa naq­ty túrde jamannan qashyq bolýǵa jaǵdaı jasalǵan artyq. Ondaı jaǵdaıdyń irge­tasy qa­lanyp, shańyraǵy bekidi. So­nyń biri de biregeıi Aq­bu­laq­tyń bo­ıyndaǵy «Qazaq­stan» men «Alataý» sport keshenderi. Onda jazda konkı teýip, qysy, jazy sýda júzip, nebir sport túrleri­men aı­na­ly­sýǵa bolady. Bular álem­dik deń­geıdegi jarys doda­la­ry óte­tin berekeli ordaǵa aınaldy. Sport dese ishken asyn jerge qoıatyn sportshylarymyz ben jankúıerlerimiz qatary molaıa tústi. Soǵan saı elimizde barlyq stadıondar qalpyna kel­tirildi.  Qazir eńbektegen sá­bı­den bastap, eńkeıgen qarııa­lary­myzǵa deıin Qazaqstannyń 20 qalasyn aınalyp ótken Olımpııalyq alaý estafetasyn kórdi. Ol ár júrekke den­saý­lyq shyraǵyn jaqty. Deni saýdyń – jany saý degendeı, qa­­zaq­standyqtar den­saý­lyǵy myq­tynyń jasy uzaq, isi taza bolatyndyǵyn uqty. «Bizdiń bar­lyǵymyz da, ár túrli ha­lyq­tardyń ókilderi rýhanı tur­ǵyda baıı tústik, janymyz jo­­marttana tústi» dedi bul tý­raly Elbasy. Azıadanyń qar­sańynda birneshe biregeı sport­­tyq ǵımarattar salyndy. Konkımen syrǵanaý stadıony, ataq­ty velotrek, «Barys» sport kesheni, «Astana-arena» stadıon­dary jáne  Almatydaǵy qaıta ázir­lengen atyshýly Medeý, Shym­bulaqtarǵa qosa «Taba­ǵan» men «Soldatsaıdaǵy» ja­ńa qys­qy sport keshenderi el ıgiligine aınaldy. Olardyń bári buqara­lyq sport túrlerin damytýǵa jasalǵan jaǵdaı. Kez kelgen qazaqstandyq munda den­saý­lyq­taryn shyńdaı alady. Bizdiń halyq «Densaýlyq – zor baılyq» dep ony bárinen jo­ǵary qoıady. Densaýlyq bo­lýy úshin, eń áýeli taza aýa, durys tamaq jáne jaıly da s­apaly turmys, beıbit ómir qa­jet. Mundaı jaǵdaı qazir bar. Elimizdiń barlyq túkpirinde berekeli ister qolǵa alyndy. Sonyń biri, ózgelerge úlgi-ónege bolǵan Astananyń jasyl beldeýi. Ol búginde ormanǵa ulas­ty. Al bir túp aǵash aı­naladaǵy zııandy orasan kómir-qyshqyl gazyn sińirip, birneshe adamǵa hosh ıisti dem beretinin eskersek, táýelsizdik jyl­da­ryn­da tamyr tartyp, japy­raq jaı­ǵan orman, toǵaılar keńis­tikti kirden tazalaýǵa qanshama saf al­tyndaı samal qosty dese­ńiz­shi! Mundaı izgilikti ister tý­raly kóp aıtýǵa bolady. Demek, Konstıtýsııa­myzda eli­miz­diń bas­ty qundy­lyǵy adam, onyń den­saý­lyǵy bolyp taby­latyndyǵy birinshi jazylǵan­daı qazaq­stan­dyqtar­dyń den­saý­lyǵyn uzartý­dyń tetigi de jasaldy degen sóz, endigi qalǵan mindet sol bardy úzbeı ońynan paıdalaný ǵana. Bizdiń basty baılyǵymyz – adam, onyń den­saýlyǵy. Ja­sal­ǵan da, jasalar da izgiliktiń, jaq­­sy is­tiń bári soǵan arna­la­dy. О́ıt­keni, odan artyq baılyq joq. Aleksandr TASBOLATOV.