Zorlyq

Zorlyqtyń bolǵanyn nemese bolmaǵanyn jábir­len­gen­der ǵana naqty aıta alatyny anyq. Naqty jaıdy kórgen de, bastan keshken de solar. Sondyqtan biz aldymen jábir­len­gen­derdiń aıǵaqtary men quqyq qorǵaý organ­da­rynyń áre­ketin, sosyn jábirlegender men olardyń qorǵaý­shylarynyń  dálelderin alǵa tartyp otyrmyz. Quqyq qorǵaý organdary sottalǵandar Aıtmuhametov, Kóshekov jáne Álibaev 2009 jylǵy tamyz aıynyń 11-inen 12-ine qaraǵan túni Seıilhanova, Orazalınany zorlap jáne Nury­shevany zorlamaqqa um­tylys jasaǵan deıdi. Bul qyzdardyń arasynda Rahymbaeva da bolypty. Sottalǵan Aıtmuhametov sol túni osy Ra­hymbaevanyń kelisimimen ekeýi jynystyq qatynasqa tús­ken. Biraq, búginde ne Seıilhanova, ne Rahymbaeva nemese Orazalına ózderin aty atalǵan jigitter zorlady dep aıtpaıdy, kerisinshe zor­laǵan joq deıdi. Alaıda, joǵarydaǵy úsh atpaldaı azamat osy qyzdardy zorlady degen Semeı qalalyq sotynyń úki­mimen árqaısysy bes jyldy arqalap kete bardy. Redaksııaǵa kelgen Rahym­bae­va, Seıilhanova men Orazalına: «Bizdi zorlady degen ji­git­ter sóz baılasyp júrgen adamdarymyz edi,  olarmen sol tú­ni óz erkimizben birge bol­­dyq», dedi. Bul sózderdi ún­taspaǵa basyp aldyq. Onda kóp maǵyna jatqany anyq. Úı­lengeli júrgen jastar jı­nalyp bas qosyp, kóńil kó­tergen eken jáne ara­la­ryn­daǵy jynystyq qatynas birin-biri unatqan adam­­dardyń ózara kelisimi bo­ıynsha oryn alǵan eken, endeshe munda tur­­ǵan ne bar deısiz ǵoı? Gáp sonda. Seıilhanova da biz­diń sózimizge eshkim qulaq aspaı otyr deıdi. Qyzdar osy sózdi «jábirleýshilerdi» quqyq qor­­­­­­ǵaý organdary ustaǵan kezden bastap, shyryldap aıtyp keledi eken. Amal neshik, olar­dyń aıt­qany qylmysty ja­sy­ryp, úsh jigitti bosatý áre­keti sekildenip qala bergen kó­rinedi. Sonda ózderi unat­qan adamdaryn qyz­dar nege bo­satýǵa, qorǵaýǵa at sa­lys­pa­ýy kerek dep oılaısyz? Eger óz­derine qarsy qyl­mys­tyq áre­ket jasalǵan bolsa, qyzdar ony nege jasyrýy tıis edi? Sóı­tip, jábirlengen dep esep­telgenderdiń bul sóz­deri na­zar­ǵa alynbaǵan. Nege? Sebebi, quqyq qorǵaýshy­lar­­dyń anyqtaǵany boıynsha Aıtmuhametov, Kóshekov jáne Álibaev Nuryshevany zorla­maq­shy bolǵanda ol ebin ta­ýyp sytylyp ketip, odan tór­tinshi qabatta ornalasqan pá­terdiń qyltımasynan tómengi úshinshi páterdiń qyltı­ma­sy­na túsken. Tún ortasynda mun­­daı qaýipti qımylǵa kez kel­genniń batyly bara qoı­maı­dy desek te, Nu­ry­sheva as­tyńǵy qabattaǵy pá­terdiń balkony shynylan­ǵan bolsa da oǵan eki aıaǵyn sal­byratyp bir qoly­men asy­lyp turyp, ekinshi qolymen tereze qaǵyp úı ıelerin oıa­typ, jo­ǵarǵy qabatta úsh ji­gittiń qyz­dardy zorlap jat­qanyn, dereý polısııa sha­qyrý qajettigin aıt­qan. Nu­rysheva sol páter­diń tele­fo­nynan qo­ńyraý sha­la­dy. So­syn polı­sııany kireberiske shy­ǵyp, qar­sy alǵan. Keıin bul qyz­dyń erligin iske naqty be­kitý maqsatynda onyń tas qarań­ǵydaǵy áre­ketin sy­naq retinde baıqap kórý úshin tá­jirıbe jasa­ǵan­da eshkim qaı­­­­talaı al­maǵan kó­rinedi. Sebebi, ór­mek­shi bol­­masa, ol múm­­kin emes deıdi. Polısııa jetkende saǵat tańǵy 06 – 07. 00 shamasy bo­lýy kerek, eshkim esik ash­paı­dy. Olar Nurysheva ótken páter arqyly joǵaryǵa kóte­rilýge úı ıesinen ruqsat su­raıdy. Ári qaraıǵy jaǵdaı qas-qaǵym sátte týra shytyr­man oqıǵadaı órbıdi. Ishke engen polısııa ókilderi bólme­lerdi sharlap júrip, ózderi ash­­­qyshty taýyp, syrtqy esik­­­­­ti ashady. Qalǵan polısııa mú­she­leri kirip, oqıǵaǵa qaty­sý­shylardyń bárin ishki ister bólimine alyp ketedi. Sonan... jábir kórgen qyzdar ózderin atalǵan jigitter zorlady dep aryz jazǵan. Qylmystyq is qozǵalady. Artynsha olar, ıaǵ­nı, qýdalaý organy jábir­len­gender  dep tapqandar  esh ja­zyǵy joq azamat­tary­myzdy qutqara kórińizder dep jan- ushyra qaıta aryz jazady. Biz qysymmen jalǵan aryzǵa qol qoıyppyz dep shyr-pyr etip araǵa túsedi. Al qýdalaý or­ganynyń málimeti boıynsha atalǵan qyzdardy, tipti olar­dyń bireýin úsh jigit top­ta­syp zorlaǵan. Sosyn artyn­sha álgi úsh qyz biraýyzdan jigitterdiń tarapynan eshqan­daı zorlyq bolǵan joq dep aqtap shyǵa kel­gen. Bul qa­laı?! Tek rasy­men eshteńe bol­maǵan jaǵdaı­da ǵana adamdar osyndaı málimet beretini anyq. Endeshe, olar jigitter biz­di zorlady degen aryzǵa qa­laı qol qoıǵan? Buǵan osy iske qorǵaýshy bolyp kirisken Baıǵalı Ju­madilov: «Oqıǵa bolar túni Nu­­rysheva zorlyqtan qash­qandaı bop balkon arqyly shy­­ǵyp emes, tek jeke qyz­ǵa­nysh­tan ǵana uıaly tele­fo­ny­nan polısııaǵa qońyraý shal­ǵan. Ol qyzdyń balkon ar­qyly óte almaǵanyn dálel­dedik. Sodan tańǵy saǵat 06.00 de jigitter men qyz­dar­dy us­tap alyp ketken soń polısııa qyzmetkerleri Seıilhanova, Orazalına jáne Rahym­bae­valardy 13 tamyzdyń tún­gi 02.30-na deıin 20 saǵat us­taıdy. Osynshama ýaqyt bo­ıy ne sý, ne tamaq ishkizdirmegen. Qoldaryn kótertip  qa­byr­ǵaǵa qaratyp, turǵyzyp qoıǵan. Soǵan shydaı almaǵan qyzdar aqyrynda polısııa qyz­met­ker­leri daıyndaǵan ar­yz­ǵa qol qoıyp bergen. Osy jaıdy qyzdar sot tergeýinde pro­ký­rordyń jáne ter­geý­shi­lerdiń kózinshe aıtyp ber­di» deıdi.           Sol sııaqty sot­­­­­­­­talǵan Danııar Aıt­mu­ha­me­tovtiń ákesi ıaǵnı ekinshi qor­ǵaýshy Dáý­lethan Keńes­han­uly: «Qyz­dar­dan us­talǵan uldarǵa qa­tysty aryz túspeı, demek áli qylmystyq is qoz­ǵalmaı ja­typ jáne sot-dári­gerlik, sot-bıologııalyq sa­raptama­dan ótkizýge, qan, silekeı úlgisin, jynys qynap­ta­rynan súrtindi alýǵa kelisim beretindikteri týraly óti­nish alynbaı turyp, olar erikterinen tys sot-dárigerlik sa­rap­tamaǵa jiberilgen» deıdi. Bul aıtyl­ǵan­dar tekserilip, rastalar bolsa, onda Semeı qa­la­lyq OPB-niń tergeý orny QIJK-niń zań talabyn buzǵan bo­lyp ta­by­lady. Olar­dyń mun­­daı áre­ketke kúsh qol­da­nyp barǵan­dyǵyn «jábir­len­gen» dep ta­bylǵan qyzdar da, qor­ǵaý­shy­lar da basa aıtady. Tip­ti, ol tergeý áreketteri pro­ký­ra­tý­raǵa habarlanbaı júr­gizilgen kó­ri­nedi. Sony­men qatar, sot­ta­lýshylardyń aıy­bynda olar qylmysty mas kúıinde ja­­saǵan dep kór­setilgen. Alaı­da, mundaı qo­rytyndy iste múlde joq bo­lyp shyqqan. Ony Semeı qa­lalyq №2 soty da óz úkiminde rastaıdy. Sol sııaqty qyz­darǵa sot-dá­riger­lik saraptama taǵaıyn­dal­ǵan­da olardan qan, jynys qy­naptarynan súrtindi alý, jo­ǵaryda aıtyl­ǵandaı, SDS-ma ortalyǵynyń zert­ha­nasyna júk­telgen. Bi­raq osy qyz­dar­dyń eshbirinen de súr­tindi aly­nyp, sarapshy-bıo­logqa be­­­rilmegen. Alaıda, Seıilhanova men Orazalınaǵa ja­­sal­ǵan sot-bıologııalyq saraptama qorytyndysy bar. Onyń 6 paraǵynda «Ora­zalı­nanyń, Se­­ıilhanovanyń jy­nys mú­she­si men tik isheginen alyn­ǵan súrtindini sarapshy-bıo­log zert­tegen deıdi. Alaıda, №30-07-shi, №164-shi sot-bıo­lo­gııalyq saraptama uıǵa­ry­myn­da bul súrtindilerdi ter­­geýshi sarapshy-bıologqa 08.10.09 jy­ly tapsyrǵan dep kórsetse, qalaısha ol ony 13.08.09 jy­ly zerttegen?! So­­ny­men qa­tar, osy atalǵan uıǵarymda zattaı aıǵaqtardy kórsetýde Seıilhanovanyń ish kıimderin №2 obekt dep belgilegen. Sodan onda uryq qal­dyǵy bar ma degen suraqqa jaýap retinde ish kıimge júr­gi­zilgen Seropıan ádisi bo­ıyn­sha zertteýde №2 obek­tide uryq­tar joq dep qory­tyndy berilgen. Sóıtip, Se­ıil­ha­no­vany eshkim zorla­ma­ǵan­dyǵyn, ıaǵnı jynystyq qa­tynas óz­ara kelisimmen oryn alǵan­dy­ǵyn óz­deri de kór­­se­tip otyr. Osyny sotqa qansha aıtsaq ta bizdiń só­zimizge qulaq aspady» – dep qor­ǵaý­shy Jumadilov qaıran qalady. Joǵaryda aıtqa­ny­myz­daı, alǵashqyda polısııany sha­qyrǵan Nurysheva dep óz­deri dáleldese de tergeý orny ke­ıin nege ekeni belgisiz polı­sııany shaqyrǵan Nurysheva emes, Seıilhanova dep kór­setken. О́ıtkeni, tipti ol sol páterdiń ıesi retinde sa­nal­ǵan. Sonymen qatar, bul daý­ly máseleni qaraǵan aldyńǵy sot «Jábirlenýshiler Orazalına men Seıilhanova óz ja­ýap­ta­rynan bas tartyp, Ora­zalı­nanyń Álibaev meni zor­laǵan joq, al Seıil­hano­va­nyń tek Kóshekovpen ǵana óz erkimmen jynystyq qa­ty­nas­ta boldym degen ja­ýap­ta­ryna syn kóz­ben qaraıdy, óıtkeni sot máji­li­sin­de jábirlenýshi Ora­­zalına óziniń otbasymen sot­talý­shy Aıtmuhametovtiń ákesiniń №14 úıinde páter jaldap tu­ratyny anyq­tal­ǵan. Son­dyq­tan Orazalına sot­talýshy Aıtmuhametovtiń ákesine mú­liktik táýeldilik jaǵ­daıynda. Orazalınanyń sot­talýshy Áli­­­­baevpen óz erkimmen jy­nystyq qatynasta boldym degen jaýaby sot-dárigerlik sa­raptamalardyń qo­ry­tyn­dy­la­ryna qarama-qaı­­shy keledi. Demek, sot já­birlenýshiler Orazalına men Seıilhanova­nyń óz jaýap­ta­ry­nan bas tart­qan áreket­te­rin sot­ta­lý­shylardy qylmys­tyq jaýapkershilikten bosatý maq­sa­tyn­da berip otyr», dep tapqan. Ra­synda, redaksııaǵa aryz aıta kelgen Orazalına men Seıilhanova sóz baılas­qan jigitterin jazyqsyz jazadan qut­qaryp qalý úshin jan­ta­lasyp júrgenin jáne sot-sa­rap­tama ótkizilmegenin aı­ta­dy. Al qorǵaýshy Jumadilov­tiń Semeı qalalyq ádilet bas­qarmasynan suratýyna baı­lanysty odan kelgen jaýapta atalǵan úıge ondaı quqyq tirkelmegendigi jazylypty. Demek, bul qujatqa sensek, Semeı qalasy Kirpish zaýyt kó­shesindegi №14 úı sottalýshy Aıtmuhametovtiń ákesiniń atyn­­da emes. Sonymen qatar, bul az deseńiz, Joǵarǵy Sot­tyń qylmystyq ister jónin­degi qadaǵalaýshy sot alqasy da ótken jyldyń 7 qyr­kú­ıek­tegi qaýlysynda isti álgi bu­ryn qaraǵan sottyń birqatar qatelikter jibergenin keltiredi. Máselen, sot-bıologııalyq saraptamany taǵaıyndaý já­ne aıǵaq zattardy tirkeý qaý­lysy boıynsha Orazalınadan qan-silekeı, tampon aly­nyp, sot-bıologııalyq sarap­tama­sy­na jiberilmegen deıdi. Demek, budan keıin qorǵaýshy Ju­ma­dilovtiń sot-bıolo­gııa­lyq saraptama jasalǵan joq degen dáleline qulaq aspaý múmkin be? Sol sııaqty Joǵarǵy Sot­tyń osy qaýlysynda «Orazalınadan sol ıyǵynyń sy­rylýy túrinde dene ja­ra­qa­ty tabylǵan, bul jaraqat áı­el­­derdiń quqyǵyn buzyp, erkinen tys jynystyq qa­ty­nasqa túsip jatqanda jasa­latyn qyl­­mystarǵa tán emes» deıdi. Al olaı bolsa, zor­landy degen qyzdardyń arasynda júr­gen jáne sol oqıǵa túni sottalýshy Aıt­mu­­hametov­pen óz erkimen jy­nystyq qa­ty­nasta bolǵan Rahymbaeva ózi­niń kózinshe polısııa qyz­metkerleri jal­ǵan aryzǵa qol qoıdyrtý úshin Oraza­lınany úsh saǵat boıyna tapjyltpaı tur­­­ǵy­zyp qoıǵanyn, sóıtip bir áıel polısııa qyz­met­ke­riniń aıtýymen aryz jazýǵa máj­búr bolǵanyn bekitken. Mu­ny Orazalına da sotta ter­­geýshiniń kó­zine shuqyp aıtyp berdi, deıdi qorǵaýshy B.Ju­madilov. Demek, Ora­za­lı­­naǵa jaraqat salǵan kim? Onyń jalǵan aryzǵa amalsyz qol qoıdym deýiniń syry nede? Buǵan jaýap retinde Jo­ǵarǵy Sottyń atalǵan alqasy isti buryn qaraǵan sot «Is boıynsha dáleldemelerdiń ara­­­­­synda mundaı qarama-qaı­shylyqtardyń bar ekenine qa­ramastan, jábirlenýshi Ora­zalınanyń jaýabyn, sot-bıo­logııalyq saraptama qory­tyn­dysyn jáne basqa da dá­lelderdi muqııat teksermeı Ora­zalınany sottalǵan Áli­baev zorlady degen teris qo­rytyndy jasaǵan» dep bir epı­zod boıynsha isti qys­qart­ty. Osy qaýlyda aldyńǵy sot úkimindegi Orazalınanyń sot­talǵandar olardy zorlama­ǵa­nyn, kerisinshe polısııa qyz­metkerleri oǵan kúsh qol­da­nyp, qorqytyp aryzǵa qol qoı­dyrǵanyn, dene jara­qa­tyn polısııa qyzmetkerleri sal­ǵanyn, sot-bıologııalyq sa­­­rap­tamaǵa qan men silekeı tapsyrmaǵanyn kórsetip, sot­talǵandardy aqtaýdy, al polısııa qyzmetkerlerine shara qoldanýdy suraǵan ótinishi keltiriledi. Alaıda, osy dálelderdiń birine de qaramastan jáne Seıilhanova ózin eshkim zorla­maǵan­dy­ǵyn qansha aıtsa da seń qozǵalar emes. «Bul oqıǵa bizdiń ar-na­mysymyz­dy tap­ta­dy. Tipti, eshkim sen­bes kúlkili jaǵ­daıǵa dýshar etti. Sóz baı­la­syp júr­gen jas­tardy bir-birin zor­­lady dep masqara aıyp taq­ty. Mundaı da sora­qy­lyq bolady eken dep jaǵamyzdy ustap otyr­myz. Sotta kýá Rahym­baeva bizdi eshkim zor­la­ǵan joq dep kórsetti. Muny Seıilhanova da aıtyp otyr. Oǵan qosa osy qorǵaýshy Ju­madilovpen beı­netaspaǵa tú­sirilgen suhba­tynda Seıil­hanovanyń anasy qyzyn atal­ǵan úsh jigittiń zorla­ma­ǵa­nyn basa aıtady. Kerisinshe sol oqıǵa oryn alǵannan keıin qýdalaý or­ga­nynyń tara­py­nan kór­gen qysymyn jyr qy­lyp jipke tizip bergen. O basta úsh qyz­dy, onan eki qyz­dy, endi bir qyzdy zor­laǵan bolyp úsh jigit tar­qapasqa qamalyp áli otyr. Sóıtip, úsh birdeı azamattyń taǵdyryn búldirip, qara kúıe jaqqan­dary jetpegendeı olar meniń balam Danııardyń basyn ja­ryp, múgedek qylyp tastady» – deıdi qorǵaýshy D.Ke­ńes­hanuly. 2010 jyldyń 16 qyr­kú­ıek kúni Dáýlethan Ke­ńes­han­uly Ádilet mınıs­tr­ligi­niń Semeı qalasynda orna­las­qan OV 156/19 mekeme­si­niń qyzmet­ker­­leri óziniń sot­talǵan uly Danııardy uryp tastaǵanyn estıdi. Uly­­­nyń birneshe mekeme qyz­­met­ker­lerinen ońbaı taıaq jegenin kórip aryz­da­na­dy. Tekseris  OV156/19 mekeme qyzmet­ker­le­riniń teris áreketin áshke­releıdi. Sóı­tip, 2010 jyl­dyń 10 aqpan kúni qarjy po­lısııasynyń Semeı qalasy aımaǵy boıyn­sha aǵa tergeýshisi tergeýde jatqan Da­nııar Aıtmuhame­tov ta­lapty or­yn­­­­daǵan joq degen jeleýmen atalǵan mekeme qyz­met­kerleri urǵanyn dá­leldep, soǵan baılanysty qylmys­tyq is qozǵaý týraly qaýly shyǵarady. Osy qyl­mystyq isti qaraǵan oblys proký­rory aǵa tergeýshi qaý­lysyn kúshinde qaldyrady Sóıtip, aıyp taǵý ońaı, aqtaý qı­ynǵa aınaldy. So­ny­men, bizdiń quqyqtyq-de­mo­kratııa­lyq da­myǵan elimizde zań ús­temdigi qashanda ba­sym tura­tyn­dy­ǵyna senim zor. O basta quqyq qorǵaý or­gan­dary birin-biri zorla­dy degen jastar birin-biri unat­qan ǵa­shyqtar ekendigi rasqa aı­naldy. Shyn mahab­batqa esh­­teńe de kedergi bola al­maı­dy. Birneshe taǵ­dyrdy tárk etkisi kelgen adam­­dar ony túsine alǵan joq. Qazir zorlandy degen Seıilhanova men ony zorlady dep aıyp taǵylyp sottalyp ketken Kóshekov ekeýi neke sara­ıy­na aryzdaryn ótkizip qoıdy. Onyń kóshir­mesi qo­ly­myzda. Sonda shyn máninde jazyq­syz zorlyq kór­gen kimder? Jábirlengen dep ta­byl­ǵan Orazalına jáne Seıilhanova joǵaryda keltirilgen jańa derekterge baı­lanysty jáne ózderiniń aı­týlary bo­ıynsha sottalǵan D.­Aıt­­mu­ha­me­tov­ten zorlyq kór­me­genin keltiredi. Sol sııaqty jábir­le­nýshi Nury­shevanyń ary­zyn­da da Aıt­muhametov atal­maıdy jáne ótken jylǵy 16-aqpan kúni Semeı qa­la­lyq №2 sotynda bolǵan sot tal­qylaýynda já­bir­lenýshi Nu­ry­shevaǵa sot­talǵan D.­Aıt­­muhametov bettestirilip, ol jábirlenýshige «Men saǵan tı­istim be?» dep suraq qoı­ǵanda Nurysheva: «Joq, sen maǵan tıisken joq­syń» dep jaýap qaıtarǵan. Bul sot tal­qylaýyndaǵy bettestirý hat­­tamasynda jazy­lyp tur. Sonda sot nelikten sot­tady, dep suraıdy qor­ǵaý­shy D.Ke­ńes­hanuly. Bul su­raqqa endi kim qalaı, ońdy jaýap beretinin ázirge eshkim bilmeıdi. О́ıt­keni, jábirlen­gen­derdiń olar­ǵa jábir kór­setkenderge tú­gel­deı tıisti shara qol­da­nylaryna da kú­máni bar. Aleksandr TASBOLATOV.