Elimiz úshin erekshe mánge ıe

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy Máýlen ÁShIMBAEVPEN áńgime – Máýlen Saǵathanuly, 23 qańtarda Astanada Sırııa má­­selesine baılanysty kelis­sózder úderisi bastalady. Osy­­ǵan az-kem toqtalyp ót­seńiz? – Búginde búkil el aýmaǵyn qamtyǵan Sırııadaǵy azamattyq soǵys álemdegi asa ózekti ári ótkir máseleniń birine aınalyp otyr. Osy soǵystyń saldarynan 500 myńdaı adam qaza tapty jáne 2 mıllıondaı turǵyn jaralandy degen derekter bar. Sondaı-aq, birneshe mıllıon adam bosqyn atandy, amalsyzdan ózge elderdi panalaýǵa májbúr boldy. Olardyń basym kópshiligi analar men balalar. Kóptegen beıbit turǵyndy qurban etken, qalalardaǵy tarıhı eskertkishterdi qırat­qan, el ekonomıkasyn turalat­qan janjaldar men qarýly qaq­tyǵystardy toqtatý halyq­aralyq qoǵamdastyq úshin úlken problemaǵa aınalyp otyr. Al bizdiń elimiz Sırııa daǵda­rysyn sheshýge Astanadan kelissózder alańyn usyný arqyly soǵys zardabyn bastan keship jatqan sırııalyqtardyń qıyn jaǵdaıyn sál de bolsa jaqsartýǵa úles qos­paq. Kelis­sózder kezinde qan­daı máse­leler boıynsha ýaǵda­las­tyq­qa qol jetkiziletinin aıtý ázirge erte. Eń bastysy, osyndaı asa ózekti kelissózder úderisiniń elordada júrgizilýi elimiz úshin úlken mártebe jáne senim. – Sırııa daǵdarysyn retteýge baǵyttalǵan  kelis­sóz­derdiń ótetin orny retin­de Astana qalasynyń usy­nylýy jaıdan-jaı emes shy­ǵar. – Elimiz egemendiktiń bas­tap­qy kezinen-aq kópvektorly saıasat ustanyp keledi. Álem­niń jetekshi elderimen, son­daı-aq, Arab, jáne Azııa­daǵy, Eýropalyq odaq qura­myn­daǵy memlekettermen qarym-qatynasymyz jaq­sy, tú­rli salalarda tıim­di ynty­maq­tas­tyq ornatqan­byz. Pre­zıden­timiz N.Á.Nazarbaev­tyń bas­­shylyǵymen Qazaqstan álem­dik deńgeıdegi asa ótkir halyq­­aralyq problemalardy ret­teýge úles qosyp júr. Mysa­ly, elimiz Irannyń ıadrolyq baǵ­darlamasyna qatysty týyn­daǵan daǵdarystyń oń sheshi­lýine, Reseı men Túrkııa ara­syndaǵy ýshyǵyp bara jatqan saıası jaǵdaıdyń rettelýine yqpal etti. Qazaqstan sońǵy jyldary halyqaralyq qaýipsizdik jáne saıası turaqtylyq máselelerine baılanysty birqatar bas­tamalar kóterdi. Sonyń biri – Elbasymyzdyń BUU Bas Assambleıasynyń Vashıngtonda ótken sammıtinde jarııalaǵan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi. Búginde osy manıfest BUU-nyń resmı qujaty bolyp tirkeldi. Qujatta beıbitshilikke jetý jáne memleketter arasyndaǵy problemalardy retteý quraly retinde soǵystan bas tartý adamzattyń HHI ǵasyrda aman qalýynyń negizgi máselesi ekeni atalǵan. Jalpy, Qazaqstan Sırııadaǵy saıası daǵdarysty retteý máselesi kóterilgen kezden bastap onyń tabysty bolýyna qol ushyn berýge umtylyp keledi. Sonyń naqty kórinisi retinde Astana kelissózderin ataýǵa bolady. Bizdiń elimiz BUU Qaýip­siz­dik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde jumysyn basta­ǵanyna bir aıǵa jýyqtady. Mem­leket basshysy soǵan baı­lanysty Saıası úndeýinde de Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıǵa arnaıy toqtaldy. «Keńestegi jumysymyz kezinde biz Pales­tına – Izraıl arasyndaǵy qarsy­lyqty, – dedi osy jóninde, – Taıaý Shyǵystaǵy, Aýǵan­stan­daǵy, TMD keńistigindegi qaq­tyǵystardy, Koreı túbegindegi shıelenisti báseńdetýge, Afrıka men Azııadaǵy daǵdarystardy sheshýge qoldan kelgenshe úlesimizdi qosýǵa nıettimiz». Qazaqstannyń qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan bastamalary men júzege asyrǵan halyqaralyq deń­geı­degi is-sharalary atalǵan má­se­lelermen ǵana shektelmeıdi. Olar óte kóptep sanalady. Sırııa daǵdarysyn retteýge qatysty kelissózderge Astana qalasynyń tańdap alynýynyń basty sebebi osynda jatyr. Ekinshi jaǵynan, bul jerde Qazaqstannyń jáne onyń basshysy N.Á.Nazarbaevtyń halyqaralyq deńgeıdegi bedeli eskerildi. Álemdik mańyzy bar mundaı basqosýlar sanaýly ǵana elderde ótedi. Kelissózder úderisiniń Astanada jalǵasyn tabýy elimizdiń halyqaralyq saıasatta alatyn ornyn, at­qa­ratyn rólin aıqyndap otyr. Sonymen birge, bul elimiz­diń osyndaı asa mańyzdy úderis­ter­di qamtamasyz etýge qabi­let­­ti ekendigin kórsetedi. Son­dyq­­tan da Astana kelissózi Qazaq­stan úshin erekshe mándegi saıası oqıǵanyń biri bolyp sanalady. – Astana kezdesýinde taraptar bir mámilege kelýi múmkin be? – Qazir álemdik qoǵamdastyq Qazaqstan astanasynda ótetin kelissózderge qulaq túrip, kóz tigip otyr. О́ıtkeni, onda qarastyrylatyn máseleler óte mańyzdy. Al Qazaqstan Sırııa daǵdarysynyń kúsh qoldaný jolymen emes, saıası jolmen sheshilýin jaqtaıdy. Bizdiń elimiz bul kelissózderge tikeleı aralasa almaıdy. Sebebi, Sırııa máselesimen aınalysatyn taraptar ózara kelisip, bir ýaǵdalastyqqa kelýi tıis. Osy kelissózderdi ótkizýge negizinen Reseı, Túrkııa jáne Iran bastamashy boldy. Jıynǵa, sondaı-aq, Birikken Ulttar Uıymynyń arnaıy elshisi Staffan de Mıstýra qatysady. AQSh atynan osy eldiń Qazaqstandaǵy elshisi Djordj Krol ókildik etetini belgili boldy. Sońǵy aqparattarǵa qaraǵanda, Astanaǵa Sırııa úkimetiniń jáne Sırııa oppozısııasynyń ókilderi de kelgen. Al Astana úderisinde taraptar ortaq bir kelisimge kelýi múmkin be degenge kelsek, qazirge naqty boljam jasaýǵa erterek. Taraptar ózderine qatysty máselelerdiń tóńireginde sóz qozǵap, solardy talqyǵa salady. Bul kezdesý Sırııadaǵy problemanyń barlyǵyn sheship tastaıdy deýge bolmaıdy. Muny bıylǵy jyldyń aqpanynda Jenevada ótetin jıynnyń bastalýy dep ataýymyz kerek. Qaı jaǵynan alsaq ta, Astana úderisi beı­bit­shilik pen turaqtylyqty jaq­taı­tyn Qazaqstan úshin jáne onyń halqy úshin abyroı bolmaq. Júzdegen beıbit turǵyn­dar­dyń ómirin qıǵan Sırııadaǵy daǵdarysty rettep, onda qaýip­sizdikti qamtamasyz etýdiń basty joly – saıası jáne dıp­lo­matııalyq ádisterdi qoldaný. Bul, ásirese, sońǵy jyldary qarqyn alyp keledi. Sonyń biri retinde jaqynda qabyldanǵan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń №2336 qararyn ataýǵa bolady. Bul qujatta Sırııa aýmaǵyndaǵy soǵysty toqtatý boıynsha múd­deli elderdiń kúsh-jigerine qol­daý jáne barlyq sırııalyq tarap­tar arasynda beıbit kelissóz­derge járdemdesý qajet­tigi kórsetilgen. Dál osyndaı beıbit kelissózder kóptegen túıindi máselelerdiń oń sheshilýine yqpal etedi dep oılaımyn. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan»