«Jambyl eliniń jaısańdary» kimder?

Jýyrda aqyndar men batyrlar eli atanǵan qasıetti Jambyl aýdanynda aqpa-tókpe jyrdyń súleıleri Súıinbaı men Jambyl babamyzdyń urpaqtary bas qosqan saltanatty kesh ótip, onda  belgili jýrnalıst Kúmisjan Baıjannyń «Jambyl eliniń jaısańdary» atty kitaby tanystyryldy. Keıingi jas urpaqqa berer taǵylymy  bar bul eńbekten kıeli topyraqta dúnıege kelgen bı, sheshen, batyr, aqyn babalary jaıly tolǵanystar,  búginde  elimizdiń  damýyna  eleýli úles qosqan belgili tulǵalar men tanymal azamattardyń  ómirbaıany jaıly  tanymdyq  deregi mol málimet alasyz.  Ákimi aqynyn ardaqtaǵan el ardaqty degen, jıyndy ashyp, kitap avtory jaıly jyly sózin arnaǵan aýdan ákimi Jandarbek Dalabaev Jambyl jeri men eli erligi men óneri halyqtyń qazynasyna aınalǵan eren tul­ǵalarmen tanymal ekendigin aıta kelip, solardyń arasynda tabıǵı darynymen erekshelenip, aýdan ómiriniń jarshysy bolǵan tól basylym – «Atamekenniń» shyǵarmashylyq ósýine ózindik úles qosqan, ásirese, ǵasyrlar toǵysyndaǵy qıyn kezeńderde gazettiń ystyǵyna kúıip, sýy­ǵyna tońa júrip attaı jıyrma jyl basqarǵan, sondaı-aq, on jylǵa jýyq aǵa basylym «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Almaty oblysyndaǵy menshikti tilshisi qyzmetin abyroımen atqaryp, Jetisý óńiriniń tynys-tirshiligine qalam terbegen jerlesteri belgili qalamger Kúmisjan Baıjan esimin qurmet­pen ataıtyndyǵyn úlken iltı­patpen jetkizdi. Sondaı-aq, Jandarbek Er­mek­uly byltyr Jambyl ba­ba­la­rynyń 170 jyldyǵy toı­lanǵan kezde Jákeń týraly ensıklopedııa shyǵarý josparda bolǵanyn, búgin sol kitaptyń jaryqqa shyǵyp, qol­ǵa tıgeni jaıly jaǵymdy jańalyqty da aıtyp, súıinshi surady. Jáne de osy eńbektiń quras­tyrý­shysy, jerlesteri M.Áýezov atyn­­daǵy Ádebıet pen óner ıns­tıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Ýálıhan Qalıjanǵa halyq atynan alǵys bildirdi. Alǵash eńbek jolyn Almaty oblysy Kúrti aýdandyq «Shuǵy­la» gazetinen bastaǵan Kúmis­jan Qudaıbergenqyzy jýr­nalıstik eńbektiń san qıly satysynan ótip, shyǵarmashylyq qarymyn shyńdaıdy. Eki márte Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń ıegeri, Memleket basshysynyń Alǵys hatyna ıe, Almaty oblysy men Taldyqorǵan qalasynyń jáne Jambyl aýdanynyń Qur­metti azamaty atanǵan onyń qa­­lamynan shyqqan «Kıe», «Jaq­­sy­lardyń paryzy», «Kóz il­­meıtin kóńil», «Sónbeıtin senim» syndy kitaptary kóp­shilik kóńilinen shyq­qan tartymdy kórkem dúnıe­ler. Al qalamgerdiń jańadan tusaýy kesilgen kólemdi týyndysy 2003 jyly alǵash jaryq kórgen «Jambyl eliniń jaısańdary» kitabynyń jalǵasy. Birinshi kitaptyń alǵy sózinde avtor bir ǵana kitappen oıǵa alǵan maq­satynyń tolyǵymen júzege aspaıtynyn, el men jerdiń órkendep damýyna eńbek sińirgen azamattardyń barlyǵyn qamtı almaıtynyn aıta kelip, amandyq bolsa aldaǵy ýaqytta oıǵa alǵan isti jalǵastyryp, jerlesteriniń aldyndaǵy paryzyn oryndaıtynyn aıtqan edi. Endi, mine, sol ýádesinen shyǵyp, qalyń oqyr­manǵa jańa eńbegin usynyp otyr. Munda kúni keshe dúbirlep ótken batyrlar men baǵlandar, áýlıe-ámbıeler, Elbasynan bas­tap memleket jáne qoǵam qaırat­kerleri, qarymdy qalam­gerler, ǵylym, mádenıet pen óner kóginde tanylǵan talant­tar, ǵaryshker, aýdanǵa, oblysqa, elimizge ta­ny­mal qurysh bilekti eńbek maıtal­manda­rynyń ómir joldary tarıhı shejirege para-par ádemi týyndyǵa keıip­ker bolǵan. Son­dyqtan da bul kesh kitap avtory­nyń ǵana emes, ondaǵy keıipkerlerdiń de ómirin­degi eleýli oqıǵa boldy. – Aqyndar men batyrlar eli dep atalatyn Jambyl aýdanynyń tarıhy qazaqtyń tarıhymen tikeleı baılanys­ty. Bizge tarıh ne úshin kerek? Osynda jastar kóp otyr. Olardyń óz eliniń tarıhyn tanýy – ol óz ultyna qyzmet etýdiń basy. Onyń úlgisin Elbasynyń ózi de kórsetýde. Esterińizde bolar, Nursultan Ábishuly 1986 jyly Jambyl aýdanyna kelgende: «Men halyqtan daýys jınaýǵa kelgenim joq, uly babalaryma Quran oqytyp, solarǵa táý etýge keldim», dep uly babalaryn sanamalaı kele, kúni keshe dúnıeden ótken Nurǵısa qaıda? – dep uly sazgerdi izdegen edi. Mine, sol úde – sol úde. Búgingi Qazaqstannyń shyqqan bıigi qandaı? Qazaqtyń etektegi basy tórge shyqty. Elbasy Nursultan Nazarbaev búkil álem moıyndaǵan uly saıasatker atandy, – deı kele, belgili mem­leket jáne qoǵam qaıratkeri Ýálıhan Qalıjan kitap avtoryna óz iltıpatyn bildirip, «Kúmisjan – aýylymyzdyń, aýdanymyzdyń, elimizdiń jylnamashysy» degen baǵa bere ketti. Sondaı-aq, kesh qonaǵy kór­nekti jazýshy, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory Jumabaı Shashtaıuly atalmysh eńbektiń qajet, kerek kitap ekenine, bul da qalamgerdiń keleshek urpaqqa syılaǵan rýhanı murasy eke­nine toqtaldy. Al Jambyl aýdanynyń ósip-órkendep, damýyna úles qosyp, birqatar laýazymdy qyzmetter atqarǵan Áskerbek Abaev aǵamyz aýdan aqsaqaldary atynan sóz alyp, bul eńbektiń erteń tarıh bolyp qalatynyn, keleshek urpaqtyń ata-babalary kimder bolǵan, kimder eńbek etip, mańdaı terin tókken degende enksıklopedııalyq málimet alatyn úlken dúnıe ekenin aıta kele, aýdan azamattarynyń atynan syı-sııapat jasap, alǵystaryn jetkizdi. Týǵan jerge týyń tik degen, halyq aldynda esep berip, eline degen júreginiń jylýyn, ystyq yqylasyn bildirgen Kúmis­jan Qudaıbergenqyzy perzenttik paryzyn osylaı atqa­ryp, elge, jerge qyzmet etýdiń úlgisin kórsetti. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan» Almaty oblysy, Uzynaǵash aýyly