Satylaı oqytýdyń sapasy da joǵary

Búginde balalardyń qa­byl­­daý qabileti men da­­ryn­dylyǵy, aq­pa­rattyq saýattylyǵy óte jo­ǵary. Bilim salasynyń bi­­­likti mamandary oqý­shy­lardy ýaqyt talaby­na saı jańasha oqytý úshin, olardyń bilimge qy­­zyǵýshylyǵyn oıatyp, qazaq tilin joǵary deń­geı­de meńgerýde jańa teh­nologııaǵa mán berý qa­jettigin aıta bas­ta­dy. Sonyń biri – «Sa­ty­laı keshendi oqytý» teh­nologııasy. Onyń ne­­gizin qalaýshy – Abaı atyndaǵy Qazaq ult­tyq pedagogıkalyq ýnı­ver­sıteti qazirgi qazaq ti­li teorııasy jáne ádis­te­mesi kafedrasynyń pro­fe­ssory Nursha Al­jambaıqyzy. 2013-2014 oqý jylynan bas­tap Astana qalasy bi­lim basqarmasynyń uı­­ǵarymy jáne №66 mek­­tep-lıseıdiń dı­rek­­tory Aıtjan Ermuhan­qyzynyń qol­daýy ar­qyly osy bilim or­d­a­syn­da «Satylaı keshendi oqy­tý» tehnologııasy ne­gizinde tájirıbelik jum­ys-­­ tar júrgizile bastady. 2011 jyly ashylǵan №66 mek­tep-lıseıdiń mereıin ús­tem etetin biraz sharalar atqarylǵanyn bo­sa­ǵasynan kire sala ańǵardyq. Jaı­qalǵan gúlder janyńdy jady­ratyp, jaımashýaq kóńil kúı syılaı­dy. Ustazdar da, oqýshylar da iltıpatty. – Elimizdiń kóptegen mek­tep­terinde biraz jyldan beri bi­rin­­shi synyptan bastap negizgi pán­dermen qatar tańdaý pánderi «Sa­ty­laı keshendi oqytý» tehnologııa­sy boıynsha oqytylyp keledi. Bul – oqytý maqsaty, mindetteri, ádis-tásilderi, ózindik ereksheligi bar jáne oqýshylarǵa bilimdi ǵy­ly­mı negizde satylaı, júıeli, keshendi meńgertip, olardy ult­tyq qundylyqtardy baǵalap, qol­da­na bilýge mashyqtandyratyn oqy­tý tehnologııasy. Satylaı ke­shendi oqytý – oqýshylardyń jas ereksheligin eskere otyryp, ár pánniń ǵylymı mazmuny men júıesin taldap, úıretýmen qa­tar, oıyn durys jetkizýge, ádebı til­de sóılep úırenýge, ana tiliniń baı­lyǵyn baǵalaı bilýge baýlı­tyn ulttyq tól tehnologııa. Se­bebi, qazaq tilin oqytý arqyly hal­qymyzdyń ádebıetin, tarıhyn, jaǵrafııasyn, taǵy basqa pán­derdiń jıyntyǵyn qurap, oqý­shy­larǵa jan-jaqty bilim berýge, olardy ultynyń bıik tulǵaly aza­maty etip qalyptastyrýǵa múm­kindik beredi. Oǵan ózge eldiń ozyq oı-pikirlerimen qatar, Alash arys­tarynyń psıhologııa-pedago­gı­ka, ádisteme salasyndaǵy qundy ǵylymı tujyrymdary, kórnekti ǵa­lym­dar­d­­yń oqytý, tárbıe tý­raly ǵylymı eńbekteri men ádis­te­melik keshenderi negiz etip alyndy, – deıdi Nursha Aljambaıqyzy. Bul bilimdi belgili bir kólem­de berip, qajetti sheberlik pen daǵ­dyny meńgertýmen ǵana shek­tel­meıdi. Balanyń jan-jaqty je­ti­lýine, oılaý men este saqtaý, qııal­daý men elestetý sııaqty ta­nymdyq-psıhologııalyq qa­sıet­teriniń jaqsy úılesimmen da­mýyna múmkindik beredi. Osy ar­­qyly ana tilinde oılaıtyn, ult­tyq mádenıetti meńgergen tul­ǵa qalyptasady. Sondyqtan bul júıe­ge búgingi tańda oqý­shy­lar­dyń da, muǵalimderdiń de qy­zy­ǵý­shylyǵy joǵary. Atalǵan tehnologııa boıyn­sha bilim alǵan oqýshy erkin oı­laý­ǵa, pikirin jasqanbaı aı­tý­ǵa, jı­naqtaǵan ádebı bilim qo­ryn oryn­dy qoldanýǵa daǵ­dy­la­nady, ta­nymdyq bolmysyn qa­lyp­tas­tyrady. Oqýshylar birte-bir­te shy­ǵarmashylyq izdenis deńgeıine jetedi. Jańa tehnologııanyń maqsaty – ana tilin jetik meńgergen, jan-jaqty tulǵa qalyptastyrý. Jazba jumystaryn saýatty, joǵary deń­geıde oryndaı bilýge úıretý, kez kelgen ortada oıyn sheshen je­tkize bilýge mashyqtandyrý. Nursha Aljambaıqyzy avtor­lyq jobasyn alǵash Sh.Smaǵulov atyn­daǵy Almaty oblystyq №1 mek­tep-ınternatynda bastap, ǵylymı jańalyq retinde engizgen. Oblystyń ár aýdanynan kelgen 200 balaǵa bilim úıretti. Barlyǵy derlik joǵary oqý ornynyń grantyna ıe bolyp, alǵashqylary ǵylym kandıdattary atanyp otyr. «Bul joba meniń doktorlyq dıssertasııam bolatyn. Fılo­lo­gııa fakýltetine túsken stýdentter tiliniń qasańdyǵy, olardyń oıyn jetik deńgeıde jetkize almaýy meni bul isti ári qaraı damytyp, tájirıbelik jumysty da ózimniń atqarýyma túrtki boldy», deıdi ol. Taǵy bir másele, basqa pán­der­den dáris beretin muǵalimder de bul tehnologııaǵa qyzyǵýshylyq ta­nytyp, sabaq barysynda qol­da­nýda. – «Satylaı keshendi oqytý» teh­­nologııasy boıynsha biz ár dy­­bysty jeke-jeke daýysty, daýys­syz dep taldap, odan keıin ol dybystyń óziniń ereksheligine baı­­l­anysty satyǵa salyp óte­miz. Qazir balalardyń kóbi Eýropaǵa elik­teıdi. Basqa tilderdi úı­re­ný­ge qulshynady. Biz bul rette aǵylshyn tilin oqytyp, sol ar­qyly olarǵa qazaqtyń salt-dás­túrin, aqyn-jazýshylaryn qatar úıretýdi qolǵa alyp otyrmyz. Bul osy tehnologııanyń bir tıimdiligi, – deıdi aǵylshyn tili pániniń muǵalimi Maqpal Toıshybekqyzy. Balasynyń sapaly bilim alyp, sanaly azamat bolyp ósýi kez kelgen ata-ananyń armany. Bul teh­nologııa olardy alańdaýdan ary­ltyp, kerisinshe, kóńiline qýanysh syılaǵanyn aıtqan só­zinen ańǵardyq. – «Satylaı keshendi oqytý» teh­nologııasyn shyn máninde qazaq­tyń tarıhy men ádebıetiniń, rý­hanııatynyń, gendik kodynyń syry tunǵan qazyna dep oılaımyn. Elestetip kórińizshi, qarapaıym ǵana bir óleńniń ózin oqy­ǵan soń, sol mezette onyń avtory týraly málimet aıtyp, ta­qyrybyn, ıdeıasyn jiliktep, býyn-býnaǵyn jiktep, teorııalyq uǵymdardy saralap beretin bastaýysh synyp oqýshysyn jıi kezdestiremiz dep aıta almaımyz ǵoı?! Nemese dúnıetaný páninen «sý» degende, sýdyń anyqtamasyn, hı­mııalyq quramyn, qoldaný aıasyn ǵana emes, sý týraly maqal-m­á­teldi zýyldata jóneletin oqý­shy­­ny kórseńiz tamsanǵannan bas­­qa amalyńyz qalmas edi. Al en­di osy dúnıelerdi úsh tilde bir­­d­eı taldap, tarazylap, oı ele­ginen ótkize alatyn bilimdi urpaq bolashaqta ómirden óz ornyn taýyp, bilimmen qulshyna sýsyndaıtynyna kúmán keltire alamyz ba?.. Barlyq pánderge týǵan tiliniń ǵajaıyptary men keń múmkindigin tereń uǵynyp, úńilgen jas býyn patrıot bolmaýy múmkin be?!. Kó­zimmen kórip, kóńilimmen túıe oty­ryp, óz perzentimniń de osyndaı erekshe, týǵan ultymyzdyń qun­dylyqtaryna beıimdele ja­sa­ǵan tól tehnologııamen bilim alý­yn qaladym, – deıdi aǵynan ja­rylǵan ata-analardyń biri Alma Saılaýqyzy. Ustazdardyń da, ata-analar men oqýshylardyń da «Sa­ty­­­laı oqytý tehnologııa­sy» tý­ra­­ly pikiri joǵary. Elimizde Qanıpa Bitibaeva atyn­daǵy ataý­ly mekteptiń, Uljalǵas Ámze­qy­zy atyndaǵy geo­gra­fııa­dan res­­­pýblıkalyq mek­tep­tiń ba­ryn bilemiz. Nursha Aljam­baı­qyzy­nyń da ózi zerttep júrgen salasy boıyn­sha ataýly mektepke ıe bol­ma­syna kim kepil?.. Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan» ASTANA