Taraptardyń kıkiljińdi toqtatýǵa umtylysy bar

Elimizde Sırııa máselesine arnalǵan Astana prosesi bolyp ótti. Álem nazaryn ózine aýdarǵan bul kelissózder turǵysynda mamandardyń pikirleri ózindik mánge ıe. Osy oraıda, biz konflıktolog, saıasattaný mamandyǵy boıynsha fılosofııa doktory (PhD) Muhtar SEŃGIRBAIDY áńgimege tartqan edik.  – Astana prosesi halyq­ara­lyq uıymdar men álem­dik saıasat sahnasynda qan­sha­lyqty mańyzǵa ıe nemese beıbitshilikti barynsha nasıhattaıtyn Qazaqstannyń mundaı qadamyn álem qalaı qabyldap, qalaı baǵalaıdy dep oılaısyz? – Birinshiden, Qazaqstan Sırııa máselesinde múddeli tarapqa jatpaıtyndyqtan, Astananyń kelissózderge qatysýshy toptardyń basyn qosatyn yńǵaıly oryn bolǵany anyq. Osy kıkiljińdi basýǵa atsalysyp júrgen elderdiń kóbi óz ishki múddeleri úshin Sırııadaǵy bir tarapty ǵana qoldap, beıtaraptyǵyn joǵaltyp alǵan. Ekinshiden, Qazaqstannyń bul kıkiljińge aralasyp jatqan taraptardyń barlyǵymen dostyq qarym-qatynasta ekenin eskerý kerek. Reseı jáne Túrkııamen aradaǵy jaqyndyǵyn bylaı qoıǵanda, Qazaqstan irgeles Iranmen de ekonomıkalyq yntymaqtastyqty arttyryp kele jatqany belgili. Sondyqtan, geosaıası balans turǵysynan Astananyń eń yńǵaıly oryn ekeni ras. Onyń ústine, Sırııa janjaly 2011 jyldan beri ishki de, aımaqtyq ta emes, halyqaralyq janjalǵa aınalǵan. Ony álem derjavalarynyń múddeleri qaıshylasqan el dep ataýǵa da bolady. Osyndaı jaǵdaıda kıkiljińniń sheshilýi sol derjavalardyń arasyndaǵy ymyraǵa baılanysty bolmaq. – Astanada aıaqtalǵan Sırııa má­se­­lesine qatysty kelis­sóz­derdiń nátı­jesin qalaı baǵalaısyz? – Mundaı sozylyp ketken janjal­dardyń eń basty jetistigi – taraptardy bir ústel basyna otyrǵyzý. Máselen, Qarabaq janjalyna baılanysty taraptardy bir jerge jınaý men kelissózdiń pishimin anyqtaýdyń ózine óte kóp ýaqyt ketken. Sonymen salystyrǵanda, taraptardyń kópshiligi qatysýǵa kelisim berse, demek, olardyń arasynda kıkiljińdi toqtatýǵa degen umtylys bar. Sondyqtan, Túrkııa men Reseı arasyndaǵy jylymyqty paıdalanyp, taraptardyń soǵystan sharshaǵanyn eskerip, kelissózdiń dál osy ýaqytta ótkizilýin – óte sátti qadam, dep baǵalaǵan jón. Biraq, bul kelissóz soǵysty toqtatady deý ańǵaldyq bolar edi. Muny beıbitshilikke jasalǵan alǵashqy qadam desek durys. Aldyńǵy kelissózben salystyrǵanda, bul joly shette júrgen oppozısııa ókilderi emes, urysýshy toptardyń basshylary qatysty. Demek, ilgerileý bar. Degenmen, Sırııadaǵy jaǵdaıdy turaqsyzdandyryp turǵan eń basty kúshter – ILIM-men (DAISh), «Ál-Kaıdamen» qatysy bar toptardyń, kúrdterdiń «Sırııa demokratııalyq keńesi» uıymynyń, asa yqpaldy «Ahrar ál-Sham» tobynyń bul kelissózden tys qalǵanyn da eskerýimiz kerek. Iаǵnı, biraz jyldan beri óz bilgenimen emin-erkin ómir súrip, zańsyzdyqqa úırenip qalǵan toptar bul statýs-kvony ózgertýge onsha asyǵa qoımaıdy. Onyń ústine, eldegi áleýmettik ahýal men saıası júıe máselesi bir-eki jylda rettele qoımaıtyny anyq. Bul da turaq­syzdandyrýshy faktor bolyp qalmaq jáne zańsyz jasaqtardyń kóbeıýi­ne jol asha bermek. Máseleniń kóbi kóp­jaq­­ty kelissózder bitkennen keıin bas­tala­ty­nyn kezinde Aýǵanstan men Irak mysaly dáleldedi emes pe? – Usynǵan kelissóz alańy­myz elimiz úshin qanshalyqty tıimdi? – Nátıjesi bolsa da, bolmasa da, Astananyń, Qazaqstannyń aty álemniń buqaralyq aqparat quraldarynda jaqsy jaǵynan atalyp, eldiń tanymaldyǵyn, beıbitshilikke umtylǵan saıasatyn nasıhattap jatyr. Kóp buqaralyq aqpa­rat quraldarynyń basty jańalyǵy – As­tanadaǵy beıbit kelissózder boldy. Buǵan Qazaq­stan­nyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń múshesi mindetin atqaryp jatqanyn qossaq, endi eli­mizdi halyqaralyq qoǵamdastyq órke­nıetti, bitimger memleket retinde tanı túsedi. Bul tek ımıdj úshin ǵana emes, jalpy halyqaralyq arenadaǵy yqpalymyzdy arttyryp, ınvestısııa tartýǵa, týrısterdi kóbeıtýge oń áser etedi. Áńgimelesken Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»