Aýyl sharýashylyǵy artta qalmaıdy

Búgingi kúni elimizde aýyl sharýashylyǵy salasynyń aldynda kúrdeli mindetter tur. Sonyń eń bastysy ınflıasııanyń yrqyna jol bermeý, buǵan deıingi qol jetkizilgen bıik kórsetkishterdiń deńgeıin tómendetpeý desek qatelespeımiz. Álemdik daǵdarystyń salqyny tıip otyrǵan qazirgi kúrdeli kezeńde aýylsharýashylyq óndirisinde de qysqartýdyń qamytyna kıligip júrgender joq emes. Bul óz kezeginde jumyssyzdar sanynyń ósýine áser etpeı, yqpal jasamaı qoımaıdy. Osyndaı kereǵarlyqty boldyrmaý ári ony udaıy rettep otyrý úshin Aqtóbe oblysy ákimdigi tarapynan keshendi sharalar belgilengen. Bul iste salaǵa ınvestısııalyq qarajat tartý máselesi birinshi kezekke qoıylǵan. Sondaı-aq, munda áli de bolsa tolyq paıdalanylmaı júrgen rezervter men múmkindikterdi izdestirý men tabý máselesi de basymdyq sıpatqa ıe. Osyǵan oraı Memleket bas­shysynyń jergilikti atqarýshy organdarǵa bergen arnaıy tapsyrmasy da bar ekeni belgili. О́ńirde búgingi kúni onyń bári de oıdaǵydaı oryndalǵany úlken mereı. Ásirese, atalǵan sala boıynsha aımaqta jumyssyzdar sany ekonomıkalyq belsendi azamattar sanyna shaqqanda ájep­táýir tómen ekenin jaǵymdy jaıt retinde qarastyrǵan jón. Aqtóbe óńirindegi bul kórsetkish respýblıkalyq deńgeıden birshama tómen. Qysqasy, mun­daǵy agroqurylymdarda buǵan deıingi joǵary qarqynnyń tómen túspegeni, eseli eńbek­tiń kórigi basylmaǵany basty jetistik deýge bolady. Aıta­lyq, ótken jyly Aqtóbe oblysynda «Agrobıznes-2020» mem­lekettik baǵdarlamasynda qoıyl­ǵan mindetterdi júzege asyrýǵa baılanys­ty shyǵarylǵan ónim kólemin ósirýge basa kóńil bólingen. So­nyń nátıjesinde aldyńǵy 2015 jylmen salys­tyrǵanda ónim mólsheri 19,5 mıllıard teńgege ul­ǵaı­ǵan. Sala­nyń tabysty jú­rýine oǵan sa­lynǵan negizgi ınves­tısııa­lardyń ájeptáýir ulǵaıǵany da mol áserin tıgizgen eken. Qaı salada bolmasyn taýar óndirýshilerge tıisti qarjylaı qoldaý kórsetilip otyrmasa esh­ýaqytta tıimdilik ákele al­maıdy. Eger osy aqıqatty aýyl sharýashylyǵy salasyna qatys­ty aıtar bolsaq, munda olarǵa sýbsıdııa túrinde bólinetin qarjylaı qoldaý túriniń orny aıryqsha. Memleket tarapynan beriletin mundaı qarajatqa ıe bolǵanymen, onyń óz ýaqytynda tolyq ıgerilmeı qalý derekteri de tájirıbede jıi kezdesip turady. Bul máselede de ózge óńirlermen salystyra qaraǵanda, aqtóbelik taý­ar óndirýshilerdiń bási bıik tur. Aqtóbe oblysy ákiminiń orynba­sary Muqtar Jumaǵazıevtiń aı­týynsha, aýylsharýashylyq qu­rylymdaryna bólingen nesıe kólemi de odan ári ósip keledi eken. О́ńirdegi aýylsharýashylyq kásiporyndarynyń qazirgi jaı-kúıin sóz etkende aınalyp ótýge bolmaıtyn taǵy bir jaıt bar. Ol – aýylsharýashylyq koope­ratıvterin qurý máselelerine barynsha keń tynys berý. О́ıtkeni, bul tásil aýyldaǵy aǵaıyndardyń turmys deńgeıin kóterýge, mal tuqymyn asyldandyrý arqyly onyń ónimdiligin úsh-tórt ese art­tyrýǵa mol septigin tıgize alady. Sondaı-aq, búgingi kúni aýyl turǵyndary ósirip otyrǵan azyn-aýlaq maldaryn tıisti baǵa­syna ótkize almaı álekedeı jalań­daǵan alypsatarlarǵa jem bolyp júrgeni de jasyryn emes. Koo­peratıvke birigý jaǵdaıynda mun­daı jaǵymsyz jaıtqa jol qalmaıdy. Sondyqtan qazirgi kúni oblysta qandaı qıyrda kooperatıv jaqsy ári tıimdi nátıje kórsete alady degen máselelerge tereń taldaýlar men zertteýler júrgizilip keledi. Kooperatıvter qurý isi birinshi kezekte aýyl ákimderine úlken jaýapkershilikter júk­teıdi. Sondaı-aq, bul másele aýdan ákimderiniń baqylaýynda bolsa sheshilmegen túıinderdiń tini tarqatyla beretini kámil. Al aýylsharýashylyq kooperatıviniń tóraǵasy kim bolmaq? Ony kooperatıv músheleri ózderi ózara aqyldasyp, keńesip saılaıtyny da oqyrmandarǵa belgili bolsa kerek. Álbette keńesip pishken ton kelte bolmaıdy emes pe? Aqtóbe aımaǵynda aldyn ala belgilengen joba boıynsha 70 kooperatıv qurý kózdelgen. Áıtse de, bul máselede ońtaıly tetik­terdi ornyqtyra bilgen Aqtó­be oblysynyń ákimi Berdibek Sapar­baevtyń ilkimdi isiniń nátı­jesinde qazirgi kúni onyń sany 103-ke jetip otyr. Álbette, basty másele sapada emes pe? Osy rette bul kooperatıvterdiń qan­daı tıimdilik ákeletinine tek ýaqyt­tyń ózi tóreshi bola alady demekpiz. Árıne, kooperatıv qurýdaǵy basty maqsat asyl tuqymdy mal sanyn ósirýge basymdyq berý bolmaq. Tórt túliktiń qandaı túri bolmasyn birinshi kezekte óziniń tóli esebinen kóbeıetini tabıǵı jaıt. Sondyqtan kooperatıv qurý jaǵdaıynda bul máselege aıryqsha nazar aýdarylsa bola­shaqtaǵy mol tabystyń negizi qalandy deı berińiz. Osy rette oblystyń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy iri qurylymdardyń biri – «AqTep» JShS-niń dırektory Nurlan Saǵynalın gazet tilshisine óz oı-pikirin bylaısha jetkizdi. – О́nimniń basyn da, ósimniń basyn da tól quraıdy. Alaıda, maldy óz tóli esebinen ósirýge qatysty máseleler ala-qula bolyp otyr. Birqatar agrofırmalarda mal sany birdeı bolǵanymen, tól alýdaǵy kórsetkishter ártúr­li bolyp keledi. Onyń syry nede? Biz bul jóninde ózimizdiń túpkilikti baılamymyzdy aıtatyn bolamyz. Buǵan qatysty ártúrli boljamdar men joramaldar bar. Aıtalyq, tól bermeıtin sıyrlardyń boıynda ınfeksııa bolýy múmkin. Veterınarııa mamandary máseleniń osy jaǵyna tereńirek kóńil aýdarsa esh utylmas edi. Munyń ózi aımaqta mal basynyń odan ári ósýine jáne mal sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi odan ári joǵarylaýyna alǵyshart qalamaq. Túpteı kel­gen­de, bul tujyrymnyń oblys­tyń ár aýdanynda qurylyp jat­qan aýylsharýashylyq koope­ra­tıvterine de tikeleı qatysy bar. Qysqasy, biz osy materıaldy jazý barysynda Aqtóbe aıma­ǵynda aýyl sharýashylyǵy salasynyń kókjıegin kóterý isine jan-jaqty kóńil bólip otyrǵanyna kóz jetkize tústik. Mundaı jaǵdaıda salanyń artta qalmaıtyny óz aldyna, tipti mańdaılary jarqyrap alǵa oza túsýi de ábden múmkin. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Aqtóbe oblysy