«Qaljyraǵan» qazandyq, qaltyraǵan halyq

Semeıdegi «35-kvartal» jylý qazan­dyǵynyń basshysy Vıtalıı Ivanovtyń aıtýynsha, oǵan myńdaǵan mańyzdy nysandar men turǵyn úıler qaraıdy. Ásirese, onkologııalyq aýrýhana, radıologııalyq ortalyq, №3 perzenthana, balalardyń ınfeksııalyq aýrýhanasy, mektepter, avtobýs parki deısiz be, jıyrmaǵan jýyq mańyzdy nysandy, júz myńdaǵan páterlerdi, ıaǵnı osylardyń barlyǵyn, qatal qysta jylýmen qamtyp otyrǵan jalǵyz eski qazandyq. Jaqynda aıazdy kúnderde qazandyq jumysshylary ystyq temperatýrany kóterýge májbúr bolǵan. Sol kezde «35-kvartal» qazan­dyǵynyń qondyrǵylary ábden eskirip, tozyp ketkendikten isten shyǵyp qala jazdapty. Dereý jumysshylar óz ómir­lerin qaýipke tige júre, jantalasa qolmen burap, tozyǵy jetip, tarsyldap turǵan tehnıkany áýpirimmen alyp qalǵan. – Munyń kúndelikti kóriniske aınalyp turǵany ókinishti, – dep bas shaıqaıdy Vıtalıı Ivanov, – biz aýyr jumystan sharshamaımyz. Árbir sekýndta apat oryn alyp kete me dep záremiz ushyp, moraldyq túrde, 24 saǵat boıy seskenip, azap shegip otyratyn boldyq. Qazandyq isten shyqsa, qalanyń teń jartysy men áleýmettik nysandar jylýsyz qalady. Áskerı jaǵdaı sekildi. Osy jerden eshqaıda shyqpaımyz. Senbi, jeksenbi kúnderi de jumys isteımiz. Qatty aıaz bolǵandyqtan aýysymdaǵylar, elektrıkter, bárimiz kezekshilik atqaramyz. Qazir 3 qazandyq jumys istep tur, bir qazandyq qosymsha qańtarylyp tur. Bir qazandyqty jóndep, aıaqtadyq. Sony iske qossaq, birshama kómek bolady. Qazirdiń ózinde apatty jaǵdaıda otyrǵandyqtan, biz halyqqa tolyqqandy jylý bere almaı otyrmyz. Turǵyndar úıimiz sýyq, jylý jetpeı jatyr dese, olardyń shaǵymy durys. Mektepte balalar syrt kıimmen otyrady dep jatyr, durys aıtady. Sebebi, biz jylýdy kóbeıtsek, onda qazandyq isten shyǵyp qalýy múmkin. Biz osylaı ildebaılap tirshilik keshýge májbúrmiz. Maǵan qarasty «35-kvartal» qazandyǵyndaǵy problema sol, aqsha bar bolsa da, merdiger mekeme eki jyl boıy jóndemeı qashyp ketti. Buǵan qarajat der kezinde bólingen. Dál qazir qarastyrylǵan qarjy da, iske qosylatyn qondyrǵy da joq. Osyǵan qaramastan, aıazdy kúnderi jyrtyǵymyzdy jamap qana otyrmyz. «35-kvartaldaǵy» qazandyq 1971 jyly paıdalanýǵa berilgen. Bul qaladaǵy eń birinshi qazandyq. Tozyǵy jetken. Aıta ketý kerek, basqa elderde mundaı eski qazandyqtar ótken ǵasyrdyń 1987 jyldary óndiristen alynyp tastalǵan. Al, biz HHI ǵasyrda otyrsaq ta paıdalanýǵa májbúrmiz. Oblystyq ákimdiktegiler jylý qazandyǵyn jóndeýden ótkizý úshin tolyqtaı qarajat bólingenin, jaýap­syz merdigerdiń salǵyrttyǵynan qazandyqtardy qaıtadan jóndeý jumystarynyń keshiktirilip otyrǵa­nyna basa nazar aýdarǵan. Jáne osyǵan oraı aımaq basshysy merdiger mekememen kelisimshartty buzyp, tıisti shara qoldanýdy da tapsyrǵan bolatyn. Jáne osyǵan oraı ákimdikte ótken jıynda qala ákimi Ermak Sálimov bul baǵytta naqty atqarylyp jatqan jumys barysymen tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, «35-kvartal», «Zoo­vetınstıtýt» jylý qazandyǵyn jón­deý­den ótkizip jatqan merdigermen kelisimshartty buzý úshin zań aıasynda jumystar júrgizilip jatyr jáne qysta halyq tońyp qalmas úshin nysandardaǵy jumystar da toqtatylmaýda. Biraq, isine salǵyrt qaraǵan merdigerdiń sylbyr qımyly saldarynan barlyq jóndeý jumystary belgilengen qazan aıynda aıaqtalmady, áli de sozylyp keledi. Qala ákiminiń orynbasary Nıkolaı Ýshakov, «Nurly jol» baǵdarlamasy boıynsha, atalmysh qazandyqtardaǵy atqarylyp jatqan jumystardy kórý úshin kelgen «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń orynbasary Ánýarbek Muhtarhanovqa jaǵdaıdy bylaı túsindirdi: – Tipti ótken jyly osy «Zoovetınstıtýt» jáne «35-kvartal» qazandyqtary boıynsha quny 800 mln teńge bolatyn ınvestısııalyq joba toqtatylǵan. Sebebi, merdiger mekeme bólingen qarjynyń jartysyn da iske jaratpaǵan. Almatylyq merdiger mekeme tek oblys basshylyǵy men «Nur Otan» partııasynyń únemi qatań eskertýleriniń arqasynda ǵana jumysty jartylaı támamdaǵan. Iаǵnı «35-kvartal» qazandyǵynda elektr­qalqan qondyrǵysy men jańa nasostar tobyn ǵana ornatqan. Sońǵy jyldary qazandyq tur­ǵyn­dardy tolyqtaı jylýmen qamta­masyz ete almaı otyr. Osyǵan oraı, byltyrdan bastap «Nurly jol» baǵdarlamasy aıasynda qaıta jańǵyrtý jumystary josparlanǵan bolatyn. Alaıda, qolǵa alynǵan 2 iri joba sol kúıi aıaqtalmaı qalǵan. 1,5-3 mln teńgege satyp alynǵan qondyrǵylardyń bir bólshegi qazandyqta shań basyp, sol kúıi turǵanyn bizge Vıtalıı Ivanov ózi kórsetip, ókine bas shaıqady. Osynyń barlyǵy bıyl kúzde iske qosylýy tıis edi. Biraq olaı bolmady, qazandyq kezekti jylý maýsymynda eski qondyrǵylarmen jumys istep tur, al bul jaǵdaı endi jylý maýsymynyń aıaǵyna deıin sozylmaq. Sebebi, merdiger mekeme ústinen is qozǵalǵan. Ol is aıaqtalýy tıis. Sosyn tender qaıta ótedi, al jylý qazandyǵyn jóndeý tek jaz aıynda belgili bolady. Osylaısha onsyz da eki maýsymǵa sozylǵan is endi taǵy bir maýsymǵa qalatyn bolyp tur. Osyndaı jaǵdaı «Zoovetınstıtýt» qazandyǵynda da oryn alyp otyr. Memlekettik baǵdarlama aıasynda munda eki jańa qazandyq, sorǵy nasos jáne jylý almastyrýshy qondyrǵylardyń jumys isteýi kerek bolatyn. О́kinishke qaraı, eshqandaı ózgeris joq. Jumys istegenderine 20 jyldaı bolǵan eń­bek adamdarynyń arqasynda ǵana tozyǵy jetken qondyrǵylar tolassyz jumys istep tur. Biraq, bular ábden tozǵandyqtan, qysqa shydaýyna eshkim de kepildik bere almaıdy, qys qatal, apat aıtyp kelmeıdi. Sondyqtan da jylý berý tolyqqandy emes, qazandyq isten shyǵyp qalmas úshin qysym tómen. Osy sebepti 9 qabatty, kóp páterli úıler jylýdy tolyǵymen ala almaı otyr. – 30-35 gradýs aıazda biz qajetti jy­lýdy óndire almaımyz. Qazandyq saǵatyna 19,5 gıgakalorııa jylý berýi tıis. Bul kórsetkish qazir bizde nebári 16 gıgakalorııa. Demek 3,5 gıgakalorııa tapshy. Bıyl 1-qabatta súzgiler men jelilik sorǵylardy aıyrbastaý qajet bolatyn. Alaıda, bul jumystar júrgizilgen joq. Osyǵan oraı, qysym da tómen. Turǵyndardyń jylýǵa aqysyn tóleı otyryp mardymdy jylý ala almaýlarynyń sebebi osy, – deıdi «Zoovetınstıtýt» qazandyǵynyń basshysy Aleksandr Kýskov. «35-kvartal» men osy «Zoo­vet­ınstıtýt» qazandyqtarynda bólingen qarajatty ıgermeı, shóp basyn syn­dyrmaı ketip qalǵan merdiger mekeme almatylyq bir kompanııa bolsa kerek. Kelisimshart boıynsha, zańdy tulǵa josparlanǵan jumystardy 15 qazanda aıaqtaýy tıis bolatyn. Alaıda, merdiger júktelgen mindetterdiń nebári 30 paıyzyn ǵana oryndaǵan. Merdiger dep atalǵanmen, olardyń jal­daıtyndary báribir bizdiń jumys­shylar, deıdi «35-qazandyq» basshysy Vıtalıı Iva­nov, tipti solarǵa jala­qysyn da durys tólemeı, ketip qalady. «Teplokommýnenergo» mekemesi mamandarynyń aıtýynsha, merdigerdiń ústinen sotqa shaǵym jasalǵan. Qazir sot prosesi júrip jatyr. Eki qazandyq boıynsha bólingen 800 mln teńgeniń qanshasy ıgerildi, qanshasy ıgerilmedi – sonda anyqtalmaq. Qos qazandyq qazir, mine, qys orta­synda apatty jaǵdaıda jumys istep tur. Tek osyndaǵy jumysshylardyń kásibıliginiń arqasynda barlyǵy qysta jyly otyr. Olar qoldan kelgenderin jasap, qazandyqty múmkindiginshe jóndeýden ótkizipti. «Bıylsha shydaıdy» dep sendirdi jumysshylar bizdi. Raýshan NUǴMANBEKOVA, jýrnalıst SEMEI