Úkimette «Nurly jol» baǵdarlamasynyń oryndalý barysy qaraldy
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy búginde avtojol, turǵyn úı qurylystaryna, sonymen qatar, áleýmettik salaǵa zor serpin bergen ekonomıkalyq ósimniń negizgi lokomotıvi bolyp sanalatyny belgili. Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda da bul baǵdarlamaǵa aıryqsha basymdyq berildi. Al búginge deıin onyń júzege asyrylý barysy qaı shamada, qansha qarjy ıgerilip, qandaı jumys atqaryldy? Keshe Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda mine, osy máseleler qaraldy.
100 myńnan astam jumys orny ashyldy
2015-2019 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamanyń ár kezeńde baǵyndyrýy tıis mejesi bar. Osyǵan baılanysty ótken jylda «Nurly jol» ne tyndyrdy degen másele boıynsha birqatar mınıstrlikter Úkimet basshysyna esep berdi. Árıne, aýyzdy qý shóppen súrtetin jaǵdaı emes, atqarylǵan jumys barshylyq. Máselen, Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenovtiń málimdeýinshe, 2016 jyly osy baǵdarlama negizinde 100 myńnan astam jumys orny ashylǵan. Jyl qorytyndylary boıynsha maqsatty transfertterdiń 469,6 mlrd teńgesi nemese 99 paıyzy ıgerilgen. Tolyq ıgerilmeý jaıttary negizinen memlekettik satyp alýlar boıynsha únemdeýlermen baılanysty. Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov ta «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasynyń bıýdjettik bóliginiń jyldyq jospary 100 paıyzǵa derlik ıgerilgenin aıtty. Infraqurylymdyq jobalardy iske asyrýǵa, TKSh men turǵyn úı qurylysyn damytýǵa, bilim berý salasyndaǵy ınfraqurylymdy júzege asyrý qarajaty tolyq kólemde paıdalanylǵan. Jergilikti deńgeıde memlekettik baǵdarlama qarajatyn ıgerý de aıtarlyqtaı joǵary, ıaǵnı 98,7 paıyzdy qurady. Sondaı-aq, «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyna qatysqan tólemshilerden bıýdjetke salyq kóleminiń ósimi baıqalady. Olardyń kólemi 2016 jyly 43,5 mlrd teńgeni qurady, bul 2015 jylǵydan 1,4 esege joǵary kórsetkish.4,4 myń shaqyrym jol salynady
Sondaı-aq, Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek óz kezeginde 2017-2019 jyldary avtojol salasynda 1,7 trln teńge somasyna uzyndyǵy 4,4 myń shaqyrym bolatyn 23 jobany júzege asyrý qarastyrylǵanyn baıandady. Bólingen qarajat esebinen 7 ótpeli jobada –Astana – Qaraǵandy, Ortalyq – Shyǵys, Beıneý – Aqtaý, Ortalyq – Batys, Qapshaǵaı – Taldyqorǵan, Astana – Petropavl jáne Oral – Kamenka baǵyttary boıynsha jumystar jalǵastyrylady. Jyl qorytyndysynda 602 shaqyrym jolda jumystardy aıaqtaýdy josparlaýda. Respýblıkalyq bıýdjetten bólinetin qarajat esebinen jalpy uzyndyǵy 1 myń shaqyrymnan asatyn 8 jańa jobany bastaý mejelenip otyr. Uzyndyǵy 2 184 shaqyrym bolatyn taǵy 8 jobany qarjylandyrý halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń zaımdary esebinen qarastyrylǵan.33,8 myń otbasy turǵyn úımen qamtylady
Sonymen qatar, memlekettik baǵdarlamada turǵyn úı qurylysy máseleleri de qarastyrylǵan. 2016 jyly turǵyn úı qurylysy men ınfraqurylymyna 400 mlrd teńge bólingen, ol jalǵa beriletin, nesıege beriletin jáne kommersııalyq turǵyn úılerdi, ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy salýǵa jáne Turǵyn úı qurylys jınaq banki salymshylaryn nesıelendirýge baǵyttaldy. Sonyń nátıjesinde 2016 jyly 8,3 myńnan astam otbasy turǵyn úımen qamtyldy. 2017 jyldyń sońyna deıin atalǵan qarajat esebinen qosymsha 33,8 myń otbasy turǵyn úımen qamtamasyz etiledi. Atalǵan máseleler odan ári de «Nurly jol» baǵdarlamasynyń aıasynda júzege asyrylady.
Taǵy da ıgerilmegen qarjy «jyry»
Iá, mınıstrler baıandamasynda min bolmaǵanymen, Qarjy mınıstri baǵdarlamaǵa bólingen qarjyny tolyq ıgermegen oblystardyń da baryn tilge tıek etken edi. Al bul másele buǵan deıin keńeıtilgen otyrysta Elbasynyń da synyna ushyraǵan. «Igerilmegen qarjy jyry» Úkimet basshysyn da ábden ashýlandyrǵan syńaıly. Premer-Mınıstr jalpy 2016 jylǵy baǵdarlamalardyń negizgi sharalary atqarylǵanyn aıta kelip, sonymen qosa jyl qorytyndysy boıynsha belgili bir ıgerilmegen qarajattar bar ekenin taǵy eske saldy. Úkimet basshysy mınıstrlerdiń baıandamalaryn tyńdap bolǵan soń, oblys ákimderine jeke-jeke nazar aýdaryp, árbir tıyn boıynsha jaýap berýin talap etti. Sóıtip, Aqmola oblysynyń Bulandy aýdanynda ınjenerlik jelilerdi tartýǵa bólingen 900 mln teńgeniń ne sebepti ıgerilmeı qalǵanyn oblys ákimi Sergeı Kýlagın túsindirýge tyrysty. Ákimniń sózine qaraǵanda, atalǵan qarjy jyldyń sońynda bólingen. «Aqshanyń jalpy somasy – 1,1 mlrd teńge. Ol aqshany úsh lotqa bólip, konkýrs ótkizdik. Birinshisi – sý qubyrlary júıesi, 411 mln teńge. Ekinshi lot – káriz júıeleri, 300 mln teńge. Al úshinshi lot – ol energetıka. Birinshi lot boıynsha konkýrsty birden ótkizip, qarashanyń orta sheninde tıisti jumystardy bastadyq. Ekinshisi boıynsha konkýrsty eki ret ótkizdik. Jeltoqsan aıynda káriz júıesin tartýdy bastadyq. Al úshinshi lot boıynsha konkýrsty eki ret ótkizsek te, qarjylyq baqylaý qyzmeti jumysty bastaýǵa jol bermedi», degen S.Kýlagın aqshanyń kesh bólingenin alǵa tartty. Biraq Úkimet basshysy ondaı jaýapqa qanaǵattanbaǵandaı. «Negizi, qarjylyq baqylaý qyzmeti teksere me, konkýrsty ýaqytynda ótkizbedi me, onyń bári xalyqtyń máselesi emes. Eń bastysy, aqsha bólindi, biraq ol ıgerilmeı qaldy. Sonyń saldarynan xalyqqa tıisti jaǵdaı jasalmady. Bálkim, aımaqtar jyldyń sońynda aqsha surasa, ony múldem bermegen durys bolar. Jyldyń aıaǵynda mıllıard teńge bólýdiń qandaı paıdasy bar? Báribir konkýrstyń ótpeıtinin, baqylaýshy organdardyń tekseris jasaıtynyn bilemiz. Odan da kelesi jylǵa qaldyraıyq», dedi B.Saǵyntaev.«Aqshany ıgere almasańdar, suramańdar!»
Osydan keıin Qostanaı oblysynyń ákimi Arxımed Muhambetov ıgerilmeı qalǵan 300 mln teńge tóńireginde túsinik berdi. Ol da basqalar sııaqty qosymsha qarjyny bólgeni úshin óz alǵysyn bildirip, aldaǵy ýaqytta bıýdjet aqshasyn ýaqytynda ıgeriletinin jetkizýge tyrysqan. Úkimet basshysy ákimniń áńgimesin tótesinen úzdi. «Aqshany ıgere almasańdar, onda ony múldem suramańdar! Muny barlyǵyńa aıtyp otyrmyn», dep eskertti Úkimet basshysy. 208 mln teńgeni ıgere almaǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Erik Sultanov ta, «ıgerilmegeni» bar Qaraǵandy oblysynyń ákimi Nurmuxammed Ábdibekov te aqtalýǵa tyrysqanmen Úkimet basshysynan «jaqsy baǵa» ala almady. Ákimderdiń esebinen soń, Úkimet basshysy Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovqa da bir «urysyp» aldy. «Prezıdent sizge eskertý jasady ǵoı. Qatań talap qoıyńyz», – dedi Premer-Mınıstr. Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev bolsa, ıgerilmeı qalǵan 300 mln teńgeni naýryzǵa deıin qaıtarýǵa ýáde etti. Pavlodar oblysynyń ákimi de aqshany qaıtarýǵa daıyn. Degenmen, Úkimet basshysy ol eki ákimniń de «basynan sıpaı» qoıǵan joq. «Jasaǵanyńyz durys, qaıtarǵanyńyz odan da jaqsy. Alaıda ıgergen kezde zańǵa sáıkes ıgerý kerek. Zań buzýshylyq bolmaýy qajet», dedi Úkimet basshysy.«Kim kináli?»
B.Saǵyntaev ótken jyldyń qyrkúıeginde Úkimet otyrysynda baǵdarlamalardyń ákimshilerine ýaqytyly ıgerý men jobalardyń qatań baqylaýda iske asyrylýy týraly tapsyrma bergenin eske saldy. «Sondyqtan da ıgerilmeýdiń negizgi sebebi ákimderdiń tarapynan tıisti baqylaýdyń bolmaýynan dep esepteımin. Taǵy bir másele – bólingen qarajatty josparlaý sapasy men ıgerýdiń merzimi. Qarjylandyrýdyń eki jyldyq josparynda edáýir kólem ekinshi jyldyń sońyna qoıylǵan, sol sebepti muny qalaı retke keltirýge bolatyny týraly oılaný kerek. Sondaı-aq, ıgerilmeý qaýpi bar sharalar boıynsha qarajatty qaıta bólý usynystaryn engizý qajet», dedi B.Saǵyntaev. Sonymen qatar, Premer-Mınıstr mınıstrlerge oblys ákimderiniń halyqqa esep berý kezdesýlerine qatysý úshin óńirlerdi aralaý kezinde mindetti túrde «Nurly jol» baǵdarlamasynyń negizgi nysandarynyń qurylys barysymen tanysyp, óz esepterinde sol týraly atap ótýdi tapsyrdy. Úkimet otyrysynda qaralǵan ekinshi másele boıynsha – Almatyda ótken 28-shi Búkilálemdik qysqy Ýnıversıada qorytyndylary týraly Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly baıandady. Mınıstr atap ótkendeı, Ýnıversıada-2017-ge barlyǵy 57 elden 1 632 sportshy qatysqan. 3 000-nan astam erikti úles qosty. Ýnıversıadanyń barlyq is-sharalaryna 230 myńnan astam bılet satyldy. Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaev Ýnıversıada jeńimpazdary men júldegerlerine ýaqytyly tólem júrgizýdi tapsyrdy. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»
