Jasóspirimdi jarǵa ıtermelegen kim? «Sınıı kıt» soltústik óńirge de jetti

Taıaýda oblys ortalyǵynda mek­­tep dırektorlarynyń shuǵyl q­a­tystyrylýymen jabyq esik jaǵ­daı­ynda jıyn ótti. Oǵan kúshtik qu­rylymdar men bilim salasynyń ókil­de­ri ǵana shaqyryldy. Olar­dyń aıaq­asty jınalýyna Reseı­diń Barnaýl qalasynan so­ǵyl­ǵan tele­­fon shyldyry sebep bolǵan. Kór­shi elden habarlasqan áıel petro­pavldyq oqýshynyń ózine ózi qol salýǵa oqtalyp júrgenin, jedel aldyn almasa, ólimge aparatyn oıyn­nyń qurbanyna aınalatynyn jet­kiz­gen. Sodan keıin ǵana tıisti oryndar qaýyrt qımylǵa kóship, abyroı bol­­ǵanda, jasóspirim ajaldan aman qal­­ǵan. Ony qutqaryp qalýǵa dá­ri­ger­ler de jumyldyrylyp, psı­ho­nev­rologııalyq dıspanserge jat­­qy­zylǵan. Barnaýldyq turǵyn der ke­zinde eskertpegende, bul oqı­ǵa­nyń sońy nege soqtyratynyn kóz­­ge eles­tetýdiń ózi qıyn. 16 jas­ta­­ǵy jas­óspirim qyzdy sýısıd­ke apa­­rar jol­dan der kezinde arasha­lap qal­ǵan beı­tanys jannyń áleý­met­tik j­e­li­de­gi paraqshaǵa qalaı tap bolǵany áli kúnge deıin qupııa. Búginde jastardy ınternet ar­qyly ómir súrýden túńildirip, óz-ózine qol salýǵa májbúrlep júrgen neshe túrli soıqan «oıyndardyń» jaýynnan keıingi sańyraýqulaqsha qaptap bara jatqany jasyryn emes. Reseıde «V kontakte» áleý­mettik jelisindegi atyshý­ly ólim­ge shaqyrý toptaryna qa­tys­ty kú­diktilerdiń ustalǵany má­lim. So­lardyń biri, «Sınıı kıt» oıynyn oılap tapqan Fılıpp Bý­deı­kın kámeletke tolmaǵan ba­la­­lardy ashyq túrde óz-ózine qol jum­­saýǵa kóndirip otyr­ǵan. Túbi sýı­sıdke ákeletin qa­ý­ipti oıyn­­dar­dyń elimizde de etek ala bas­ta­ǵany jóninde dabyl qa­ǵýshylar negizinen 9-13 jas ara­ly­ǵyndaǵy jetkinshikterdiń, psı­ho­logııalyq turǵydan álsiz ba­la­lar­dyń kóbirek beıim ekenin aıtady. Jasyratyny joq, biz áli kúnge deıin myna bir jaman ádetten aryla almaı kelemiz. Bolǵan oqı­ǵa­ny boıamasyz, sol qalpynda kór­setýdiń ornyna sylap-sıpap, ja­syrýǵa áýespiz. «Bári jaqsy» degen keıip tanytamyz. Osyndaı nemquraıdylyq saldarynan jas­tarymyzdy týra jolǵa salýdyń ornyna jaryq kúnde adastyryp júrmiz. Ana jyldary Esil aýdanyna qarasty kásiptik-tehnıkalyq kolledjde sýısıdke qatysty birneshe oqys oqıǵa oryn al­dy. Sol-aq eken, tekserýshiler jan-jaqtan qaraqurtsha qaptap, bas­­shylyq pen psıhologtardy múı­iz­dedi. Birjaqty kinálaý, qar­a­laý ba­sa aıtylyp, sonymen bári ty­­ny­sh­taldy. Soǵan qaraǵanda, qor­da­lanǵan problemalardyń sal­da­rymen ǵana kúresip júrgen tá­riz­­dimiz. Sebepterin ashyq aıtý­dyń, talqylaýdyń, aldyn alý­dyń, bol­dyr­maýdyń keshendi ju­­mys­ta­ryn júrgizýdiń ornyna naý­qa­n­­shyl­dyqpen shektelip júr­gen­­deı áser qaldyrady. Byltyr Qy­zyl­jar óńirinde jastardy sýısıdke májbúrleıtin 41 saıt jabylyp, 5 saıttyń jumys isteýine tos­qaýyl qoıylǵan. Jón-aq. Desek te, mun­daı áleýmettik kontentterdi anyq­taýdaǵy sylbyr­lyq­tyń bir ushy mekteptermen, oqý­shy­larmen ty­ǵyz qarym-qatynas ja­saýdyń, naq­ty jaǵdaıdy sarap­tap-taldap oty­rý­dyń ornyna qaǵazbastylyqqa, sıfr­lar­ǵa kó­bi­rek ıek artatynymyzda ja­tyr. Kúshteý-zorlaý arqyly tyıym sala almasymyz anyq. Parlament de­pýtattarynyń 16 jasqa tolmaǵan ba­lalardyń áleý­­­mettik jelige ki­rýi­ne zań ar­qy­­­­l­y tyıym salý tý­ra­ly usy­ny­sy­­­na baılanysty naq­ty baılam ja­­­­saıtyn mezgil je­t­ke­nin ǵa­­lam­­tor jelilerindegi nebir sum­dyq oqı­­ǵalar ańdatqandaı. Osyn­daı she­­shýshi qadamdar qajet-aq. Mun­­daı tájirıbe órkenıetti el­der­de bar. Ekinshiden, sýısıdke qa­tysty má­selemen tikeleı qaı qu­­­zyr­ly oryn aınalysatynyn tap ba­­syp aı­tý qıyn. Bir-birine sil­teı sa­lý ty­ǵyryqtan shyǵýdyń jo­ly emes. Taǵy bir mysal. Jaqynda jer­gi­­likti muǵalimderdiń biri 13-14 jas­taǵy birneshe oqýshynyń qo­lyn­daǵy kúretamyrynyń jara­qat­­tanǵanyn baıqap qalyp, dabyl qaq­ty. Prokýratýra, oblystyq, qa­­lalyq bilim salasynyń qyz­met­­ker­leriniń, ata-analardyń qa­ty­s­ýymen ótken jıynda olardyń qaý­ipti oıyndarǵa tartylǵany má­lim bol­dy. Psıhologtyń jeke qyr­a­ǵy­­lyǵy arqasynda oń-solyn tanyp úl­­ger­megen jasóspirimder kezekti ólim tuzaǵynan aman qaldy. Eger ań­­damasa qaıter edi degen sýyq oı sý­­mańdap qoıa beredi osyndaıda. Búginde Qazaqstanda ólimge je­­teleıtin oıyndardyń aǵashqy qur­bandary belgili bolyp otyr. Qanshama jetkinshek ómirmen qoshtasýǵa bel býyp otyrǵanyn oılaýdyń ózi qorqynyshty... О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy