Aıyppul aıyptyny ǵana emes, otbasyn da ońdyrmaıdy

Keshe Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen Májilistiń kezekti jalpy otyrysy bolyp, onda bekitilgen kún tártibine sáıkes bes másele qaraldy. 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan bıýdjet týraly zańǵa ózgerister men túzetýler engizý týraly zań jobasyn qaraýǵa kún tártibi boıynsha qorytyndy ázirleý ýaqyty belgilenýge tıisti edi, alaıda, qujatty júrgizýshi Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Gúljan Qaraǵusova qorytyndynyń ázir ekenin jetkizip, mańyzdylyǵy joǵary bolǵandyqtan, zań jobasynyń ózin jedel qaraýdy usyndy. Depýtattar bul usynysty biraýyzdan qoldady. Zań jobasy týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov jáne Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev baıandama jasady. Baıandamalarda usynylǵan ózgerister men túzetýler Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda berilgen tapsyrmalardy oryndaý jáne 2016 jyldyń qorytyndysy boıynsha anyqtalǵan makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń ózgerýine baılanysty engizilip otyrǵany jetkizildi. Engiziletin túzetýler boıynsha respýblıkalyq bıýdjettiń kiristeri burynǵydan 553,7 mlrd teńgege artyq kórsetilip, 2017 jylǵa barlyǵy 4 891,9 mlrd teńge bolatyny josparlanyp otyr. Buǵan salyqtyq túsimder men munaı baǵasynyń kóterilýi esebinen qol jetkiziletini boljanǵan. Al bıýdjet shyǵystary 2 615,1 mlrd teńgege artyp, 11 176,4 mlrd teńgege jetkizilip otyr. Túzetýlerdiń nátıjesinde 2017 jylǵa arnalǵan naqtylanǵan bıýdjettiń parametrleri mynadaı boldy: túsimder – 9 628,5 mlrd teńge (transfertterdi qosa alǵanda), shyǵystar – 11 176,4 mlrd teńge, bıýdjet tapshylyǵy – 1 547,9 mlrd teńge nemese 969,8 mlrd teńgege ósip, IJО́-niń 3,1%-yn quraıdy. Jalpy, 2017 jyly munaı baǵasynyń 1 barreli 40-60 dollar aralyǵynda bolsa, ekonomıkamyzdyń sál de bolsa kóteriletini baıqalady. Baıandamalar aıaqtalǵan soń alǵashqy suraqty depýtat Qojaqan Jabaǵıev qoıdy. Ol Úkimettiń 3 aqpanda bolǵan keńeıtilgen otyrysynda bıýdjet qarajatyn ıgerý ǵana emes, tıimdi paıdalanýdy baqylaý qajettigi týraly Elbasynyń bergen tapsyrmasy qalaı oryndalatynyn surady. Oǵan Qarjy mınıstri jaýap berip, bıýdjettik úderisterdiń árbir kezeńine baqylaý jasalatynyn aıtty. Depýtat Nurtaı Sabılıanovtyń suraǵy da osy baqylaý máselesine arnaldy. Ol kvazımemlekettik sektordyń ishki jáne syrtqy zaımdaryna baqylaý júrgizý týraly Elbasynyń bergen tapsyrmasy qalaı oryndalatynyn surady. Oǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Asqar Mamın jaýap berip, osy salany baqylaý men monıtorıngti kúsheıtý jónindegi zań jobasyn ázirleý qolǵa alynǵanyn jetkizdi. Osyndaı talqylaýlardan keıin zań jobasy tolyqtaı maquldandy. Kún tártibi boıynsha qaralǵan basqa qujattardyń arasynda keıbir zańnamalyq aktilerge quqyq qorǵaý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jónindegi birinshi oqylymda qaralǵan zań jobasy uzaq talqylandy. Zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Bas prokýrordyń birinshi orynbasary Iogan Merkeldiń sózinde turmystyq zorlyq-zombylyqqa oraı bir máselege erekshe nazar aýdaryldy. Buryn turmystyq zorlyq-zombylyq jasaǵan buzaqyny 48 saǵatqa ustap, artynan ol 15 táýlikke bas bostandyǵynan aıyrylatyn bolǵan. Odan keıin zańǵa engizilgen túzetýler boıynsha mundaı jaza qoldanylmaı, buzaqyǵa aıyppul salý kózdelipti. Onyń kesiri buzaqyǵa ǵana emes, otbasylyq bıýdjetke túsken qosymsha salmaq retinde barlyq otbasy músheleriniń de zardap shegýine soqtyrǵan. Sondyqtan osy túzetýdi burynǵysynsha, qaıtadan ákimshilik quqyq buzýshylyqtar qataryna engizý usynylady, dedi I.Merkel.Sonymen qatar, ol tótenshe jaǵdaılar jarııalanǵan jerlerde quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine qarsy jasalatyn tártipsizdikter úshin jazany aýyrlatý usynylatynyn jetkizdi. Depýtat Aızada Qurmanova quqyq qorǵaý qyzmetkerine baǵynbaǵan buzaqyǵa belgilenetin aıyppul burynǵy 100 AEK-ten 200 AEK-ke deıin, sondaı-aq, bılik ókiliniń ómirine qaýip keltirmeı qol jumsaǵany úshin aıyppul 2000-nan 5000 AEK-ke deıin kóteriletinin, al bul degenińiz 11 mln teńgeden artyq soma ekenin aıta kelip, osynsha sharyqtatýǵa qandaı negiz bar dep surady. Mundaıǵa I.Merkel óziniń de narazy ekenin bildirip, ony zań jobasyna engizip otyrǵan IIM ekenin aıtyp, jaýapty osynda otyrǵan mınıstr Qalmuhanbet Qasymovtan suraý kerek ekenin bildirdi. Q.Qasymov bul sharalar tártipsizdikterge qarsy jazany qataıtý maqsatymen jasalyp otyrǵanyn jetkizdi. Osy arada talqylaýǵa Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın de aralasyp, eger osynsha aıyppuldy buzaqy tóleı almaǵan bolsa qandaı jaza qoldanylady dep surady. Oǵan baıandamashy I.Merkel «Onda jazyqty túrmege qamalady. Ár kúni 4 AEK-ke baǵalanyp, aıyppuldyń somasy tolǵansha otyratyn bolady», dedi. Sonda shaǵyn qylmys úshin adam 3 jyldan artyq ýaqytqa qamalatyn bolypty. Mundaı óreskeldikke N.Nyǵmatýlın óziniń múlde narazy ekenin jetkizip, osyndaı sharalarmen elimizdegi qylmys deńgeıin tómendetýge bolmaıtynyn aıtty. Elbasy shaǵyn jáne ortasha qylmystardyń jazasyn jeńildetýdi talap etip otyr, al sizder aıyppuldyń kólemin aqylǵa qonbaıtyn deńgeıge deıin kótermeksizder. Buzaqynyń 11 mln teńge aıyppul tóleı almaıtynyn aldyn ala bile otyryp, osyndaı qadamǵa barǵandaryńyz orynsyz, deı kelip, Tóraǵa mundaı túzetýmen múlde kelisýge bolmaıtynyn kesip aıtty. Kún tártibine sáıkes qaralǵan qujattardyń biri ekologııalyq máse­leler boıynsha keıbir zańna­malyq aktilerge ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizý týraly zań jobasy edi. Bul ózgerister ekologııalyq tazalyq­ty saqtaý maqsatymen polıgondar­da kómýge tyıym salynǵan qaldyqtar­dyń túrlerin, sondaı-aq, osy túr­lerdi retteıtin normalardyń redaksııa­syn naqtylaýǵa, shahta sýyn jınaq­taýysh­tarǵa tógý salasyndaǵy kollızııalardy joıýǵa jáne t.b. baǵyttalǵan. Zań jobasy tolyqtaı maquldandy. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»