Damýda dınamıka bar

Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek KО́ShERBAEV ha­lyq aldynda esepti kez­de­sýin ótkizdi.

О́ndiris órge basty

Aımaqtyń negizgi ekonomıkasy munaı óndirisine tikeleı baılanysty bolǵanymen, sońǵy jyldary ekonomıkany ártaraptandyrý máselesi qolǵa alynǵan edi. Sonyń arqasynda aımaq damýynyń birqatar kórsetkishterinde oń dınamıka anyq baıqalady. Aıtalyq, óńirde jergilikti shıkizatty óńdeıtin, ónimderi álemdik naryqta suranysqa ıe bolatyn birqatar kásiporyndar salynyp jatyr. Naqty dálel retinde, byltyr eki birdeı sement zaýytynyń qurylysy bastalǵanyn aıta alamyz. Jańaqorǵandaǵy zaýyt qurylys sementin, Shıelidegi kásiporyn tamponajdy sement óndiredi. Bul eki joba boıynsha ınvestısııanyń kólemi 74 mıllıard teńgeni quraıdy. Joba tolyq júzege asqanda 400 jańa jumys orny ashylady. «Sonymen qatar, «Araltuz» aksıonerlik qoǵamy qýattylyǵy 300 tonnalyq kalsıılendirilgen soda zaýytynyń qurylysyn qolǵa almaq. Atalmysh jobany júzege asyrýǵa Qazaqstan Damý banki kelisip otyr. Bul el azamattary tutynatyn kalsıılendirilgen sodanyń 75 paıyzyn óteıtin birden bir zamanaýı zaýyt bolmaq. Aıtpaqshy, ındýstrııalandyrý kartasy aıasynda óndiriske ıspan sehyn qosýdyń nátıjesinde «Araltuz» búginde óz óniminiń 60 paıyzyn shet elge eksporttaýda. Sońǵy eki jyldyń ózinde zaýyt Reseıdiń as tuzy naryǵynyń 12 paıyzyn ıelendi. Al 2016 jyly kásiporyn as jáne tehnıkalyq tuz shyǵaratyn ekinshi sehty iske qosty. Nátıjesinde, qurǵaqtylyǵy nóldik as tuzyn óndirý kólemi jeti esege ulǵaıdy. Shyǵarylatyn ónimderdiń túri kóbeıdi jáne qosymsha 200-den astam jumys orny qurylýda»,– dedi Qyrymbek Eleýuly. Qyzylorda qalasynyń ındýstrııalandyrý aımaǵynda úshoksıdti molıbden óndirisi boıynsha kásiporyn jumysyn bastaıdy. Kásiporynnyń ónimderi atom energetıkasy men avıasııalyq-ǵaryshtyq tehnıkada, mıkro jáne optoelektronıkada paıdalanylady. Osy oraıda, ónimderdi Japonııaǵa eksporttaý da josparda bar dúnıe. Ken oryndaryn qaıta qalpyna keltirý jumystary aıaqtaldy. Máselen, «Shalqııa» qorǵasyn-myrysh ken ornynda ken baıytý kombınaty men gaz-týrbınaly elektr stansasyn salý jumystary bastalady. Bul jobany júzege asyrý úshin Eýropalyq bank ynta tanytyp otyr. Ferroqorytpa zaýyty boıynsha jumystar jalǵasýda. Jobanyń tehnıkalyq-ekono­mı­kalyq negizdemesi daıyndalyp, ınfraqurylymdary tartyldy. Byltyr Varshavada atalǵan jobany júzege asyrý boıynsha polıak kompanııasymen yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Sonymen birge, Polshanyń ulttyq banki jobaǵa shamamen 300 mıllıon AQSh dollary kóleminde ınvestısııa salýǵa daıyn ekenin rastaǵan.

Jalaqy qaryzy joq

Daǵdarys zamanynda aı­lyq­tyń keshigýi, jumys oryn­darynyń qysqarýy sekildi keleńsiz jaǵdaılardyń oryn alatynyn bilemiz. Byltyr Qyzylorda oblysynda 900 mıl­lıon teńgeden astam jala­qy qaryzy óndirilipti. Jalaqyny ýaqtyly tóleý máselesin erekshe baqylaýda ustadyq. Eńbekaqyǵa qaryz mekemelerdiń problemasyn «qolmen basqarý» jolymen sheshýge týra keldi. О́tken jyly 54 kásiporyndaǵy 900 mıllıon teńgeden astam jalaqy qaryzy jedel túrde óndirildi, deıdi ákim. Solaısha, 5600 adam adal aqy, mańdaı teriniń óteýin aldy. Jumys oryndarynyń qysqarmaýy da negizgi maqsattyń biri. Osy oraıda, oblystaǵy barlyq iri kásiporyndarmen memorandým bekitilip, jumys oryndaryn saqtaý týraly kelisim jasalǵan bolatyn. Birqatar kásiporyndar ekonomıkalyq jaǵdaıynyń qıyndaýyna baılanysty jumysshylardy qysqartýǵa májbúr boldy. Byltyrdyń ózinde 503 adam osyndaı jaǵdaımen betpe-bet kelgen. Soǵan qaramastan, aımaqta jyl kóleminde 11 myńnan asa jańa jumys oryndary ashylsa, onyń 10 myńǵa jýyǵy turaqty jumys oryndary eken. Nátıjesinde jumyssyzdyq deńgeıin saqtap qana qoımaı, ony 2016 jyldyń basyndaǵy 5 paıyz­dan tómendetýge qol jetti. Al 2017 jyly 9500-ge jýyq turaqty jumys ornyn ashý mindeti bar. О́tken jyly «Nurly jol» baǵdar­la­ma­synyń arqasynda ásirese, qurylys sektorynda jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkin­dik aldyq. Turǵyn úı qury­lysyn damytý esebinen 18 myńnan astam adam qury­lysta jumyspen qamtyl­dy, dedi Q.Kósherbaev. Osy oraı­da sońǵy úsh jylda Qyzyl­orda qalasynda 11 shaǵyn aýdan­nyń salynǵanyn aıta ketken jón shyǵar.

Aýyl sharýashylyǵy adymyn ashty

Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵy merekesi qarsańynda Syr sharýalary el tarıhynda tuńǵysh ret kúrishtiń ár gektarynan 56 sentnerden jınap, rekord ornatty. Al jekelegen sharýashylyqtar 80 sentnerge deıin ónim aldy. Bul óte úlken kórsetkish. Sońǵy 3 jylda kúrishtiń jalpy jıyntyq ónimi úshten bir bólikke kóbeıgen. Buǵan daqyl kólemin ulǵaıtýdan emes, qaıta kúrish sorttarynyń ónimdiligin arttyrý esebinen qol jetip otyr. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, aýyl­sharýashylyq ónimderin eksportqa shyǵarý negizgi mindetterdiń biri. Atalmysh baǵytta da birqatar sharýalar qolǵa alynǵan. Mysaly, ótken jyly Shıeli aýdanynda qýattylyǵy táýligine 400 lıtr shubat óndiretin seh iske qosyldy. Qyzylorda qala­synda jartylaı fabrıkat et ónimderiniń fabrıkasy, Syr­darııa aýdanynda jylyna 250 tonna ónim shyǵaratyn et kombınaty bar 10 myń bas qozy ósiretin keshen salyndy. Aımaq turǵyndary tuty­natyn qus etiniń barlyq kólemi ózge oblystardan kele­tinin eskerip, bul olqy­lyqtyń ornyn toltyrýdy maqsat ettik. Osylaısha, qus eti ón­dirisi boıynsha jobalar­dy yntalandyra basta­dyq. Respýblıkalyq ınves­tı­sııalyq ortalyqtyń qarjy­sy esebinen Syrdarııa aýda­nynda úırek pen qaz ósire­tin qus fermasynyń jobasyn nesıelendirdik. Qa­zirdiń ózinde bul fermada 10 myńnan astam qus ósirilýde, dedi Qy­rymbek Eleýuly. Oblystyń agrarlyq sektory sheteldik ınvestorlar úshin de qolaıly bola túsýde. Sondaı birlesken jobalardyń biri – 2018 jyly Jańaqorǵan aýdanynda tomat syqpasyn shyǵaratyn zaýytty iske qosý josparlanýda. Sondaı-aq, Jańaqorǵan aýdanynda jylyna 100 myń tonna keshendi mıneraldy tyńaıtqyshtar óndiretin zaýyt qurylysyn bastaý josparlanyp otyr. Al Aral aýdanynda túıe sútin óńdeý zaýyty salynbaq. Qazir bul jobalar sheteldik ınves­torlarmen birge ázirlený ústinde. Baqsha daqyldary óndirisi de qalypqa kelýde. Byltyr Qyzylordanyń qaýyny Reseı men Qyrǵyzstan naryǵyna shyqty. Bıyl da baqsha daqyldarynyń kólemin ulǵaıtý josparda tur.

TÚIIN

Bıylǵy esepti kezdesýdiń bir ereksheligi retinde onyń tikeleı efır arqyly kórse­tilip, halyqtyń onlaın túrin­de suraq qoıǵanyn aıtar edik. Ákimniń qur esebi emes, atqa­rýshy bılik pen halyqtyń tike­leı dıalogy túrindegi kezdesýde aımaqtaǵy barlyq sala boıynsha sóz qozǵalyp, naqty jaýap alyndy. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan» Qyzylorda oblysy