Ǵylymı negizde damıtyn memleket

Táýelsizdikke qol jet­kiz­genimizge shırek ǵasyr­dan astam ýaqyt ótken kezde, eriksiz aldy-arty­myzdy baǵamdap, «ne istep, ne qoıdyq?» dep baıyr­qalaýymyz tabıǵı zańdy­lyq. Shúkirshilik etip, tapqan tabystarymyz da, «áttegen-aı!» aıtqy­zyp, opyndyratyn tustary­myz da joq emes eken. Sóı­tip, ári-sári bolyp daǵdaryp otyrǵan ýaqytymyzda qulaǵymyzǵa Elbasy­nyń málimdemesinde aıtylǵan «Qazaq­stan qysqa merzim ishinde kemeldenip, qýaty tolysqan saqa memleketke aınaldy» degen naqty tujyrym saq etip estile qaldy. Shynynda da ózimizge ózimiz rıza bolmaı, shamyrqanyp otyrǵan ýaqytta qazaq dep soqqan júregimizge qýat berip, marqaıtyp tastaǵan bul sóz 2017 jyldyń basynda Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýyna oraı aıtylǵan málimdemesinde Elbasymyzdyń qalamynan shyqty. Jazýshy retinde meniń ózime «Saqa memleket» degen tirkestiń tosyn kóringeni óz aldyna, saıa­sı uǵymdardyń konseptisi retinde de eriksiz nazar aýdartty. Prezıdenttiń jyl saıynǵy Jol­daýlarynda jas memleketimiz ben onyń azamattarynyń bolashaǵy úshin naqty da aıqyn platformaǵa taban tiregen baǵaly baǵyt-baǵdar beri­lip otyratynyna kóńilimiz úıren­gen. Bajaılap, baıyrqalaı qaraǵan ýaqyt­ta ár Joldaýdyń ózindik taqyryby, ózindik ereksheligi bolatynyn ańǵarar edi­ńiz. Olardyń árqaısysynda bireýine basy­myraq, endi bireýine azyraq oryn beril­se de, qoǵamdyq ómirdiń barlyq sala­laryna qatysty oılar qamtylyp keledi. Bıylǵy jylǵy Joldaýda Prezı­dentimiz bilim jaǵyna kóbirek kóńil bólgenimen, ǵylym týrasynda arnaıy toqtala qoımaǵan. Biraq Joldaýmen jete tanysa túsken saıyn táýelsiz memleketimizdi alǵa qaraı damytyp, jetildirý úshin eń aldymen ǵylymnyń sońǵy tabystaryna arqa tirep otyrýdyń kerek ekendigine basa mán berilgendigin baıqar edik. Joldaý boıynsha jasaǵan málim­de­mesinde Prezıdentimiz: «Biz sıfrlyq tehnologııalarǵa negizdelgen bolashaǵy zor baǵyttarǵa aıryqsha mán bere­tin bolamyz», dep tujyrymdasa, Jol­daýdyń ózinde «Álemde kezekti, Tór­tinshi ónerkásiptik revolıýsııa bastal­dy» dep bizdiń eldiń de osynaý uly dúr­mek kóshke ilesýi kerektigin meń­zeıdi. Basymdyqtar jóninde sóz ete bas­ta­ǵan ýaqytynda «Birinshi basymdyq – eko­nomıkanyń jedeldetilgen tehno­logııalyq jań­ǵyr­tylýy» dep, birden ǵylym­nyń jańa tabystaryna negizdelgen jáne soǵan oraı jetil­dirilgen ozyq ádis-tásilderdi qolda­nýy­myz kerektigin qadap aıtady. Jol­daýdyń taǵy bir taraýynda «...eksport­qa baǵyttalǵan elektromo­bıl óndirisin odan ári damytý máselesin pysyq­taýdy tap­syramyn» degen tujy­rym­dy sózi Prezıdent oıyn odan ári tar­qa­typ, naqty máselege oraı óristete túsedi. Qarqyndy damyp kele jatqan elimiz úshin jańadan qurylys nysandaryn turǵyzýdyń aıryqsha ekendigine toqtalap kelip: «Sondyqtan qurylysqa da, qurylys materıaldaryn óndirý salasyna da jańa tehnologııalardy engizý kerek», degen sóziniń zamanaýı talaptardan týyndap jatqandyǵy anyq. Ǵylymnyń jetken jetistikterin óndiriste qoldaný degen sóz ol belgili bir mólsherde jumys kúshiniń qysqarýyna ákelip soǵatyndyǵy burynǵy tarıhı tájirıbelerden belgili. Mysal úshin alǵanda, ótken ǵasyr­dyń otyzynshy jyldary Ame­rıka Qurama Shtattarynda oryn al­ǵan uly depressııa kezeńi naq osyn­daı qarqyndy damyǵan jańa tehno­lo­gııalardyń óndiriske qarqyndy en­gizilýine tikeleı baılanysty bolǵany málim. Osy Joldaýyn Elbasymyz: «Jańa tehnologııalardyń engizilýine baılanysty dástúrli salalarda eńbek resýrstary bosap qalatyn bolady», dep ashyq aıtyp otyr. Demek, bosaǵan jumys kúshteriniń dalada qalyp qoımaý jaǵyn qazirden bastap oılastyryp, qamdana berý kerektigi ózinen ózi kórinip tur. Joldaýdyń sońyna taman aıtylatyn «Úkimetke «Qazaqstannyń ulttyq tehnologııalyq bastamasy» dep atalatyn eldi úshinshi jańǵyrtý jónindegi 2025 jylǵa deıingi damýdyń strategııalyq josparyn ázirleýdi tapsyramyn» degen túıindi sózde de keleshegimizdiń negizgi kelbetin ǵylymı negizde beıneleıtin maǵyna jatyr dep tanýymyz kerek. Bir aýyz sózben aıtqanda, óz basym bıylǵy Joldaý eldiń tııanaqty túrde damýyna, eń aldymen ǵylym men jańa tehnologııa jetistikteriniń alatyn ornyna basa mán berilgen qujat, al bul óz kezeginde el azamattarynyń keleshekke optımıstik rýhpen qaraýyna áser etedi dep tanydym. Nurdáýlet AQYSh, M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, jazýshy