Bıýdjetke engiziletin ózgerister maquldandy

Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń basshylyǵymen palatanyń kezekti jalpy otyrysy bolyp, onda kún tártibine úsh másele shyǵaryldy. Sonyń ishinde bir kún ǵana buryn Májiliste talqylanyp, maquldanǵan 2017-2019 jyldardyń bıýdjeti týraly zańǵa engiziletin ózgerister men tolyqtyrýlar týraly zań jobasy qaraldy. Baıandamany Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov jáne Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev jasady. Basty ózgerister týraly aıtatyn bolsaq, IJО́-niń ósimi 1,9 paıyzdan 2,5 paıyzǵa deıin ósetini, munaı óndirý kólemi 81 mln tonnaǵa deıin kóteriletini, al baǵasy burynǵy boljanǵan 35-ten 50 AQSh dollaryna deıin artatyny, ınflıasııa deńgeıi buryn belgilengen 6-8 paıyz deńgeıinde saqtalatyny kútilip otyr. Negi­zinen osy kórsetkishterdiń ózge­rýi­men bıýdjettiń kiris pen shyǵys bólikterine ózgerister engiziletini belgili boldy. Sonymen qatar, Elbasynyń jańa Joldaýynda aıtylǵan tapsyr­malardy jáne Úkimettiń keńeı­tilgen otyrysynda bergen min­detterdi oryndaý maqsatymen Ult­tyq qordan bólinetin nysanaly transfertter kólemi 1 trln 534,6 mlrd, bıýdjet tapshylyǵy 1 trln 147,9 mlrd teńgege deıin arttyrylady. Al kepildendirilgen transfert kólemi buryn belgi­lengen deńgeıde saqtalǵan. Kiris­ter men shyǵystardyń naqty­lanǵan, ońtaılyraq kólemi týraly Májilistiń keshegi jalpy otyrysynan jazǵan materıalda tolyq aıtylǵandyqtan qaıtalamadyq. Suraq berý rásimi bastalǵanda senator Sársenbaı Eńsegenov bıýdjet tapshylyǵy qandaı kóz­der­diń esebinen jabylatyn bolady dep surady. Oǵan Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov jaýap berip, 1,5 trln-ǵa deıingi bıýd­jet tapshylyǵy IJО́-niń 3,1 paıyzy deńgeıinde ekenin aıta kelip, onyń qaýipsiz ekenin jet­kizdi. Al tapshylyqty jabatyn kózderdiń qatarynda ol zeınetaqy qory aktıviniń aınalysy men ekinshi deńgeıdegi bank­ter qundy qaǵazdarynyń baǵasy artýynan túsetin tabysty atap, solardyń esebinen jabylatynyn atady. Senator Murat Baqtııaruly El­basynyń tapsyrmasy boıynsha memleket-jekemenshik áriptestigi damyp kele jatqanyn, onyń, ási­rese, jekemenshik balabaqsha ju­mysyn júrgizýde óris alǵanyn atap, osyndaı áriptestikti mektep­ke de ákelip, jan basyna qarjy­landyrý máselesin sheshýge bola ma dep surady. Oǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev jaýap berip, 2018 jyldan bastap bul jumystyń qolǵa alynatynyn jetkizdi. Zań jobasyn talqylaýǵa qa­tysqan senator Ertarǵyn Astaev bıýdjetke engiziletin ózgerister men tolyqtyrýlar Qazaqstannyń básekege qabiletti 30 eldiń qa­taryna enýine úlken áserin tıgi­zetinin atap ótti. Al senator Sár­senbaı Eńsegenov saılaýshylarmen kezdesýler barysynda halyqtyń janar-jaǵarmaı baǵa­synyń turaqsyzdyǵyna qatty narazylyq bildiretinin aıta kelip: «Bul – Prezıdent Jol­daýyndaǵy tapsyrmalardy iske asyrýǵa kedergi bolatyn mańyzdy faktorlardyń biri. О́ıtkeni, benzın baǵasynyń ósýi ómirdiń barlyq salasyna, búkil ónimder qunynyń turaqsyzdyǵyna tikeleı áser etedi. О́kinishke qaraı, osyny baqylaýǵa tıisti mınıstrlik áreketsizdikpen ushtasyp jatqan sharasyzdyq tanytýda. Benzın baǵasynyń artýyn túsindirgen osy mınıstrlik qyzmetkerlerine halyq narazy, óıtkeni olardy munaı baǵasynyń turaqsyzdyǵy, Reseı rýbliniń quldyraýyn alǵa tartqan sebepter qanaǵattandyrmaıdy. Sondyqtan, osy máselege Úkimet nazar aýdarýy kerek», dedi. Sonymen qatar, ol maýsym aıynda Senatta úkimettik tyńdaý ótkizýdi usyndy. Odan ári senator ekinshi deńgeıdegi bankterdiń jaramsyz aktıvterin Úkimettiń satyp alýyna baılanysty da synı pikirler aıtty. «Bul aktıvterdiń qandaı ekendigi jóninde naqty derek qorynyń joǵy anyqtaldy. Biz mıllıardtaǵan qarjyny osy shyǵyndarǵa jumsaı otyryp, eshqandaı aıqyn, naqty, dáleldi anyqtama ala almadyq. Qazir 2 trln teńge qarastyrylyp otyrǵan bul shyǵynǵa muqııat qaraýymyz kerek», dedi S.Eńsegenov. Osyndaı talqylaýlardan keıin Senat zań jobasyn daýys­qa qoıyp, ony biraýyzdan qabyl­dady. Kún tártibine engizilgen keı­bir zańnamalyq aktilerge azamat­tyq zańnamany jetildirý máse­leleri boıynsha ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly zań jobasy birinshi oqylymda qaral­dy. Bul zań jobasy da bir-aq kún buryn Májiliste qaralyp, ekin­shi oqylymda maquldanǵan edi. Sena­torlar onymen tipti tanysyp úl­germeýi de múmkin. Alaıda, zań jo­basyn tez arada ótkizý qajet­tiligi týǵan soń Senatqa ony jedel qaraý týraly ótinish túsken eken. Bul Tóraǵa Q.Toqaev tarapy­nan da narazylyq týdyryp, Úkimet múshelerine budan bylaı mun­daı ótinishter jasamaýdy qatań eskertti. О́zgerister taraptardyń keli­simi bolmaı, múlikterdi bólý múmkin emes jaǵdaıda ony aýk­sıonǵa salý týraly sottyń sheshi­min qabyldaý mindetin belgileıdi. Sonymen qatar, menshikten bas tartýdyń talaptary naqtylanǵan. Mundaıda menshik ıesiniń erkiniń quqyqqa saı ekendigi jáne eriktiligi kózdeledi. Sondaı-aq, memlekettik organdar men olardyń ókilderiniń menshik quqyǵynan bas tartýyna tyıym salynady. Shaǵyn talqylaýdan keıin zań jobasy birinshi oqylymda qabyldanǵan. Biraq zań jobasyn júrgizýshi Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tór­aǵa­sy Serik Aqylbaıdyń usyny­symen ol ekinshi oqylymda qaraýǵa da shyǵarylyp, nátıjesinde zań qabyldandy. Sonymen qatar, osy kúni eli­mizde Ortalyq Azııadaǵy aımaqtyq glıasıologııa ortalyǵyn qurý týraly Qazaqstan men IýNESKO-nyń arasyndaǵy kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy da qaralyp, qabyldandy. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»