Serpilis negizi – ǵylymı tehnologııa

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Joldaýyn alǵashqylar qatarynda qoldap, arnaıy málimdeme jasaǵan «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq pat­rıottyq partııasy jańa dáýir jańǵyrýynan jaqsylyqtar kútedi. Mańyzdy jobada ekonomıkadaǵy tehnologııalyq jańarýdy jedeldetý, eksportty ártaraptandyrý, adamı kapıtal sapasyn jaqsartý, kásipkerlikti yntalandyrý aıryqsha atap kórsetilgen. Bul el ishindegi serpiliske ekpin beretini aqıqat. Jahandyq básekelestikke qabilettilik saladaǵy tıimdi reformalarmen qatar, agrarlyq ǵylymı zertteýlerge salynatyn ınvestısııa kólemin arttyrýdy mindetteıdi. Munyń tıimdi qaıtarymy bolatyny Joldaýda ashyq aıtyldy. Bizdiń ǴZI jumys tájirıbesi nazar salarlyq máseleler qatarynda orman sharýashylyǵyn damytý qajettigin alǵa tartady. Qazaqstanda orman tym az. Jasyl beldeý qorynyń quramyn negizinen qaıyń, qaraǵaı, emen, úıeńkimen shekteı alamyz. О́simdikter áleminiń 17 paıyzy ǵana aǵash. Onyń ózi, kóbinese tabıǵattyń beregen qolymen boı túzeýde. Bul oraıda dendrobaqtyń (túr men tek qory) mańyzy kúsheıe túspek. Biz osynaý ıgilikti ispen jarty ǵasyr boıy aınalysyp kelemiz. Biraq, qarjylandyrý máselesi qolbaılaý jasaýda. 1960 jyly qurylǵan dendrobaqtyń aýmaǵy 44,3 gektardy alyp jatyr. Munda ósimdiktiń 2 myńnan astam túri zerttelgen. Búginde sonyń 30 uıalas tarmaǵy men 95 tekti quraıtyn 800 túri saqtalyp qaldy. Jaǵrapııalyq tegin tarqatsaq, dendrobaqtaǵy óskinderdiń 25,6 paıyzy eýropalyq, 22,5-i sibirlik, 21,1-i soltústikamerıkalyq, 14,4-i qıyrshyǵystyq, 9,2-i japon-qytaı aýmaqtyq, 7,2 paıyzy ortaazııalyq túp tamyrǵa jatady. Olar aǵashtar, butalar, saıaly óskinder jáne jartylaı butaq taramdary bolyp, úsh dálizdi tórt topqa bólinedi. Qazirgi kúni ǵalymdarymyz tabıǵatpen neǵurlym úılesimdi baılanysty qamtamasyz etetin baý-baqsha otyrǵyzý óneriniń qaıtalanbas negizin qalyptastyrdy. Dendrobaqpen qoltyq­tas ornalasqan arboretým men popýletýmnyń qundy­lyq­tary­myzdy eseleýdegi orny da ólsheýsiz. Tabıǵattyń qatal­dy­ǵyna qaramastan, osynaý 11 gek­tarlyq alqapta asa qundy ósim­dikter jaıqalyp tur. Qazir­gi saqtalǵanynyń ózi 400 túrge jaqyndaıdy. Ártúrli maqsat-tardaǵy aǵashtardy aıtpaǵannyń ózinde, dárilik shópter, san alýan gúlder, saıaly butaqtar, jemis-jıdekterdiń qatary qalyńdaı túsken. Búginde Býrabaı dendrobaǵyna qatysty 150-den astam ǵylymı eńbek jazylyp, ujymdyq jınaqtarmen qatar, 70-ke tarta kitap jaryq kórdi. Sondaı-aq, onnan astam kandıdattyq jáne doktorlyq dıssertasııalar qorǵaldy. Qoryta aıtqanda, jańa dáýirdiń Joldaýy ǵalymdar jumysyn jandandyra túsedi degen senimdemiz. Bolat MUQANOV, «Aýyl» partııasy saıası keńesiniń múshesi, Qazaq orman sharýashylyǵy ǴZI bas dırektory, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory Aqmola oblysy, Býrabaı kenti