Úzilgen áýen qaıta jalǵasty...

«Áý» demeıtin qazaq joq». Saıyn sah­araǵa tarydaı shashyla qalǵan bir­neshe mıllıon ǵana bolsaq ta, daryn­syzymyz kemde-kem. Ekeýmizdiń bi­ri­miz ónerlimiz. Dese de, saf altyn­daı has talanttylardyń tasada qalyp jat­qan­dary kóp-aq. Boıyndaǵy ǵajaıyptyń býlyǵyp, baryn bere almaǵanyna ishiń ashıdy, kóńiliń qulazıdy. Qudaıdyń osy ádiletsizdigine qaıran qalasyń da. Kópte joq qasıetti úıip-tógip beredi de, taǵdyr jazýymen kólegeıleı salady. Ár tusynan setinegen qamys qalpa­ǵyn basa kıip qora jaǵynda uzyn sap aı­yry­men malyna shóp salyp, áldebir áýen­­di yńyldap júretin kórshi Káribekti es bilgennen tanımyn. Kóktem shyǵa tań atar-atpastan kúreń atyn erttep mi­nip, bir otar qoıyn aldyna salyp qyr asyp bara jatatyn. Kún uıasyna batyp, ir­geni ińir basqan shaqta otardyń shańy kó­m­gen qarasy kórinedi. «Áıt-shý, qaıt, áı!» dep aıqaılaı mal qaıyrǵan úni aýyl irgesindegi tóbeden aspaı jatyp es­tiledi de, artynsha áldebir ándi jal­ǵaı jóneledi. «Kúmis qumǵan-aı, Otta turǵan-aı... Áıt-shý, kebenek kelgir!» Keıinirek sur esegin taqymdap úlken uly ilesetin bolǵan. Maldaryn aýyldyń kezegine qospaıtyn Káribektiń qysy-jaz­ǵy jumysy osy. Iri qarasy da az emes. Jyl saıyn bes bıeden kem saý­maıdy. Kúnimen qoıyn órgizse, túni­men jyl­qysyn jaıady. «Qaı ýaqytta uıyq­tap úlgeredi? Osy tórt túliktiń jaı­y­­nan basqa túk te bilmeıtin shyǵar» dep oılaıtynymyz da ras-ty. Taǵy ánde­te­ti­nin qaıtersiz?! *** ...Káribektiń shyn ónerin naýryzda kór­dik. Bizdiń aýylda ulystyń uly kúni bó­lekshe toılanatyn. Ulttyq meıramǵa muqym aýyl atsalysady. Ár kósheniń tur­ǵyndary tórt-beske bólinip, bir-bir kıiz úı tigedi. Úsh kósheden on-on beske jýyq shańyraq boı kóterip, kerege ke­ri­ledi. Dastarqanyn jaıady. Bir-biriniń otaýyna bas suǵyp, qasterli dámnen aýyz tıe­di. Sodan keıin báseke bastalatyn. Ár kıiz úıdiń ıeleri aralarynan palýa­nyn, ánshisin, kúıshisin, ónerdiń ár túrinen dúldúlin ázirlep, dodaǵa qosady. Dástúrli ánderdiń báıgesinde bizdiń ortamyzdan qara dombyrasyn qushaqtap Káribek shyqty ortaǵa. Halyq ánderin oryndady. Qońyr daýsy mıkrofonsyz-aq kókke áýelep, kópti elitti. Ańyzaq jeli áste toqtamaıtyn jazyq dalanyń jotasyna qona salǵan aýyl aspanyna sharyqtaı kóterilgen úni dala ataý­lyny tamyljytqandaı-aq edi. «Kerim-aý aıdaı, Kermıyq-aý jurtyń qaıda-aı...», dep shyrqaǵanda qulaq quryshyn qandyrdy. «Alma aǵashtyń gúlindeı-aý, Tekemettiń túrindeı-aý...» dep kó­silgende jan-keýdege shýaq quıady. Keý-keýlegen jurt Káribekti kishigirim sáki-sahnadan qos ánmen jibere qoıǵan joq. «Áp, bárekeldi! Osyndaı daýsyńdy saǵyndyq, silteı tús!» desti. «Dombyra ustamaı ketip ediń, shyrqa, qaraǵym» dep demedi. *** Úıge kelgen soń apamnan estidim, Káribekti jas kezinde Almatydaǵy kon­­ser­­vatorııaǵa emtıhansyz qabyldamaq bol­­ǵan eken. Sondaǵy aǵalar aıryqsha da­ý­­syna tánti bolsa kerek. Asyldy qa­dir­­leı almaıtyn qazaqylyǵymyz tusaý sal­­ǵan ǵoı. Ákesi marqum bir aıaǵyn so­ǵys dalasyna tastap kelgen maıdanger edi. «Qaıda barasyń? Mal-janǵa kim ıe bo­­lady? otyr jaıyńa» degen. Amal ne­shik, dombyranyń ishegin qaǵýǵa ar­nal­ǵan saýsaqtar qoıshynyń taıaǵyn us­tap qa­­la bergen. Burnaǵy jyly «Káribektiń úlken uly Orynbasar konservatorııaǵa túsipti» dep es­tidim el jaqtaǵy uzynqulaqtan. Qýan­dym. Sonaý kezdegi Naýryz mere­ke­­si esi­­me tústi. Káribektiń dombyra úni­­men as­­tasyp, kókke áýelegen qońyr daý­­sy qu­­la­ǵyma keldi. Al jaqynda áleý­met­tik jeliden kórshimniń ulynyń ózi shy­ǵar­ǵan kúıin oryndaǵan beınetas­pa­syn kó­z­im shalyp qaldy. Ádeıi kórip, kó­ńilim marqaıdy. «At tuıaǵyn taı basqany» jaqsy ǵoı. Áke­si Káribekti Almatyǵa jibergende she?.. Qazaq óneriniń qara nary atanar ma edi... Já, Orynbasardyń aıy ońynan tý­syn! Ákesiniń armanyn oryndady ǵoı. Asan ÁMZEBEK ASTANA