Iаdrolyq qaýipsizdikke barshamyz jaýaptymyz

Iаdrolyq energetıka jónindegi halyqaralyq agenttik (MAGATE) pen Qazaqstan Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý týraly kelissóz júrgizgeni belgili. Bul jóninde Astanada «Iаdrolyq qarýsyz álem úshin» halyqaralyq forýmy aıasynda ótken baspasóz máslıhaty barysynda MAGATE-niń Bas dırektory Iýkıo Amano málimdegen edi. «Qazaqstan men MAGATE óte jaqsy qarym-qatynasta. Biz Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý jóninde baılanys ornatý máselesin birge talqylap, soǵan sáıkes Qazaqstanda qajetti qýat kózderin qalyptastyrýdamyz», degen bolatyn Iý.Amano. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan men MAGATE ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtý máselesi bo­ıynsha da yntymaqtastyq ornatqan. «Osyndaı yqpaldasqan is-áreketterdiń arqasynda Qazaqstan bizdiń mańyzdy seriktesimizge aınaldy. Biz osy seriktestigimizdi nyǵaıtý ústindemiz. Qazaqstan – MAGATE-niń eń mańyzdy múshesi. Iаdrolyq qarýdy taratpaý jáne qaýipsizdik máselesinde baǵytymyz bir. Biz Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń barlyq bastamalaryn tolyq qoldaımyz. О́z basym sizderdiń Prezıdentterińizdi qatty syılaımyn», degen edi Iý.Amano. Budan keıin MAGATE-niń tikeleı sha­qyrýy boıynsha Venada ótken Iаdro­lyq qaýipsizdikke arnalǵan kon­fe­rensııaǵa Qazaqstan tarapy da baryp, qatysyp kel­di. Halyqaralyq konferensııaǵa qatysqan 168 eldiń ókilderi biraýyzdan arnaıy deklarasııaǵa qol qoıdy. Dek­la­rasııaǵa sáıkes, radıo­ak­tıvti ma­terıaldardyń qoldy bolýyna jol be­ril­meýi kerek jáne ony zańsyz taý­ar aı­­na­lymyna shyǵarýǵa da jol be­rilmeýi tıis, óıtkeni, bul óte qaýipti má­se­le dep kór­setilgen. «MAGATE-de ár úsh jyl saıyn osyn­daı konferensııa ótedi, – deıdi Ulttyq jaratylystaný akademııasynyń akademıgi, Kýrchatov qalasyndaǵy Ulttyq ıadrolyq ortalyqtyń bas dırektory Erlan Batyrbekov. – Bul – osymen ekinshi ret uıymdastyrylyp otyrǵan jıyn. Konferensııada mınıstrlik segmentiniń plenarlyq otyrysynan bas­tap, ıadrolyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselelerine baılanysty ártúrli taqyryptar boıynsha ǵylymı jáne tehnıkalyq sessııalar ótti. Ár sessııada taraptar Qazaqstannyń pikirine erekshe nazar aýdardy. E. Ǵadiletulynyń aıtýynsha, jıynda elimizdiń ıadrolyq qarýdy taratpaý salasyndaǵy jetistikteri, ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa baılanysty Qazaqstan men MAGATE arasyndaǵy tıimdi yntymaqtastyq jaıynda jan-jaqty sóz bolǵan. Konferensııaǵa qa­ty­s­ýshylardyń nazary Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń BUU Bas Assambleıasynyń 70-shi sessııasynda kóterilgen bastamalaryna da erekshe aýǵan kórinedi. Solardyń biri – «Álem. HHI ǵasyr» manıfesiniń BUU-nyń resmı qujaty retinde tirkeýge alynǵany belgili. Vena konferensııasyna qaty­sý­shy­lar, sondaı-aq, 2017 jyldyń ekinshi jartysynda iske qosylady dep josparlanyp otyrǵan MAGATE-niń Qazaqstandaǵy Tómen baıytylǵan ýran banki jobasynyń qaı deńgeıde at­qa­rylyp jatqany týraly da keń kólemdi áń­gime qozǵapty. «Jobanyń iske asyry­lýy biz úshin asa mańyzdy, – deıdi bas dırektor. – О́ıtkeni, búginde UIаO qaýipsiz ıadrolyq reaktorlardy paıdalaný jóninde mańyzdy ǵylymı jumys at­qarýda. Taǵy bir jasalǵan jumys, bul – ıadro­lyq suıyq otyndy óńdeý jáne uzaq ýaqytqa saqtaý máselesi. Qazaqstanda atom energetıkasynyń damý bolashaǵy jarqyn. Sonyń bir dáleli, Ortalyq ǵa­lymdary japondyq áriptesterimen qatarynan 20 jyl boıy birlesip jumys istep keledi. Qazirgi kezde de japondarmen birge tyń jobalar jasalýda». Sondaı jobalardyń biri atom reak­to­rynyń belsendi tusyndaǵy ystyq­qa tózimdi jabyn materıaldardy daıyn­daý jumystary eken. Qazaq eliniń syrt­q­y jáne ishki saıasatynyń negizgi ba­symdyqtarynyń biri árqashan ıadrolyq qarýdan azat álem qurý bolǵan jáne bolyp qala bermek. Sol sebepti de Qazaqstandy ıadrolyq qarýsyzdaný, ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne ıadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy kóshbasshylardyń biri jáne MAGATE-niń beıbit ómirge negizdelgen barlyq jobalarynyń qoldaýshysy desek, asyra aıtqandyq bola qoımas. Raýshan NUǴMANBEKOVA Shyǵys Qazaqstan oblysy, Kýrchatov qalasy